+ Pokaż spis treści

Sztuka romańska

Sztuka romańska


1.   Sztuka romańska wykształciła się na początku II tysiąclecia, i jak pisał kronikarz francuski Rudolf Glaber:"sama ziemia utrzymała się, by zrzucić z siebie szarzyznę i przywdziała wszędzie biały płaszcz kościołów". Sama nazwa "romanizm" sprawia wrażenie, że sztuka nawiązuje do sztuki starożytnego Rzymu (Roma).

2.   W średniowieczu najważniejszym mecenasem sztuki był Kościół. Wspomagał zarówno budowę kościołów, jak też malarstwo i rzeźbę, przede wszystkim o tematyce religijnej. Rozkwit architektury romańskiej łączył się z powstaniem nowych dynamicznych zakonów - benedyktynów oraz cystersów. Dzięki nim wybudowano wiele opactw z przylegającymi do nich kościołami.

Romański klasztor 3.   Kościoły romańskie budowano przede wszystkim z kamienia (w Polsce pierwsze budowle sakralne po przyjęciu chrześcijaństwa były drewniane podobnie jak na zachodzie Europy).
Front kościoła był zawsze zwrócony na zachód a apsyda na wschód. Kościoły tak zwrócone, nazywają się orientowanymi.
Nawa poprzeczna wyraźnie wystawała poza nawę główną, tak, że na rzucie poziomym (planie) przybrała wyraźnie postać krzyża. Obmyślając plan kościoła, obierano pewną szerokość nawy głównej i tą szerokością zakreślano kwadrat. Ów kwadrat odpowiadał skrzyżowaniu nawy głównej i bocznej. Do niego dodawano około trzech takich kwadratów po stronie zachodniej (posadzka nawy głównej), po jednym kwadracie od południa i północy (nawa boczna), jeden od wschodu, czyli prezbiterium. Chór kończyła absyda. Wieże kościoła nie stały teraz osobno tak jak przy bazylice, tylko przy samym murze nawy głównej, najczęściej przy wejściu.
Do najsłynniejszych zabytków sztuki romańskiej należą: opactwo w Cluny (Francja), zamek Tower w Londynie (Wielka Brytania), katedra w Trewirze, Wormacji (Niemcy), kolegiata w Tumie pod Łęczycą i klasztor benedyktynów w Tyńcu (Polska).

Fasada romańskiego kościoła4.   Wiele obrazów stanowiło swoistą pomoc naukową, by niepiśmienna ludność mogła poznać problematykę chrześcijaństwa. Oglądane na ścianach świątyń, były jednym z niewielu sposobów na poznanie Słowa Bożego (nabożeństwa były bowiem odprawiane po łacinie). Prócz olbrzymich obrazów zdobiących świątynie powstawały małe ilustracje na kartach kodeksów, kronik.

5.   Rzeźba romańska podobnie jak malarstwo spełniała rolę "księgi, którą oglądali - czytali ludzie średniowiecza". Umieszczane na fasadach kościołów, portalach, tympanonach, załomkach muru wewnątrz świątyni rzeźby uczyły pokory, pokazując jakie kary czekają grzeszących, sprzyjały modlitwie. Na uwagę zasługuje sposób przedstawiania Chrystusa na krucyfiksach. Z jednej strony rzeźba przypominała wiernym, że Chrystus zmarł na krzyżu, by odkupić winny wszystkich ludzi. Z drugiej umieszczona nad głową zbawcy korona, że jest najwyższym władcą, pokonującym śmierć.
Zarówno w rzeźbie, jak i w malarstwie przedstawione postacie i sceny nie miały odzwierciedlać otaczającej rzeczywistości, lecz inspirować odbiorcę do głębszego przeżycia religijnego. Artyści często przedstawiali poszczególne postacie symbolicznie, a proporcje samych figur były wyraźnie zaburzone.

6.   Sztuka romańska przyniosła też rozkwit innych form artystycznych. Powstawały piękne gobeliny, coraz wymyślniej były zdobione okładki ksiąg, a zamożni wierni mogli się zaopatrzyć w wykonane ze szlachetnych metali, często emaliowane, wyroby rękodzieła związane z symboliką chrześcijańską.