Średniowiecze - wprowadzenie


Średniowiecze (łac. media aetas, ang. Middle Ages, fr. Moyen Age, niem. Mittelalter) jako nazwa epoki w dziejach kultury i historii pojawia się w XVIw., ale jej stosowanie rozpowszechnił dopiero w końcu wieku XVII niemiecki uczony Krzysztof Cellarius. Termin od początku miał charakter negatywny. W opinii odrodzeniowych humanistów był to czas upadku cywilizacyjnego i pogrzebania wielkiego dorobku starożytności. Tak rozumiane średniowiecze oznaczało okres zacofania, chaosu i dewocji. Wzmacniany i podtrzymywany przez oświeceniowych racjonalistów i dziewiętnastowiecznych pozytywistów "ciemny" wizerunek kultury średniowiecznej przyjął się na długo wśród historyków literatury. Dopiero badania dwudziestowieczne zaczęły stopniowo przywracać właściwe oblicze tej niezwykle długiej, bogatej i niejednorodnej epoki.

Początek średniowiecza ustala się zazwyczaj na wiek V (rok 476 - koniec panowania cesarza Romulusa Augustulusa i odesłanie insygniów cesarskich przez zwycięskiego Odoakra z Rzymu do Bizancjum). Ale trzeba pamiętać, że te fakty wynikają z długiego łańcucha wydarzeń wcześniejszych. Tak więc daty są tutaj umownie wprowadzone i można je wyznaczać nieco inaczej, przyjmując jako początek epoki czasy panowania cesarza Konstantyna w Rzymie (306r.) czy edykt mediolański (313r.) a koniec wiążąc z upadkiem Konstantynopola (1453r.) albo z wyprawą Kolumba i odkryciem kontynentu amerykańskiego (1492).

Narodziny średniowiecza oznaczają ostateczny rozpad świata starożytnego. W granicach cesarstwa rzymskiego osiedlają się nowe, nadciągające z Północy ludy. Świat Imperii Romani dzieli się na część wschodnią (późniejsze Bizancjum bliższe tradycji kultury greckiej) i część zachodnią z Rzymem i tradycją łacińską. Jest to także czas rozprzestrzeniania się i umacniania chrześcijaństwa, które po edykcie tolerancyjnym cesarza Konstantyna Wielkiego z roku 313 stanie się jedyną praktyczną ideą scalającą narody przyszłej Europy. Chrześcijańska wizja człowieka i świata, oparta na prawdzie Pisma Świętego, na długo wznaczy perspektywę rozwoju życia i kultury. Trudny proces formowania wspólnoty ludów osiadłych w granicach Cesarstwa Rzymskiego dokonywał się w warunkach rozkładu starych instytucji władzy i groźnego regresu kultury. Kościół był więc praktycznie jedyną struktura zdolną ten kryzys przezwyciężyć. W tworzeniu kultury i rozwijaniu cywilizacji wczesnego średniowiecza ważną rolę odegrały wspólnoty mnichów. Wystarczy przypomnieć postać świętego Benedykta z Nursji, którego słynna "Reguła" z przełomu V i VI wieku służyła nie tylko zakonnikom, ale także porządkowała życie ludzi świeckich.

We wczesnym średniowieczu powoli dojrzewała idea jedności świata chrześcijańskiego. Budowało ją poczucie przynależności do tradycji rzymskiej, wiara i - na całym terytorium zachodnim - łacina. W czasach panowania Karola Wielkiego (przełom VIII i IX w.) idea jedności nabrała znaczenia politycznego. Karol Wielki organizował swoje państwo na wzór Cesarstwa Rzymskiego. Za jego panowania dochodzi do odnowienia znajomości literatury i kultury antycznej, powstają pierwsze szkoły katedralne i klasztorne. Ożywienie intelektualne i kulturowe VIII i IXw. nazywa się często renesansem karolińskim.

Rozpad cesarstwa Karola Wielkiego (zm.814r.) stał się początkiem narodzin nowej, złożonej z wielu odrębnych organizmów państwowych i narodowych mapy średniowiecza, a także porażką uniwersalizmu. Z łaciny wyodrębniły się tak zwane języki romańskie: francuski czy hiszpański. Łacina zachowała natomiast przywilej języka liturgii, dyplomacji i kultury. Około X w. ukształtował się system feudalnego porządku społecznego. W jego ramach będą rozwijały się wszystkie relacje międzyludzkie. W sztuce zaznaczy się to statycznością i schematyzacją bohaterów. Postacie Rycerza, Świętego czy Króla zajmą ściśle określone miejsca. Ale to zróżnicowanie wykształciło wielobarwny i skomplikowany obraz kultury średniowiecznej, która pełna wewnętrznych napięć i sprzeczności wciąż pozostawała kulturą chrześcijańską i teocentryczną. Był to czynnik skutecznie spajający społeczność średniowieczną, dzięki niemu udało się organizować pomiędzy XI a XIII w. wyprawy krzyżowe i prowadzić walkę o Ziemię Świętą.

Dodaj do swoich materiałów
Morze możliwości
na edukator.pl
Narzędzia, zasoby, komunikacja, współpraca. Zarejestruj się. Twórz, gromadź zasoby i dziel się nimi.
Morze możliwości na edukator.pl