+ Pokaż spis treści

Wody powierzchniowe i podziemne

Sieć hydrograficzna


Niemal cały obszar Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego (ok. 99%) , w dorzeczach Wisły i Odry. W zlewisku Morza Czarnego leży tylko niewielki obszar w rejonie Ustrzyk Dolnych odwadniany przez odpływy Dniestru oraz skrawek Beskidu Wschodniego odwadniany przez Orawę należącą do dorzecza Dunaju. W zlewisku Morza Północnego leżą tylko południowe stoki Gór Stołowych i Gór Bystrzyckich odwadniane przez dopływy Łaby.

Elementy sieci hydrograficznej Polski można podzielić na:

  • naturalne: rzeki, jeziora, bagna i mokradła
  • sztuczne (antropogeniczne): kanały i zbiorniki retencyjne (sztuczne jeziora)


Rzeki

Sieć rzeczna w Polsce jest gęsta, a jej układ jest asymetryczny, co jest zgodne z ogólnym nachyleniem całego terytorium z południa na północny zachód. Asymetria dotyczy głównie lewej i prawej części dorzeczy Wisły i Odry. Części prawe dorzeczy mają prawie dwukrotnie większą powierzchnię niż części lewe. Także spadek rzek jest niewielki.

Średni okres zlodzenia trwa od kilku dni w roku na zachodzie kraju do ok. 80 dni na północnym wschodzie.

Rzeki w Polsce charakteryzuje śnieżno-deszczowy ustrój zasilania. Oznacza to, że osiągają one dwa wysokie stany wód (wiosna i lato) oraz dwa niskie (jesień i zima). Zatem częste są krótkotrwałe powodzie. W lecie powodzie spowodowane są nasileniem opadów, a na wiosnę wcześniejszym tajeniem śniegów i lodów na południu naszego kraju, niż na północy. Zarówno powodzie jak i niżówki (niskie stany wód) , powodują przerwy w żegludze śródlądowej. Rozwojowi także nie sprzyja stosunkowo mała wydajność wodna dorzeczy oraz szybka akumulacja materiału skalnego w dolnym biegu rzek (zamulanie torów wodnych).

Najdłuższymi rzekami w Polsce są:

  • Wisła - 1047 km długości
  • Odra - 854 km długości (w Polsce - 742 km)
  • Warta - 808 km długości
  • Bug - 772 km długości (w Polsce - 587 km)
     
DORZECZA RZEK    


Jeziora

W Polsce znajduje się ok. 9300 jezior o powierzchni większej niż 1 ha. Zajmują one 1% powierzchni kraju. Najwięcej jezior występuje na pojezierzach: Pomorskim i Mazurskim. W Polsce centralnej i środkowo - wschodniej większych jezior nie ma w ogóle.

Misy jeziorne powstały w różny sposób. Znaczna część (ok. 90% ogólnej liczby jezior) ma charakter polodowcowy tzn. powstała na skutek działalności lądolodu i lodowców górskich. Przykładami takich jezior mogą być jeziora : morenowe (J. Mamry), rynnowe (J. Hańcza) oraz liczne wytopiskowe, sandrowe i cyrkowe (jeziora w Tatrach). U wybrzeży Bałtyku wytworzyły się dwa typy jezior: nadbrzeżne (przybrzeżne) są odcięte zatokami morskimi (j. Łebsko, j. Jamno, j. Gardno, j. Sarbsko) oraz deltowe powstające w wyniku akumulacyjnej działalności Odry i Wisły (j. Drużno, j. Dąbie). Na Polesiu Lubelskim poziom wód podziemnych jest wysoki, ze względu na leżącą na słabo przepuszczalnych wapieniach cienką warstwę skał przepuszczalnych. Takie warunki sprzyjały wytworzeniu jezior krasowych (j. Dratów). Misy jezior leżących między Wartą a Notecią powstały w wyniku deflacji (jeziora eoliczne). Rzeki meandrując często tworzą starorzecza, czyli małe jeziorka w dawnych korytach rzek.

Największe jeziora w Polsce:

  • Śniardwy - 113,8 km2 powierzchni
  • Mamry - 104,4 km2 powierzchni


Najgłębsze jeziora w Polsce:

  • Hańcza - maks. głębokość: 108,5 m.
  • Drawsko - maks. głębokość: 79,7 m.


Bagna i mokradła

Są jednocześnie torfowiskami, zatem powstają w wyniku zarastania jezior roślinnością. Szacuje się, że w Polsce jest 49 tys. torfowisk, zajmujących ok. 4% ogólnej powierzchni kraju. Najwięcej torfowisk występuje w dolinach dwóch rzek: Narwi i Biebrzy. W Polsce mamy zarówno torfowiska niskie, zasilane wodami gruntowymi (występują w dolinach rzek i w miejscach dawnych jezior) oraz torfowiska wysokie, zasilane tylko wodami z opadów atmosferycznych (występują na obszarach zbudowanych ze skał nieprzepuszczalnych oraz na płaskich wierzchowinach).

Kanały i zbiorniki retencyjne (sztuczne jeziora)

Kanały spełniają szereg ważnych funkcji. Skracają i umożliwiają przewóz towarów, nawadniają obszary wykorzystywane rolniczo oraz pełnią funkcje rekreacyjne. Niskie położenie działów wód na obszarze nizin znacznie ułatwia budowę kanałów i połączeń rzecznych.

Największymi kanałami w Polsce są:

  • Wieprz - Krzna (140 km długości)
  • Augustowski (80 km)
  • Elbląski (62 km)


W Polsce istnieje 106 zbiorników retencyjnych (stale lub okresowo wypełnionych wodą), o pojemności 1 hm.3. Większość jezior sztucznych znajduje się na rzekach pojezierzy karpackich i sudeckich.

Do największych sztucznych zbiorników wodnych należą:

  • Jezioro Solińskie (472 hm3 pojemności)
  • Jezioro Włocławskie (408 hm3)


Oprócz wód powierzchniowych duże znaczenie dla bilansu wodnego na danym obszarze mają wody podziemne. Mają one nie tylko znaczenie gospodarcze (m.in. główny rezerwuar wód pitnych), ale również biorą udział w zasilaniu rzek. Ich zasoby ulegają wahaniom w zależności od opadów.
 

Polska należy pod względem zasobów wodnych do najuboższych krajów Europy. Przyczyną tego są przede wszystkim niskie ilości rocznych opadów oraz mało racjonalna gospodarka wodna i duża wodochłonność przemysłu. W Polsce nie ma też odpowiednich warunków do magazynowania wód wezbraniowych (zbyt mała liczba sztucznych zbiorników wodnych). W rezultacie w kraju występuje wiele obszarów okresowych lub całkowitych deficytów wodnych (m.in. Wyżyna Śląska, Wyżyna Kielecko - Sandomierska, Roztocze, wschodnia Wielkopolska, część Niziny Mazowieckiej i Podlaskiej).