+ Pokaż spis treści

Starożytny wschód

Starożytny wschód

 

  1. Kolebką cywilizacji był Bliski Wschód. Tam właśnie po ostatnim zlodowaceniu , wraz z postępującym ociepleniem wzrosła ilość opadów, a wyżynne obszary wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego oraz zbocza gór Azji Mniejszej i Mezopotamii pokryły się wiecznie zielonymi lasami pistacjowo-dębowymi i sawannami. Naturalne skupiska dzikich zbóż porastały otwarte przestrzenie.
    Zamieszkujący te tereny ludzie coraz wszechstronniej zaczęli wykorzystywać środowisko. Polowali na dzikie kozy i owce. Ważnym źródłem pożywienia stało się rybołówstwo. Wzrastała rola zbieractwa - pozyskiwano mięczaki, skorupiaki i owoce dzikich roślin. Zwłaszcza zbieranie nasion dziko rosnących zbóż przynosiło dobre efekty, zapewniając nawet całoroczne zapasy. Dostatek pożywienia przyczynił się do wzrostu liczby ludności i umożliwił rozwój osadnictwa. Pojawiły się rozległe obozowiska wykorzystywane przez dłuższy czas. Liczebność grup mogła wzrastać.
    Pojawiły się również nowe narzędzia, które można było wykorzystywać do zdobycia pokarmu roślinnego (sierpy, moździerze, tłuczki, rozcieracze żarna). Zaczęto wyrabiać pierwsze kamienne naczynia.
    Pogłębienie wiedzy o cyklach wegetacyjnych roślin umożliwiło siew dzikich zbóż w pobliżu obozowisk. Poznanie obyczajów zwierząt zapoczątkowało hodowlę półdzikich stad, powstałych ze schwytanych młodych kóz i owiec, później dołączyło do nich bydło. Spośród roślin najwcześniej "udomowiono" pszenicę, jęczmień, a także soczewicę, wykę i groch.
    Proces "neolitycznej rewolucji" na Bliskim Wschodzie trwał od X do VII tysiąclecia p.n.e.

  2. Powstawały coraz większe osady, w których budowano domy ze specjalnie przygotowanych do tego materiałów (m.in. glinianych cegieł). Zaczęto w nich wyodrębniać izby o różnym przeznaczeniu. Niektóre osady otaczano potężnymi fortyfikacjami. W ten sposób zaczęły powstawać skupiska o charakterze miejskim. Rozwinęło się tam rzemiosło (garncarstwo, plecionkarstwo, tkactwo, obróbka kamieni, kości rogu i pierwsze próby obróbki miedzi) i wymiana handlowa.
    Zmianom ekonomicznym towarzyszył rozwój systemów religijnych. Zaczęto budować świątynie. Podstawowe znaczenie miał kult bóstw płodności i urodzaju. Istotną rolę odgrywał również kult przodków.
    Najstarszą znaną osadą obronną na świecie było Jerycho w Palestynie (8350 - 7400 r. p.n.e.). Obejmowało obszar ok. 4 ha w żyznej oazie nad Jordanem. Otoczone było grubym na 3 m murem o wysokości 5 m z kilkoma wieżami o wysokości do 9 m oraz fosą. Domy o owalnym kształcie budowano z suszonych cegieł.

  3. Powstanie wielkich osad świadczy o wykształceniu się aparatu stałej władzy, która utrzymywała porządek wewnątrz kilkutysięcznych grup mieszkających w dużym zagęszczeniu, a także organizowała prace przy wznoszeniu budowli dla całej wspólnoty, fortyfikacji itp.

  4. Szczególne znaczenie, o czym już mówiliśmy, miały doliny wielkich rzek. Tutaj znajdował człowiek najlepsze warunki do osadnictwa, zatem gęstość zaludnienia mogła być większa niż na pozostałych obszarach. Rzeki stały się także ważnymi szlakami komunikacyjnymi.
    Jednak rzeki mogły również niszczyć. Stąd konieczność budowy wałów i sieci irygacyjnych. Kanały umożliwiały nie tylko odprowadzenie wody po wylewie rzeki, ale również doprowadzenie wody na tereny dalej położone, które dzięki temu można było zagospodarować pod uprawę.

  5. Wszystkie te prace mogły wykonywać tylko społeczności liczne i dobrze zorganizowane. Grupa, która podejmowała decyzje i kierowała pracą innych, narzucała swoją wolę, także siłą. W ten sposób wykształciły się organizacje państwowe.
    Miasta stawały się ośrodkami władzy. W nich mieszkała grupa rządząca. Tutaj składano w imieniu całej społeczności ofiary bogom, przechowywano zapasy żywności. W miastach budowano okazałe domostwa i pałace, świątynie i magazyny.

  6. Ukształtowanie się państw spowodowało upowszechnienie pisma. Służyło ono początkowo do rejestrowania danin, ilości produktów złożonych w magazynach, wydatków i przychodów, do notowania stanu prac, utrwalania rozporządzeń władców itp.