+ Pokaż spis treści

Rycerze

Rycerze


Cesarz w otoczeniu dworu1.   Najważniejszą osobą w państwie był władca. Dwór królewski, czy książęcy, stanowił główny ośrodek i scenę wydarzeń monarchii. Tutaj władca demonstrował swą potęgę podczas wielkich uczt i różnego rodzaju okolicznościowych uroczystości, pobierał podatki, ustanawiał prawa, niekiedy sprawował urząd sędziego. Średniowieczny władca to odważny wódz, broniący swego państwa przed obcym najazdem. Rycerz walczący w obronie świętej wiary katolickiej, "osoba, która może zapewnić wsparcie i pomoc  swym poddanym."

2.   Władcą, uosabiającym ideał średniowiecznego władcy był legendarny król Brytanii, Artur, później król Franków, cesarz rzymski Karol Wielki. Jego dwór nazywano "drugim Rzymem". Na gruncie polskim takim ideałem władcy był Bolesław Chrobry.
Władca mieszkał w warownym zamku najeżonym wieżami w trosce o jego obronny charakter. Życie zamku koncentrowało się w dużej sali, skąpo umeblowanej: skrzynie na naczynia, stoły wnoszone do posiłku. Przepełniały je nieustannie wydawane uczty, organizowane turnieje rycerskie. Stroje na zamku były kolorowe i zbytkowne: szaty z cienkich sukien, fałdziste i ciężkie, z jedwabi haftowanych złotem. Damy zachwycały barwnymi nakryciami głowy, długimi rękawiczkami.

3.   Rycerza uważano za osobę szlachetnie urodzoną. Do stanu rycerskiego można się było dostać jedynie poprzez pasowanie.
Cechy jakimi powinien odznaczać się rycerz składały się na niepisany kodeks rycerski. Uzupełniały go powinności wobec płci pięknej. Rycerz miał obowiązek bronić swojego władcy, jego państwa, słabszych. W żadnym razie nie powinien w walce wykorzystywać przewagi uzbrojenia, walczyć nieuczciwie i w niesłusznej sprawie. Do podstawowych powinności rycerza należała walka w obronie wiary.
Rycerze towarzyszyli władcy podczas wypraw wojennych. O ich dzielności pisano pieśni i poematy.

4.   Niedoścignionym wzorem rycerza  polskiego  był i jest Zawisza  Czarny z Garbowa herbu Sulima.
Daty urodzenia Zawiszy nie znamy [prawdopodobnie około 1380 r.] W czasie wojny polsko-krzyżackiej był mężem dojrzałym. Długosz wymienia go na pierwszym miejscu wśród rycerzy polskich. W 1414 Zawisza staje na czele poselstwa na sobór w Konstacji, w 1419 z ramienia Jagiełły do Zygmunta Luksemburskiego. Poległ, osłaniając odwrót wojsk królewskich , walczących z Turkami pod Gołębcem  (Golubacz) w 1428 r.
Do dziś w języku polskim funkcjonuje związek frazeologiczny "polegać na kimś jak na Zawiszy, czyli mieć do kogoś zaufanie, móc na kogoś liczyć w każdej sytuacji".

Lśni twój herb, (...)
Zawiszo Czarny, sławy wieczystej rycerzu.
Czynami przewyższyłeś ród swój, choć wysoki,
Przedziwną cnotą męstwa - ojczyzny puklerzu.
Nie wydolę twych czynów opisać mnogości,
Twych tytułów do sławy, cnót wielkoduszności.
Aby je objąć wszystkie, pergamin zbyt mały,
Sławę twego imienia rozbrzmiewa świat cały.

(Adam Świnka, Elegia)
 
5.   Wśród rycerstwa nie wytworzył się jednolity "mundur" prócz hełmu, kolczugi, tarczy, miecza. Pod koniec XV wieku  rycerze  przekształcili się w żołnierzy zawodowych, dobrze opłacanych. Wielu z nich stało się najemnikami. Przemiana ta była związana głównie ze zmianą stylu walki, wynalezieniem armat i broni palnej, których kule z łatwością łamały szyki rycerskie.