+ Pokaż spis treści

Tatry

Tatry


Położenie

Tatry leżą w południowej część województwa małopolskiego. Leżą w systemie górskim Centralnych Karpat Zachodnich i ciągną się od Przełęczy Huciańskiej (ok. 950 m.) na zachód po Przełęcz Ździarską (1081m.) na północnym zachodzie. Granicę północno-zachodnią stanowi Rów Podtatrzański i Obniżenie Orawsko-Podhalańskie, zaś na południowym wschodzie granicę stanowią dwie kotliny: Spiska i Liptowska.

Podział

Dzielą się na Tatry Wschodnie i Zachodnie. Granica między nimi biegnie przez Dolinę Suchej Wody i Przełęcz Liliowe. W obrębie Tatr Wschodnich wydziela się Tatry Wysokie i Tatry Bielskie (całe w Słowacji)

Budowa geologiczna

Są młodymi górami fałdowymi, powstałymi w orogenezie alpejskiej. Ukształtowane na przełomie paleogenu i neogenu (trzeciorzęd). Składają się z paleozoicznego trzonu krystalicznego, zbudowanego z odmian granitów i skał metamorficznych (granity, dioryty, łupki krystaliczne i gnejsy) oraz z serii osadowych, głównie triasowo-kredowych i eoceńskich piaskowców, margli, wapieni i dolomitów, które budują płaszczowiny.

Rzeźba Tatr uległa przekształceniu w plejstocenie przez lodowce górskie. Powstały wówczas: zawieszone doliny, cyrki lodowcowe, misy jeziorne oraz liczne moreny i stożki napływowe. W skałach osadowych znajdują się liczne formy krasowe: jaskinie (największe ich skupienie występuje w Dolinie Kościeliskiej)i wywierzyska.

Wody

Występują tu różne typy wód powierzchniowych i podziemnych. Liczne potoki zasilane są wodami ze źródeł pokrywowych i krasowych. Cechą charakterystyczną są liczne jeziora (w Polsce 43), nazywane stawami. Występują głównie w strefie wysokogórskiej np. Morskie Oko, Wielki Staw.

Gleby

Gleby są słabo wykształcone i narażone na ciągłą erozję. Wysoko w górach dominują gleby inicjalne, w kotlinach śródgórskich gleby bagienne, a na obrzeżeniu kwaśne brunatne gleby górskie, zaś na węglanowym podłożu wykształciły się rędziny.

Klimat

Typowy klimat wysokogórski. Zwykle wraz ze wzrostem wysokości następuje spadek temperatury i zwiększenie opadów. Charakterystyczne są duże dobowe amplitudy temperatury oraz częste inwersje temperatury w zimie. Średnia temperatura w styczniu -9°C a w lipcu 7°C (na wysokości 2000 m.). Średnia roczna suma opadów przekracza 1500 mm. Opady przeważają w lecie. Wieją silne wiatry fenowe (halny).

Roślinność

Wyróżniono piętra klimatyczno-roślinne:

  • do wysokości 1250 m. n.p.m. piętro regla dolnego (głównie jodły i buki) - piętro klimatyczne umiarkowanie chłodne,
  • 1250 - 1550 m. n.p.m. piętro regla górnego (drzewostan jednolity świerkowy) - chłodne,
  • 1550 - 1850 m. n.p.m. piętro kosodrzewiny (karłowate sosny i reliktowa limba) - bardzo chłodne,
  • 1850 - 2200 m. n.p.m. piętro hal (roślinność zielna) - umiarkowanie zimne,
  • powyżej 2200 m. n.p.m. piętro turni (głównie porosty) - zimne


Świat zwierząt

Żyją tu gatunki wysokogórskie: kozica, świstak (objęte ochroną) oraz niedźwiedzie, rysie, jelenie, sarny, borsuki, gronostaje, łasice oraz z ptaków bardzo rzadki orzeł przedni.

Prawie cały obszar Tatr jest parkiem narodowym.

Walory turystyczne

Jeden z najatrakcyjniejszych regionów Polski. Najpopularniejsze miejscowości to: Zakopane ("zimowa stolica Polski"), Bukowina Tatrzańska. Znajdują się tu doskonałe tereny do turystyki górskiej i narciarskiej, dobrze rozwinięta baza wypoczynkowo-sportowa.