+ Pokaż spis treści

Ziemie polskie u progu I wojny


Zabór pruski

      Początek dwudziestego wieku przyniósł nasilenie germanizacji Polaków w zaborze pruskim. Wzmożono akcję kolonizacyjną, przy jednoczesnym utrudnianiu zakładaniu przez Polaków gospodarstw lub wznoszenia przez nich budynków (Michał Drzymała). Władze finansowały zakładanie niemieckich instytucji naukowych i kultu-ralnych. Wypierano Polaków z instytucji samorządowych. Opór społeczeństwa wywołały próby wprowadzenia języka niemieckiego w nauczaniu religii (strajk dzieci we Wrześni w 1901 r.). Surowe represje spadły na uczest-ników strajku szkolnego w roku 1906. Na mocy ustawy z 1908 r. władze próbowały przeprowadzać przymusowe wywłaszczanie polskiej własności. Tzw. "ustawa kagańcowa" usiłowała wprowadzić wyłączność stosowania języka niemieckiego podczas zgromadzeń publicznych.

      Germanizacyjne zabiegi władz niemieckich przyniosły mierne efekty. Było to zasługą zarówno działaczy konty-nuujących formy oporu wypracowane jeszcze w wieku XIX, jak i aktywności coraz liczniejszych działaczy Na-rodowej Demokracji, którzy wówczas właśnie Niemców uznali za głównego wroga polskości. Za sprawą publi-cystyki inspirowanej przez Ligę Narodową, literatury pięknej ("Krzyżacy" Sienkiewicza) powszechna w społe-czeństwie polskim była świadomość niebezpieczeństwa ze strony władz i społeczeństwa niemieckiego. Pogląd ten miał znaczący wpływ na postawy narodu w momencie wybuchu wojny.