+ Pokaż spis treści

Zjednoczenie Polski

Zjednoczenie Polski


1.   Rozbicie dzielnicowe przeszkadzało licznym mieszkańcom ziem polskich normalnie żyć. Nagle, bez istotnej przyczyny wiele rodzin zaczęło mieszkać w innych państwach. Kupcy, dotychczas podróżujący bez przeszkód po kraju, teraz musieli płacić cła, jak w handlu zagranicznym.

2.   Prekursorami zjednoczenia państwa byli książęta śląscy. Władcy ci, zwani przez historyków "monarchią Henryków śląskich" stworzyli w XIII wieku silny organizm państwowy. Twórcą "państewka" był Henryk Brodaty, który w ciągu czterdziestu lat swego panowania zjednoczył  Śląsk, Wielkopolskę i Małopolskę, czyli połowę obszaru państwa polskiego sprzed rozbicia dzielnicowego. W 1234 roku podjął starania o koronę królewską u papieża i cesarza. Niestety bezskuteczne (starania te kontynuował jego syn  Henryk Pobożny  - również bez efektu).  Monarchia Henryków Śląskich przetrwała zaledwie kilkadziesiąt lat - rozpadła się po śmierci Henryka Pobożnego.

3.   Jednym z ośrodków zjednoczeniowych był Kościół. Granice biskupstw nie pokrywały się z podziałem dzielnicowym, a arcybiskupstwo w Gnieźnie obejmowało obszar całego państwa.
Idei zjednoczenia sprzyjało powstanie legendy św. Stanisława, przedstawionej przez kronikarza Wincentego Kadłubka. Św. Stanisław stał się patronem całej Polski (Polsce patronują św. Wojciech i św. Stanisław) a Kraków, gdzie spoczywała trumna ze zwłokami biskupa, ośrodkiem politycznym jednoczącym piastowskie ziemie.

4.   Pierwszym, który doprowadził do koronacji w Gnieźnie na króla Polski był w 1295 roku książę wielkopolski Przemysł II. Uczynił to po podboju i przyłączeniu do swojej dzielnicy Pomorza Gdańskiego. Niestety krótko po tym został zamordowany, co sprawiło, że jego koronacja nie miała trwałych skutków. Utrwaliła jednak przekonanie, że zwierzchnikiem dzielnicowych książąt powinien być król.

5.   W 1291 roku władzę w Krakowie objął król Czech Wacław II. Wkrótce opanował Wielkopolskę oraz podporządkował sobie większość księstw śląskich. W 1300 roku koronował się w Gnieźnie na króla Polski. Zwróćmy uwagę, że władca ten zjednoczył pod swoją władzą dwie główne dzielnice: Wielkopolskę i Małopolskę, a także Pomorze Gdańskie, Kujawy, ziemię sieradzką i łęczycką. Jego zwierzchność (choć może jako króla Czech) uznawali książęta Opola, Cieszyna, Raciborza, a od 1301 roku Wrocławia, Legnicy i Brzegu. Jednak ponieważ Wacław powierzał urzędy państwowe i kościelne Czechom i Niemcom oraz złożył cesarzowi hołd lenny powstała przeciw niemu opozycja polskich możnych.

6.   Śmierć Wacława II w 1305 roku i rychła śmierć jego syna Wacława III, otworzyły drogę do polskiej korony księciu łęczycko-kujawskiemu Władysławowi Łokietkowi. Zajął on Kraków, Sandomierz, ziemię łęczycką, sieradzką i Pomorze Gdańskie. W 1314 roku ?okietek podporządkował sobie Wielkopolskę i mając w swych rękach dwie główne dzielnice, rozpoczął u papieża starania o koronę.

Władysław Łokietek - grafika Aleksandra Lessera (fot. wikimedia)7.   Koronacja Władysława Łokietka na króla Polski w Krakowie w 1320 roku oznaczała koniec rozbicia dzielnicowego. Niestety tylko część ziem piastowskich znalazła się w granicach odbudowanego państwa: Wielkopolska, Małopolska i ziemia łęczycko-kujawska. 
Pomorze Gdańskie zostało zagarnięte przez Krzyżaków w 1308 roku, a najważniejszym zadaniem, jakie stanęło przed nowym królem była obrona niezawisłości państwa przed zakusami sąsiadów.  

Pamiętać musimy, że blisko dwuwiekowe rozbicie dzielnicowe pozostawiło wyraźne ślady. Zjednoczone królestwo było niejednolite pod względem gospodarczym, administracyjnym i prawnym. Taka sytuacja postawiła przed królem Władysławem i jego następcami ogromne wyzwanie.