+ Pokaż spis treści

Zjednoczenie Włoch


Decyzją kongresu wiedeńskiego na Półwyspie Apenińskim utrzymano stan rozbicia politycznego. Daremnie o jego przezwyciężenie walczyli karbonariusze i ruch Młodych Włoch. Klęską zakończyły się zmagania okresu Wiosny Ludów.
Wśród państw włoskich szczególną rolę odgrywało Królestwo Sardynii, zwane popularnie (od swej kontynental-nej części ) Piemontem. Ono stanęło na czele antyaustriackiej koalicji w roku 1848. Wiktor Emanuel, jako jedy-ny władca włoski, utrzymał po klęsce roku 1849 liberalną konstytucję. Od roku 1852 premierem państwa był Camillo Cavour. Przyczynił się on walnie do zreformowania gospodarki, rozwoju komunikacji, modernizacji kraju. Nie jest pewne, czy udział w wojnie krymskiej był również pomysłem Cavoura. Dość, że oznaczał awans Piemontu na arenie międzynarodowej i zbliżenie z Francją.

Gdy zwolennicy Giuseppe Mazziniego wywoływali walki na północy i południu Włoch, Cavour (w lipcu 1858 r.) podpisał z Napoleonem III skierowany przeciw Austrii układ w Plombiers. Wiosną 1859 r. wybuchła wojna. Sojusznicy pokonali wojska Franciszka Józefa pod Magentą i Solferino. W lipcu zawarty został rozejm w Villafranca, a następnie (w listopadzie) pokój w Zurychu. Austria oddawała Francji Lombardię, którą Napoleon III przekazywał Piemontowi w zamian za obszary Sabaudii i Nicei. W państwach północnowłoskich miano przeprowadzić w marcu 1860 r. plebiscyty, by umożliwić ich mieszkańcom zadecydowanie, czy chcą przyłączyć się do Królestwa Sardynii. Wobec pełnego poparcia tej idei, Parma, Modena, Toskania i - stanowiąca część Państwa Kościelnego - Romania zostały podporządkowane Wiktorowi Emanuelowi.

Pod wpływem sukcesów procesu zjednoczenia na północy, w kwietniu 1860 r. wybuchło powstanie na Sycylii. W maju zostało ono wsparte przez "wyprawę tysiąca", na czele której stał legendarny rewolucjonista Giuseppe Garibaldi. Już we wrześniu wkraczał on na czele powstańców do Neapolu. W marcu 1861 r. nowy parlament zjednoczonego państwa ogłosił Wiktora Emanuela - królem Włoch.
Z zaistniałym stanem rzeczy nie godziła się Austria, posiadająca wciąż prowincję wenecką, i papież. Włączenie do Włoch Państwa Kościelnego uniemożliwiał stacjonujący w Rzymie garnizon francuski. Pomimo to Garibaldii podjął, bezskuteczną, próbę zbrojnego opanowania ziem papieskich. Rozstrzygnięcie losów pozostających poza Królestwem Włoch ziem miały przynieść konflikty o szerszym wymiarze.

W czasie wojny prusko-austriackiej 1866 r. Włosi wystąpili po stronie Prus. Włoska armia poniosła klęskę pod Custozzą. Nieporównanie lepiej powiodło się Prusakom, którzy zwyciężyli pod Sadową. I właśnie dlatego, na mocy zawartego w Wiedniu pokoju, Austria oddała w październiku 1866 r. Włochom Wenecję.
Sprzyjająca koniunktura międzynarodowa - wojna francusko-pruska 1870 r. - umożliwiła włączenie do Królestwa Włoch Rzymu wraz z resztą posiadłości papieskich. Do tej pory Francuzi nie godzili się na uszczuplenie Państwa Kościelnego. Gdy Napoleon III pobity został pod Sedanem, armia włoska wkroczyła do Wiecznego Miasta. W 1871 r. ogłoszono je stolicą Włoch. Proces zjednoczenia został zakończony. Postało państwo, które - choć wewnętrznie bardzo zróżnicowane, niezbyt stabilne pod względem politycznym - zaczęło przejawiać mocarstwowe aspiracje, włączając się do światowej rywalizacji o wpływy i posiadłości kolonialne.