+ Pokaż spis treści

Rzeźbotwórcza działalność morza

Rzeźbotwórcza działalność morza


Działalność wód morskich, zarówno erozyjna jak i akumulacyjna, obejmuje wąski pas graniczny lądu i morza zwany wybrzeżem.

W zależności od wysokości brzegu wyróżniamy wybrzeża niskie i wysokie.

Wybrzeża wysokie


Powstają wskutek zalania przez morze obszarów wyżynnych lub górskich.

Na wysokich brzegach występuje przede wszystkim abrazja czyli niszczenie (erozja) brzegów przez falowanie i prądy. Jest to możliwe, bowiem fale bez przeszkód docierają i uderzają o brzeg, spiętrzają się, podmywają go i tworzą niszę abrazyjną. Nisza ta jest stale pogłębiana przez fale morskie, co doprowadza do oberwania się klifu (falezy). U podnóża klifu powstaje platforma abrazyjna, a sam brzeg zaczyna się cofać. Materiał z niszczonego wysokiego brzegu jest następnie wynoszony przez fale poza obszar platformy abrazyjnej, gdzie powstaje platforma akumulacyjna.

Wybrzeża wysokie dzielą się na

  • dalmatyńskie - powstałe wskutek zalania pasm górskich równoległych do wybrzeża (Półwysep Bałkański)
  • riasowe - powstałe w wyniku zalania starych grzbietów górskich prostopadłych do wybrzeża (Normandia)
  • fiordowe - powstałe w wyniku zalania U-kształtnych dolin polodowcowych (Norwegia)
  • limanowe - tworzą się wówczas, gdy piaszczyste wały odcinają lejkowate ujścia rzek (wschodnie wybrzeże M. Czarnego)
  • klifowe - tworzą je niszczone przez fale zbocza wyżyn
  • szkierowe (skerowe, szerowe) - powstały przez zalanie setek i tysięcy małych skalistych wysepek rozrzuconych wzdłuż wybrzeża (Szwecja)

Wybrzeża niskie


Na wybrzeżach niskich, płaskich nad erozją przeważa akumulacja.

Siła uderzeniowa fali jest niwelowana:

  • zderzaniem z falami odbitymi od brzegu
  • tarciem fal o płytkie dno

Te czynniki powodują, że na tego typu wybrzeżach dominuje osadzanie materiału skalnego (piaski, drobne żwiry).

Formy akumulacyjne to:

  • plaże
  • wały brzegowe
  • kosy - wąskie półwyspy (np. kosa Helu)
  • mierzeje - to kosy zamykające zalewy.

Wybrzeża niskie dzielą się na:

  • mierzejowe - powstałe w wyniku częściowego lub całkowitego odcięcia zatok mierzejami (wybrzeże Bałtyku od Rozewia do Kłajpedy).
  • lagunowe - powstałe w wyniku usypania piaszczystego wału równoległego do wybrzeża odcinającego płytkie zatoki morskie
  • koralowe - (charakterystyczne dla strefy ciepłej) budują je korale i inne gatunki zwierząt morskich o szkielecie wapiennym; niedaleko brzegu rafy tworzą bariery na których skupia się największa energia fal (wschodnie wybrzeża Australii)
  • namorzynowe (mangrowowe) - (charakterystyczne dla strefy ciepłej); niskie wybrzeża porośnięte lasami i zaroślami namorzynowymi (mangrowiami), które chronią brzeg przed działalnością fal

W wyniku współdziałania abrazji i akumulacji powstają wybrzeża wyrównane.