+ Pokaż spis treści

Życie w Grecji

Życie w Grecji


  1. Pompeje - litografia Friedricha Federeraz 1850 roku (fot. wikimedia)Szukając odpowiedzi na pytanie: jak dawniej żyli Grecy? - przenieśmy się do Aten z czasów Peryklesa i wyobraźmy sobie jak mieszkano wtedy w tym mieście.
    Starożytne Ateny były, tak jak i dzisiejsze duże miasta, zetknięciem dwóch światów: świetnego i majestatycznego miejsc publicznych oraz szarego i pospolitego dzielnic mieszkalnych. Nad miastem górował Akropol. Jakby wyspę w śródmieściu tworzyła Agora. Była ona sercem Aten, ośrodkiem życia państwowego, polityki i kultury, handlu i rozrywek, pracy i odprężenia dla całego miasta. Ateńczycy zwykle spędzali dnie wśród gwaru Agory, na schodach świątyń, na polu, w warsztacie lub nad brzegiem morza, zajęci pracą albo rozrywkami.

  2. Ateńczycy stawiali domy obok już istniejących, bez jakichkolwiek zasad planowania przestrzennego. Ulice dzielnic mieszkalnych były więc wąskie, kręte i... cuchnące - wylewanie nieczystości na drogi publiczne stanowił jedną z plag, jeden z głównych powodów szerzenia się epidemii. Jedynie na najdalszych peryferiach miasta i w bardziej malowniczych okolicach powstawały domy bogaczy, wielkie budynki, często wznoszone z wyrafinowanym smakiem (z obszernymi perystylami, otoczone portykami, ogrodami i fontannami), które później będą kopiować Rzymianie.
    We współczesnym sobie mieszkaniu Ksenofont (ok. 430-355 r. p.n.e.) podkreślał racjonalność konstrukcji:

    "Nie jest ono Sokratesie, pomalowane na różne kolory. Natomiast pokoje są rozmyślnie tak skonstruowane, aby były najodpowiedniejsze dla przyszłych mieszkańców. W wyniku tego każdy pokój wymaga właściwych sprzętów. W najbardziej zabezpieczonym miejscu znajduje się pokój pana domu (thálamos), przeznaczony do gromadzenia przedmiotów o dużej wartości, pościeli lub ubrań. Izby suche mieszczą zboże, chłodne wino, słoneczne natomiast - sprzęty, które powinny być widoczne oraz stroje. Pokoje bawialne (diajteteria) (...), ładnie umeblowane, są chłodne latem, a ciepłe zimą. (...) Pokoje kobiet (gynajkonitis) są odgrodzone od tych, w których przebywają mężczyźni, drzwiami zaopatrzonymi w zamek (...)".

    (Ksenofont, za: W dawnych Atenach, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1971)

  3. Domy w Atenach okresu klasycznego były najczęściej bardzo skromne, jedno- lub dwupiętrowe, zbudowane ze skromnego budulca. Zasadniczą cechą domu ateńskiego było wyraźne rozdzielenie pomieszczeń męskich i tych, w których żyły kobiety. Dzieliły je drzwi lub solidna krata.
    Bardziej zamożne rodziny ateńskie budowały na ogół mieszkania z dwoma dziedzińcami, otoczonymi portykiem (perystylem), przeznaczając na pomieszczenia dla mężczyzn pokoje przy dziedzińcu bliższym ulicy, kobietom zaś izby wychodzące na dziedziniec wewnętrzny. Jeżeli nad pomieszczeniami przy pierwszym i drugim dziedzińcu wznosiły się inne pokoje, zwykle przeznaczano je dla niewolników.

  4. Małżeństwa zawierano na podstawie decyzji rodziny, która nie musiała brać pod uwagę uczuć młodej pary - najważniejsze było zabezpieczenie kontynuacji rodu w lepszych warunkach.
    Mężczyzna spędzał większość czasu poza domem. Uczestniczył w życiu publicznym polis, załatwiał interesy lub odwiedzał przyjaciół i uczestniczył w wieczornych ucztach. Wyłącznie on zarządzał majątkiem, występował wobec prawa w imieniu żony, małoletnich dzieci i niewolników. Pamiętajmy, że tylko on posiadał pełnię praw politycznych.
    Kobieta zostawała przez większą część dnia w domu. Towarzyszyły jej dzieci, niewolnicy, ewentualnie krewni. Jej przeznaczeniem i misją było wydawanie na świat dzieci oraz zarządzanie domem - organizowała prace domowe, czuwała nad kuchnią i spiżarnią, uczestniczyła w kulcie domowym. Tradycyjnie domeną kobiet było tkanie - najczęściej używały owczej wełny i koziej sierści, najdelikatniejsze i najdroższe tkaniny wyrabiały z lnu; bawełnę i jedwab importowano w postaci gotowych materiałów.
    Dzieci, tak jak i dzisiaj, zajmowały się głównie zabawą. Chłopcy grali w kostki, znali bąka, jojo, obręcz i różne gry dużą i małą piłką. Dziewczynki ubierały lalki, które mogły siedzieć i ruszać głową. Jednak najbardziej dzieci lubiły "robić to, co robią dorośli" - w ten sposób przygotowały się do przyszłego życia.
    Chłopcy ateńscy od najmłodszych lat uczestniczyli u boku ojców w uroczystościach rodzinnych i publicznych, dziewczynki towarzyszyły matkom. Starszym dzieciom powierzano nawet pewne specjalne funkcje podczas niektórych świąt religijnych - np. noszenie gałązek oliwnych podczas świąt Dionizosa.

  5. Każda pora i okazja wymagała odpowiedniego stroju - takiego jak np. uroczyste szaty ceremonialne mężczyzn i kobiet, chiton wyjściowy, czy bardziej kokieteryjne stroje, które kobiecie wolno było włożyć jedynie, gdy kładła się spać.
    Ubrania tworzyły długie i szerokie prostokąty materiału, które można było częściowo zszyć, a częściowo udrapować za pomocą paska lub zapinek na tym, kto je nosił. Były to chitony różnej długości lub peplosy (u kobiet). Kobiety, gdy wychodziły poza dom na chiton wkładały himation (długi wełniany płaszcz).