+ Pokaż spis treści

Zygmunt II August

Zygmunt II August
(1529 - 1572)


      Koronowany jeszcze za życia ojca, Zygmunta Starego samodzielne rządy nad Polską i Litwą objął w 1548 roku. Znaczny wpływ na rządy w państwie początkowo uzyskało litewskie stronnictwo magnackie z Mikołajem Czarnym Radziwiłłem na czele. Związane było to z potajemnym ślubem Zygmunta z Barbarą Radziwiłłówną. Stosunki króla ze średnią szlachtą i obozem egzekucji praw i dóbr układały się źle. Sytuacja zmienia się w 1562 roku, gdy Zygmunt August potrzebuje funduszy na wojnę inflacką. Na sejmie w Piotrkowie, ostentacyjnie ubrany na modłę szlachecką, monarcha ogłosił "egzekucję dóbr". Królowi i ruchowi egzekucyjnemu udało się też dokonać powrotu do zasady niełączenia w jednym ręku urzędów centralnych i zunifikować państwo (kwestia odrębności Prus Królewskich, Statuta Cracoviana, likwidacja odrębności Mazowsza, Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego). Najważniejszym jednak osiągnięciem w polityce wewnętrznej będzie zmiana charakteru unii polsko-litewskiej. Kwestia przekształcenia unii personalnej w unię realną stawała się coraz bardziej nagląca wobec bezdzietności Zygmunta Augusta. Zachodziła obawa, że państwo polsko-litewskie po jego śmierci się rozdzieli. Unia Lubelska z 1564 roku zmieniła to państwo w trwały twór polityczny - Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Państwo to miało mieć wspólnie wybieranego władcę, wspólny sejm, senat, monetę, politykę zagraniczną. Odrębne miały być urzędy centralne, wojsko, skarb i sądy. Tak zunifikowane państwo miało przetrwać wstrząs wywołany wygaśnięciem dynastii. W polityce zagraniczej ostatniego Jagiellona na plan pierwszy wybija się kwestia inflancka, rywalizacja z Danią, Rosją i Szwecją o panowanie nad Bałtykiem (Dominium Maris Baltici).