+ Pokaż spis treści

Wierzenia Greków

Wierzenia Greków

 

  1. Nicolas-André Monsiau: Bogowie olimpijscy (fot. wikimedia)Religia była dla Hellenów jednym z najważniejszych elementów wspólnej tradycji. Żyjący w ten sam sposób, oddający cześć tym samym bogom Grecy traktowali siebie jako jeden naród, mimo że nie utworzyli jednego państwa.

  2. Grecy wierzyli, że wszystkie zjawiska otaczającego ich świata podlegają władzy nieśmiertelnych bóstw. Z czasem przybrały konkretne postacie, dodatnie i ujemne cechy ludzkie, różne zakresy władzy i... niezwykłe życiorysy. Helleni opowiadali o bogach legendy, zwane mitami. Mity żyły - każdy mógł przedstawić ich nową wersję, dodać nowe epizody.
    Grecy uważali, że wszystko, co się dzieje, zależy od decyzji ludzkich i boskich, np. za śmierć hoplity na polu walki odpowiada człowiek, który go ugodził włócznią, ale i bogowie, którzy do tego dopuścili. Każdy mieszkaniec Hellady wiedział, że powinien składać ofiary i dary bóstwom, uczestniczyć w modlitwach i świętach na ich cześć.

  3. Bóstwa wyobrażano sobie jako podobne do ludzi, najczęściej wiecznie młode i piękne. Rodzina bogów wywodząca się od Zeusa mieszkać miała na, przez większą część roku ukrytym w chmurach, szczycie Olimpu.





    Imię bóstwa Pokrewieństwo Zakres władzy działań, opieka
    Zeus *
     *zaznaczeni są bogowie należący do dwunastki mieszkającej na Olimpie
    s. Kronosa i Rei, mąż Hery władza, porządek prawny, zjawiska meteorologiczne
    Hera * c. Kronosa i Rei, żona Zeusa małżeństwo, położnice, niemowlęta
    Posejdon * s. Kronosa i Rei, mąż Amfitryty wody, żegluga, trzęsienia ziemi, konie
    Demeter * c. Kronosa i Rei, matka Persefony zasiewy, zboże, rodzina, płodność, ład
    Hades s. Kronosa i Rei, mąż Persefony świat zmarłych, bogactwo
    Apollo * s. Zeusa i Latony Słońce, medycyna, sztuka (przewodnik 9 muz), nauka, gwałtowna śmierć
    Artemida * c. Zeusa i Latony myślistwo, dzikie zwierzęta, blask księżyca, młodzież
    Atena * c. Zeusa (urodzona z jego głowy) mądrość, wojna w słusznej sprawie, rękodzieło (m.in. garncarstwo)
    Hefajstos * s. Zeusa i Hery, mąż Afrodyty ogień, kowalstwo i inne rzemiosła
    Afrodyta * c. Zeusa i Dione (urodzona z morskiej fali), żona Hefajstosa miłość, płodność, piękno
    Hermes * s. Zeusa i Mai droga, podróżnicy, kupcy, posłańcy, wynalazcy, złodzieje
    Ares * s. Zeusa i Hery wojna krwawa i okrutna
    Dionizos * s. Zeusa i Semele wino, teatr



  4. Grecy wierzyli również w demony. Były to jakby niższe istoty boskie.  Należały do nich Kery (duchy przynoszące zło, śmierć), Gorgona-Meduza o włosach z węży i wzroku zamieniającym ludzi w skały, Harpie (skrzydlate bóstwa porywające dusze), centaury, satyrowie, nimfy, bóstwa rzek i wiele innych. Przyjmowały one postacie zwierzęce czy półzwierzęce, mogły być w stosunku do ludzi opiekuńcze, ale również złośliwe. Uważano, że każdy człowiek ma swojego demona, dobrego lub złego.


  5. Kapłanka delficka, mal. John Collier (fot. wikimedia)Bardzo ważną rolę w życiu Greków spełniały wyrocznie. Dzięki nim można było poznać wolę bogów. Najsłynniejsza z nich mieściła się w świątyni Apollona w Delfach. Żaden Grek, żadna polis nie podjęła ważnej decyzji bez zasięgnięcia porady tej wyroczni. Tam kapłanka, Pytia, wypowiadała przesłanie boga - odpowiedzi na pytania. Ponieważ nie była to odpowiedź jasna, jednoznaczna, więc sztuką było jej zinterpretowanie - tutaj szukano błędu gdy wydarzenia poszły niezgodnie z oczekiwaniami wróżących.


  6. Grecy wiele podróżując, zakładając kolonie poznawali bóstwa innych ziem i ludów. Zawsze czcili także tych bogów, gdyż aby zdobyć ich łaski i zabezpieczyć się przed ich gniewem, zwracali uwagę, by postępować zgodnie z lokalnymi tradycjami.


  7. W Grecji nie istniał osobny stan kapłański. W imieniu społeczności polis obrzędy religijne sprawowali urzędnicy, w imieniu rodziny ojciec i matka, jedynie w sanktuariach spotykamy personel świątynny, który pełnił te funkcje stale (lub bardzo długo) i posiadał specyficzną wiedzę rytualną. Kult regulowała tradycja. Składano krwawe ofiary ze zwierząt hodowlanych, niektórym bogom przynoszono placki, oliwę, owoce lub kwiaty. Można było obdarowywać bogów prezentami - na ten cel przeznaczano zwykle część łupów wojennych. Na cześć bogów dokonywano libacji (tzn. wylewano wino zmieszane z  wodą lub mleko z miodem), palono kadzidła, organizowano uroczyste procesje, śpiewano pieśni, tańczono, recytowano poezję, urządzano różnego typu zawody, m.in. teatralne i sportowe. Zawody te miały ustalić, kogo z biorących udział można uznać za najlepszego, w czyich występach bóstwo (obecne w pięknie, sile, zręczności) objawia się najpełniej.


  8. Zawody sportowe, które odbywały się w ramach świąt religijnych, były organizowane tylko w Grecji. Ich uczestnicy walczyli ze sobą wedle ustalonych reguł - złamanie którejkolwiek z nich było obrazą bogów. Zwycięstwa były powodem do dumy i sławy podobnej bohaterskim czynom na wojnie.

    Najważniejszymi i najstarszymi, według tradycji, zawodami sportowymi były organizowane w Olimpii igrzyska poświęcone Zeusowi. Odbywały się co cztery lata, a rok, w którym po raz pierwszy odnotowano nazwisko zwycięzcy zawodów (776 r. p.n.e. według naszego kalendarza) stał się podstawą rachuby czasu liczonego olimpiadami, tj. czteroletnimi okresami pomiędzy igrzyskami olimpijskimi (podawano kolejną olimpiadę, a w jej ramach rok: np. drugi rok osiemdziesiątej trzeciej olimpiady).


  9. Historyczna rekonstrukcja teatru Dionizosa w czasach rzymskich (fot. wikimedia)W VI w. p.n.e. zaczęto w Atenach w ramach Wielkich Dionizjów organizować konkursy teatralne. Odbywały się one według zasady: przez pierwsze trzy dni wystawiano tragedie, później dołączono dzień z komediami. Sędziami w konkursie było 10 wylosowanych obywateli. Nagradzano najlepszego tragika, aktora oraz jednego z tych obywateli, którzy finansowali wystawienie dramatów.

    W przedstawieniach występowało do trzech aktorów, którzy prowadzili z chórem dialog na określony temat. Chórowi podawał rytm i melodię przewodnik - koryfeusz. Za jego pośrednictwem, pół mówiący, pół śpiewający chór rozmawiał z postaciami oraz tworzył tło i nastrój przedstawienia.

    W V w. p.n.e. zaczęto wznosić dla aktorów wąską i podwyższoną trybunę połączoną schodami z orchestrą. Z tyłu przylegał budynek służący za garderobę i przechowalnię rekwizytów - scene.  Na jego froncie wieszano malowane dekoracje. W IV w. p.n.e. wybudowano w Atenach istniejący do dziś teatr kamienny.

    Aktorami mogli być wyłącznie mężczyźni. Grywali w maskach, których ustalone typy odpowiadały określonym typom postaci w przedstawieniach. W rozpoznawaniu bohaterów  dramatów pomagały również płaszcze - np. kolor czerwony był zarezerwowany dla królów i osób królewskiego pochodzenia. Na nogi aktorzy zakładali specjalne buty na wysokim obcasie (koturnie), kreowane przez nich postacie były dzięki temu wyższe i lepiej widoczne.