+ Pokaż spis treści

Wielkie formy ukształtowania lądów i dna oceanicznego


Ukształtowanie powierzchni Ziemi jest wynikiem działania zarówno procesów endogenicznych (wewnętrznych) jaki egzogenicznych (zewnętrznych).

FORMY UKSZTAŁTOWANIA DNA OCEANICZNEGO

  • szelf - jest podwodnym przedłużeniem kontynentu, łagodnie opadającym do głębokości ok. 200 m. (miejscami nawet do 500 m.), zaś jego szerokość jest bardzo różna i waha się od kilku km do około 1400 km. Od strony oceanu szelf ograniczony jest stokiem kontynentalnym,
  • stok kontynentalny - jest to obszar o znacznym nachyleniu, zawarty między krawędzią szelfu a podnóżem kontynentu.
  • baseny oceaniczne - są to rozległe obszary kształtujące dno oceaniczne położone na głębokości 4000 - 6000 m. Rzeźba basenów jest zróżnicowana od płaskich lub lekko falistych równin po stożki wulkaniczne.
  • grzbiety śródoceaniczne - stanowią rozległy system wzniesień skorupy ziemskiej, sięgający 2000 - 3000 m. p.p.m. Niekiedy szczyty podwodnych łańcuchów wynurzają się ponad powierzchnię wody tworząc wyspy (np. Islandia, Azory)
  • ryfty - są to pęknięcia o szerokości 30 - 60 km i głębokości do 2000 m. w szczytowej (osiowej) partii grzbietów śródoceanicznych. Miejsca wzmożonej aktywności wulkanicznej i sejsmicznej.
  • rowy oceaniczne - to najgłębsze formy dna oceanicznego, mają do 500 km długości i 100 km szerokości i średnio 7000 m głębokości (najgłębszy rów - Rów Mariański 11 022 m.). Obszary aktywne sejsmicznie mogą występować wzdłuż brzegów kontynentów, archipelagów i na obrzeżeniach basenów oceanicznych.

FORMY UKSZTAŁTOWANIA POWIERZCHNI LĄDÓW

  • niziny - to obszary lądu położone do 300 m. n.p.m. Ze względu na rzeźbę niziny można podzielić na:

    • płaskie (równiny)
    • faliste
    • pagórkowate
    Na nizinach występują obszary położone poniżej poziomu morza tzw. depresje. Bardzo często depresje zalane są przez wody jezior tworząc formy zwane kryptodepresjami.
  • wyżyny - to obszary położone powyżej 300 m. n.p.m. na ogół o charakterze równinnym. Do największych wyżyn należą m.in. : Bawarska (Europa), Tybetańska (Azja), Wielka Kotlina Meksykańska (Ameryka Północna), Wyżyna Brazylijska (Ameryka Południowa) i inne.
    Zarówno niziny jak i wyżyny mogą być kotlinami , czyli terenami otoczonymi ze wszystkich stron wzniesieniami.
  • góry - najwyżej wyniesione fragmenty powierzchni Ziemi. Są efektem działalności procesów orogenicznych czyli górotwórczych (patrz rozdział "Procesy endogeniczne - górotwórcze i lądotwórcze")