+ Pokaż spis treści

Wolność człowieka

Zanim powstała filozofia Grecy wierzyli, że los człowieka jest określony przez bogów. Ludzie usiłowali poznać swoje przeznaczenie i w tym celu chodzili do wyroczni, na przykład do Delf, gdzie Pytia niejasno mówiła o tym, co się wydarzy, a kapłani tłumaczyli jej słowa. Inni pytali o swoją przyszłość ludzi, którzy wieszczyli - przepowiadali przyszłość, na przykład z lotu ptaków. Filozofowie antyczni rozważali, czy człowiek jest wolny? Początkowo filozofia grecka także głosiła, że wszystko, co się człowiekowi w jego życiu przytrafia jest "z góry" wyznaczone. Nie rozróżniano dwóch środowisk, w których człowiek jednocześnie istnieje: przyrody i społeczeństwa. Świat ludzi traktowano po prostu jak zwykłą część przyrody, która niczym się w niej nie wyróżnia.

Heraklit: "Wszystko się dzieje według przeznaczenia". Antologia po red. J. Legowicza, str. 78, frg. 23.

Jednak, gdy w późniejszych czasach zaczęto szerzej rozważać problemy moralne i społeczne, zauważono, że jeśli człowiek poddany jest całkowicie konieczności - to nie może odpowiadać moralnie za swoje czyny, a także nie może swobodnie kształtować swojego życia społecznego. Wówczas powoli zaczęło słabnąć dominujące przedtem poczucie przenikającej wszystko konieczności. Pojawiła się myśl o istnieniu przypadku czy też pewnej swobody, z której może korzystać człowiek w swoim życiu indywidualnym, czy społecznym.

"Kogóż mógłbyś wyżej cenić od mędrca (...), co śmieje się z wszechmocnego przeznaczenia, które pewni filozofowie wprowadzają jako władzę naczelną nad wszystkim, {mędrca, który dowodzi,} że jedne rzeczy powstały z konieczności, inne przez przypadek, a jeszcze inne dzięki nam samym; ponieważ konieczność wyklucza wszelką odpowiedzialność, a przypadek jest zmienny, nasza wola nie zależy od żadnego autorytetu zewnętrznego, wobec tego postępkom jej towarzyszą zarówno pochwały jak i nagany". Epikur, List do Menojkeusa. Antologia pod red. J. Legowicza, str. 244 - 245.