Legendarni władcy Polski


"Siemowit tedy, osiągnąwszy godność książęcą, młodość swą spędzał nie na rozkoszach i płochych rozrywkach, lecz oddając się wytrwałej pracy i służbie rycerskiej zdobył sobie rozgłos zacności i zaszczytną sławę, a granice swego księstwa rozszerzył dalej, niż ktokolwiek przed nim. Po jego zgonie na jego miejsce wstąpił syn Lestek, który czynami rycerskimi dorównał ojcu w zacności i odwadze. Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn, który pamięć przodków potroił zarówno urodzeniem, jak godnością. Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka ..."

[Anonim tzw. Gall, Kronika polska]

 

 

Mieszko I

Według tradycji dworskiej pierwszych Piastów, utrwalonej z początkiem XII wieku w kronice Anonima, zwanego później w polskiej historiografii Gallem, pierwszy władca historyczny państwa Polan - Mieszko, był czwartym księciem - przedstawicielem rodu Piastów. Relacja Galla wskazuje na utrwalenie dziedziczności władzy, która znakomicie przyczyniała się do stabilizacji ustroju i rozwoju państwa.

Niektórzy badacze odnosili się do tej tradycji nieufnie, ale rozwinięte w II połowie XX wieku badania nad dawnymi państwami Czarnej Afryki pozwoliły historykom zmienić zdanie na temat autentyczności przekazywanych przez tradycję ustną list dynastycznych. Dzisiaj nie podważamy już istnienia Siemowita, Lestka i Siemomysła, ale traktujemy ich jako władców legendarnych, w odróżnieniu od potwierdzonych przez współczesne im źródła pisane władców historycznych.

Imiona noszone przez przodków Mieszka miały, jak większość imion, znaczenie magiczne, wróżebne lub konkretne, jakby przezwiskowe. Siemowit, to ten co panuje rodzinie, Lestek (dużo później przemieniony w Leszka) wywodzi się od lściwości, czyli przemyślności, zaś Siemomysł, to ten co się zastanawia nad losem rodziny. 


SiemowitKrótki, lapidarny wręcz, przekaz Galla wskazuje, że można przyjąć, że decydujące fakty w zakresie rozszerzania terytorialnego państwa Polan na inne ziemie późniejszej Polski miały miejsce za panowania Siemowita i Lestka. Za panowania tego drugiego państwo Piastów było już tak potężne, że wiedziano o nim za granicą. Oczywiście było znane nie jako Polska - ta nazwa jako określenie całości państwa ustaliła się dopiero w XI wieku. Nazywano je wcześniej Sclavinią (czyli Słowiańszczyzną), państwem gnieźnieńskim, Mieszko I czasem w relacjach nosił miano króla Północy. Tymczasem w połowie X wieku poddanych Piastów określano najczęściej jako "ludzi Lestka": Lestków lub Lestkowiców (mieszkający nad Wisłą lud Litzike w relacji Konstantyna Porfirogenety, czy podlegający Mieszkowi "Słowianie, zwani Licikaviki" w kronice Widukida). Te gry językowe wskazują, że Lestek musiał być dużą indywidualnością. Siemomysł "potroił" pamięć przodków "urodzeniem" (miał trzech synów, jednym z nich był Mieszko I) i "godnością", ale terytorium swego państwa nie rozszerzył.

Siemowit, Lestek i Siemomysł zostali uznani za władców istniejących, a co z ich poprzednikami. Za praszczura dynastii uważano ojca Siemowita, Piasta (imię wywodzone od piasta-tłuczka), zwanego Chościsko (zapewne przezwisko wywodzone od miotły) - określenie Kołodziej, nawiązujące do rzemiosła, pojawiło się znacznie później. Miał być rolnikiem osiadłym na gnieźnieńskim podgrodziu. Jednak według tradycji władzy on nie sprawował, był ojcem Siemowita. Ciekawe, że przedstawicieli dynastii współcześni nie nazywali Piastami, ten porządkujący pomysł został upowszechniony dopiero w XVII wieku. W średniowieczu wystarczało miano domu książąt polskich, panów przyrodzonych.

Popiel ISiemowit doszedł do władzy po obaleniu poprzedniej dynastii, usuniętym jej przedstawicielem miałby być Popiel. Jednak przekazy dotyczące wcześniejszych dziejów władców są bardzo mało wiarygodne.

Szczególna "moda" na opracowanie dziejów najdawniejszych władców Polski zapanowała w czasach "złotego wieku". Powstały wówczas liczne dzieła typu "poczet władców", do których również stworzono wizerunki ikonograficzne kolejnych książąt i królów. Opierały się w znacznej mierze na tradycji wywiedzionej w kronice mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem. Ponieważ zawierały informacje nie tylko o czasach i władcach historycznych, ale również, jak to określano, o "czasach bajecznych" możemy pokusić się o przedstawienie wyobrażeń o "władcach bajecznych". Zaznaczyć na wstępie należy, że poniższy poczet miesza tradycję wielkopolską z małopolską, i tak naprawdę to powinien być w znakomitej większości ilustrowany legendami.
 

  1. Poczet rozpoczyna oczywiście legendarny założyciel Gniezna, Lech I.
  2. Potem panowali Potomkowie Lecha.
  3. Co pewien czas na tronie brakowało legalnego władcy. Zasiadali na nim wtedy przedstawiciele rodów. W ten sposób po Potomkach Lecha rządy rozpoczęło 12 wojewodów (palatynów).
  4. Teraz władzę przejął założyciel Krakowa, Krak.
  5. Po śmierci Kraka, władzę przejął jego syn, Lech II. Jednak na jego panowaniu zaciążyć miała zbrodnia bratobójstwa.
  6. Gdy prawda o zbrodni Lecha II wyszła na jaw, niezadowolone społeczeństwo odsunęło go od władzy, sadzając na tronie córką Kraka, Wandę, zwaną Dziewicą. Według przekazów miała zginąć tragicznie, rzucając się w nurty Wisły, aby nie poślubić niemieckiego księcia Rytygiera i zapobiec możliwej z powodu odmowy zawarcia małżeństwa wojnie polsko - niemieckiej.
  7. Po śmierci Wandy, ponieważ nie pozostawiła następcy, znowu władzę przejęło następnych 12 wojewodów.
  8. Kraj z ruiny po rządach wojewodów miał wyprowadzić Leszek I (Lestek I).
  9. Jednak po jego śmierci nastał krótki okres "bezkrólewia".
  10. Po nim na tronie pojawił się Leszek II.
  11. Jego następcą był Leszek III.
  12. Władzę po nim objął Popiel I.
  13. Jego następca, Popiel II, był władcą znienawidzonym, nie liczącym się z tradycją. To doprowadziło go do zamordowania stryjów, z których zdaniem powinien się liczyć. Za karę został "zjedzony przez myszy".
  14. Władzę po nim, z woli Polan, miał przejąć Piast, ojciec Siemowita, dziad Lestka (tutaj jako Leszek IV), pradziad Siemomysła i prapradziad Mieszka I.



Dodaj do swoich materiałów
Morze możliwości
na edukator.pl
Narzędzia, zasoby, komunikacja, współpraca. Zarejestruj się. Twórz, gromadź zasoby i dziel się nimi.
Morze możliwości na edukator.pl