+ Pokaż spis treści

Testament Krzywoustego

Testament Krzywoustego


Kalendarium

  • 1109 - Wojna polsko-niemiecka
  • 1113 - 9 - Opanowanie Pomorza Gdańskiego
  • 1121 - 4 - Podbój Pomorza Zachodniego
  • 1138 - Śmierć Bolesława Krzywoustego


1.   Po śmierci księcia Władysława Hermana Polska została podzielona pomiędzy jego dwóch synów: Zbigniewa i Bolesława. Jednakże bracia nie chcieli dzielić się władzą. Zbigniew uciekł się do pomocy cesarza Henryka V. W 1109 roku pod pretekstem osadzenia na tronie Zbigniewa, ruszyła na Polskę wielka wyprawa niemiecka, przekraczając Odrę koło Nakła.

O niepowodzeniu najazdu cesarza zadecydowały trzy czynniki:
  • pierwszym z nich było doskonałe przygotowanie grodów nadodrzańskich do obrony przed Niemcami -  szturmy odparły Bytom, Wrocław i Głogów;
  • drugim była zastosowana przez Bolesława taktyka walki podjazdowej;
  • trzecim był opór całego społeczeństwa i powszechny charakter walki prowadzonej tak przez  dowodzone przez Bolesława rycerstwo, jak mieszkańców grodów i chłopów, którzy dręczyli Niemców drobnymi utarczkami, uniemożliwiając spokojny przemarsz.

Pod Wrocławiem armia niemiecka  wyczerpana, wygłodzona i pozbawiona pomocy stała się łatwym łupem dla Bolesława (bitwa na przedpolach Wrocławia - tzw. Psim Polu). Pokonany cesarz zarządził odwrót.
 
2.   Zwycięstwo nad cesarzem pozwoliło Bolesławowi na podjęcie walki o Pomorze. W latach 1113-19 władca podporządkował sobie Pomorze Gdańskie. W latach 1121-22 zdobył Szczecin i w ciągu następnych dwóch lat rozciągnął swoje wpływy na całe Pomorze Zachodnie. 
 
3.   Bolesław Krzywousty umarł w 1038 roku, wydając przed śmiercią statut regulujący następstwo tronu oraz organizację państwa. Władza została podzielona między synów Bolesława, przy czym najstarszy z nich (senior) miał być zwierzchnikiem młodszych (juniorzy).
Każdy z synów Bolesława Krzywoustego - prócz Kazimierza Sprawiedliwego, który prawdopodobnie przyszedł na świat już po wydaniu statutu, i Henryka Sandomierskiego, który nie był wtedy pełnoletni - otrzymał osobną dzielnicę:

  • Władysław - Śląsk z ziemią lubuską,
  • Bolesław Kędzierzawy - Mazowsze,
  • Mieszko Stary - Wielkopolskę.

Pozostała część środkowa kraju miała stanowić, jako osobna dzielnica (tzw. senioralna), terytorialną podstawę władzy i potęgi księcia zwierzchniego Polski. Takim zaś rzeczywistym, suwerennym władcą całego państwa miał być każdorazowo najstarszy wiekiem członek dynastii piastowskiej, czyli senior, mający siedzibę w Krakowie.

4.   Synowie Krzywoustego nie zastosowali się do wskazań ojca i walczyli pomiędzy sobą o wpływy i władzę. Spowodowało to rozpad państwa polskiego na części. Okres ten w historii nazwamy rozbiciem dzielnicowym.

5.   W czasie rozbicia dzielnicowego poszczególni książęta konkurowali ze sobą nie tylko w walce orężnej lecz także dążyli do powiększenia swego księstwa, wzbogacenia go i zaimponowania sąsiadom wielkością i wystrojem swej rezydencji, wspaniałością założonych przez siebie miast, otaczaniem się ludźmi światłymi.  W XIII wieku rozwijały się miasta, będące stolicami poszczególnych księstewek. Rozrastał się Kraków, Poznań, Wrocław, Płock.

6.   Skutki rozbicia dzielnicowego były długofalowe. Mimo późniejszego zjednoczenia ziem polskich Mazowsze przyłączone na powrót zostało do Polski w XVI wieku, zaś Śląsk dopiero w XX, po II wojnie światowej.