+ Pokaż spis treści

Wiatry lokalne


Globalną cyrkulację powietrza na kuli ziemskiej zakłócają czynniki lokalne wywołane przede wszystkim różnicami ciśnień między obszarami lądowymi i morskimi w poszczególnych porach roku (cyrkulacja lokalna w skali roczne) lub w poszczególnych częściach doby (cyrkulacja lokalna w skali dobowej).

Cyrkulacja lokalna w skali rocznej


Wiatry, których powstanie warunkują sezonowe zmiany ciśnienia nad lądem i oceanem nazywamy monsunami.

Powietrze nad lądem nagrzewa się szybciej i stygnie szybciej zaś nad wodami odwrotnie. 

Zatem latem nad oceanami na skutek niższej temperatury powstają strefy podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, skąd powietrze kieruje się nad kontynent (monsun letni). Odwrotnie jest w zimie: nad kontynentem rozwija się wyż, zaś nad oceanami niż. Ten rozkład ciśnienia wywołuje wiatr wiejący znad lądu w kierunku oceanu (monsun zimowy).

Monsuny występują głównie w: południowej, południowo-wschodniej i wschodniej Azji, wschodniej i zachodniej Afryce, północnej Australii i we wschodniej części Ameryki Południowej.

Cyrkulacja lokalna okresowa i nieokresowa


Podobnie jak monsuny ale w znacznie mniejszej skali powstają wiatry lokalne okresowe i nieokresowe. Należą do nich: okresowe bryzy i wiatry zboczowe (dolinne i górskie) oraz nieokresowe - wiatry typu fenowego i wiatry spływowe.

Bryzy to wiatry wywołane różnym nagrzaniem wody i lądu w ciągu dnia i nocy. Występują na brzegach mórz i wielkich jezior. Nocą wieje bryza lądowa - czyli powietrze przesuwa się znad lądu w kierunku morza bądź jeziora. W dzień powietrze przesuwa się znad morza bądź jeziora w kierunku lądu (bryza morska).

Wiatry zboczowe są to wiatry podobnie jak bryzy wiejące w rytmie dobowym.
Wiatry dolinne dzienne wieją z dolin górskich ku grzbietom. Są one wywołane różnicą temperatury między powietrzem zalegającym nad zboczem a powietrzem silnie nagrzanym przez Słońce w ciągu dnia na dnie doliny.
Wiatry górskie nocne powstają gdy chłodne powietrze spływa w kierunku nagrzanych w dzień dolin.

Do wiatrów nieokresowych zalicza się: fen, i wiatry spływowe (bora i mistral).

Wiatry typu fenowego związane są z aktualnym układem ciśnień po obu stronach łańcucha górskiego. Wiatry te noszą nazwy regionalne: fen (w Alpach), chinook (w Górach Skalistych), halny (w Karpatach). Są to silne, porywiste wiatry spadające z gór. Powstają gdy powietrze z obszarów o wyższym ciśnieniu przesuwając się do obszarów o niższym ciśnieniu napotyka na swojej drodze barierę górską. Przy przekraczaniu tej bariery powietrze wilgotne wznosi się na stokach dowietrznych, a jego temperatura średnio spada o 0,6 0C na 100 metrów. Ten spadek temperatury prowadzi do kondensacji pary wodnej w powietrzu, tworzą się chmury i zazwyczaj pada deszcz. Po pokonaniu grzbietu powietrze to jest pozbawione wilgoci i opada jako suche po drugiej stronie gór. 

Bora jest chłodnym wiatrem charakterystycznym dla dalmatyńskiego brzegu Adriatyku. Powstaje gdy wychłodzone na wyżynach powietrze spływa gwałtownie w stronę ciepłego morza, nad którym panuje niż baryczny.

Mistral jest wiatrem charakterystycznym dla obszarów leżących w dolinie Rodanu. Powstaje, gdy wychłodzone nad Masywem Centralnym lub na przedpolu Alp powietrze spływa w kierunku Morza Śródziemnego.

Cyrkulacja monsunowa i wiatry lokalne


W południowej, południowo-wschodniej i wschodniej Azji oraz we wschodniej Afryce i w północnej Australii występują wiatry zwane monsunami. Powstają one na skutek dużych rocznych wahań temperatury występujących szczególnie we wnętrzach kontynentów. Latem ląd nagrzewa się szybciej niż woda. Ciśnienie nad lądami jest niższe niż nad oceanami. W zimie ląd szybciej się ochładza i ciśnienie jest wyższe.


Latem nad Azją rozbudowywuje się rozległy niż. Znad oceanu, na którym ciśnienie jest wyższe, wiatry południowo-zachodnie przynoszą masy wilgotnego powietrza. Jest to monsun letni. Nadejście monsunu letniego jest związane z trwającą od czerwca do października pora deszczową. Na trzy tygodnie przed przewidywanym okresem opadów sieje się pszenicę i sadzi ryż. Opóźnienie przybycia monsunu prowadzi często do klęsk nieurodzaju i głodu.

Zimą nad silnie wychłodzoną Syberią tworzy się rozległa strefa wyżowa. Z wnętrza kontynentu wieją suche wiatry północno-wschodnie monsunu zimowego.
W czasie przejścia monsunu letniego w zimowy powstają huraganowe wiatry. Ich prędkość dochodzi do 150 km/godz. i towarzyszą im obfite deszcze. W Azji Południowo-Wschodniej wiatry te nazywają się tajfunami, nad Zatoka Meksykańską - tornado. Letni monsun przynosi bardzo obfite opady, zwłaszcza u podnóża gór (patrz opady na ziemi). Tajfuny powstają przeważnie nad morzami w wyniku gwałtownego obniżenia się ciśnienia. (poniżej 25° szerokości geograficznej północnej i południowej). Gdy wiatr dociera na ląd najczęściej szybko zamiera. Czasami wywołane przez niego ogromne fale morskie sieją ogromne spustoszenia.

WIATRY LOKALNE


Jednym z lokalnych wiatrów są bryzy. Występują one na wybrzeżach, w wąskiej strefie granicznej lądu i morza (od kilku do kilkunastu kilometrów). Zmieniają swój kierunek w rytmie dobowym wskutek różnicy tempa nagrzewania i stygnięcia wody i lądu. W ciągu dnia bryza wieje znad morza (bryza morska), a w nocy z lądu (bryza lądowa). Niektórzy meteorologowie bryzą nazywają każdy nadmorski wiatr o sile 3-5 stopni Beauforta (od 1,6 do 10,7 m/s)

Wiatry lokalne powstają także w górach. 

Podczas słonecznego dnia nagrzane, lżejsze powietrze unosi się ku górze, natomiast nocą chłodniejsze jako cięższe spływa ku dolinom. Powstające w ten sposób ruchy powietrza nazywamy wiatrami zboczowymi lub spływowymi. Takim wiatrem jest bora (chłodny i suchy wiatr wybrzeża dalmatyńskiego), mistral (gwałtowny, chłodny i suchy wiatr w Prowansji, wiejący w dół doliny Rodanu) oraz wiatr lodowcowy.

Innym lokalnym wiatrem górskim jest fen, którego występowanie jest związane z różnicą ciśnień po przeciwnych stronach górskiego łańcucha. Fen jest suchym, porywistym i ciepłym wiatrem opadającym z gór. W okresie zimowym przynosi odwilż i zanik pokrywy śnieżnej. Powietrze przekraczając zaporę górską wznosi się po stoku dowietrznym i ochładzając się wytwarza chmury i opady. Temperatura wznoszącego się powietrza spada średnio 0,6°C na 100 m wysokości. Po przekroczeniu pasma górskiego powietrze jest suche i opadając ogrzewa się wskutek sprężenia o 0,8-1°C na 100m. Fen nosi wiele lokalnych nazw: halny w Tatrach, chinook w Górach Skalistych, fohn w Alpach.