+ Pokaż spis treści

Przymiotnik

Jak rozpoznać przymiotnik?


Za pomocą przymiotników oznaczamy różne cechy przedmiotów, zwierząt, osób:


  • wielkość: potężne (drzewo), maleńki (piesek);
  • kształt: kwadratowy (pokój), podłużny (owoc);
  • barwę: rude (włosy), zielony (mundur);
  • temperaturę: gorąca (herbata), chłodny (dzień);
  • materiał, z którego dany przedmiot wykonano: drewniany (dom), płócienny (kapelusz);
  • przynależność rzeczy (osoby) do kogoś lub czegoś: gęsie (pióro), harcerski (krzyż).

Wiele przymiotników oznacza zmienne właściwości przedmiotów, tj. takie, które mogą wystąpić w mniejszym lub większym natężeniu. Np. dzień może być ciepły, bardzo ciepły, cieplejszy niż poprzedni, najcieplejszy w całym tygodniu. Takie przymiotniki mają formy trzech stopni: równego (ciepły), wyższego (cieplejszy) i najwyższego (najcieplejszy). Przymiotnik żelazny oznacza natomiast cechę stałą i nie można go stopniować.
Przymiotniki odpowiadają na pytanie jaki? jaka? jakie? i po tym najłatwiej rozpoznać je w zdaniu. Musisz jednak uważać, by nie pomylić ich z zaimkami przymiotnymi, które mają takie same pytania.


Przez co i jak odmienia się przymiotnik?


Przymiotniki odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje. Rodzaj, liczba i przypadek przymiotnika zgadzają się zawsze z rodzajem, liczbą i przypadkiem określanego przez niego rzeczownika:
Wycieczka szkolna zaczyna się jutro.- zarówno przymiotnik szkolna, jak i rzeczownik wycieczka mają tu formę mianownika liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego.
Odmiana polskich przymiotników przez przypadki nie nastręcza większych trudności. Oto kilka wzorów odmiany przymiotnika, nie uwzględniono w nich formy wołacza, ponieważ jest on zawsze równy mianownikowi:

Liczba pojedyncza - rodzaj męski i nijaki

M. wysok - i , mał-y (dom), wysoki-e , mał-e (drzewo)
D. wysoki-ego, mał-ego (domu) wysoki-ego, mał-ego (drzewa)
C. wysoki-emu, mał-emu (domowi) wysoki-emu, mał-emu (drzewu)
B. wysok-i, mał-y (dom) wysoki-e , mał-e(drzewo)
ale: wysoki-ego, mał-ego
(chłopca)

N. z wysok-im, mał-ym (domem) z wysok-im, mał-ym (drzewem)
Ms. o wysok-im, mały-ym (domu) o wysok-im, mał-ym (drzewie)


Liczba pojedyncza - rodzaj żeński

M.wysok-a, mał-a (fala)
D. wysoki-ej, mał-ej (fali)
C. wysoki-ej, mał-ej (fali)
B.wysok-ą, mał-ą (falę)
N.z wysok-ą, mał-ą (falą)
Ms.o wysoki-ej, mał-ej (fali)


Przyznasz sam, że odmiana taka jest bardzo prosta. Jeśli urodziłeś się w Polsce, odruchowo dobierasz właściwe końcówki, ale gdybyś był cudzoziemcem, to... no właśnie. Spójrz jeszcze na odmianę przymiotnika w liczbie mnogiej:

M. wysoc-y, mal-i (chłpocy) wysoki-e, mał-e (domy, okna, dziewczyny)
D.wysok-ich , mał-ych(chłopców, domów, okien, dziewczyn)
C.wysok-im, mał-ym (chłopcom, domom, oknom, dziewczynom)
B. wysok-ich, mał-ych (chłopców) wysoki-e, mał-e (domy, okna, dziewczyny)
N.z wysok-imi, mał-ymi (chłopcami, domami, oknami, dziewczynami)
Ms. o wysok-ich, mał-ych (chłopcach, domach, oknach, dziewczynach)

Tu też nie powinieneś mieć większych problemów. Jest jednak (w porównaniu z liczbą pojedynczą) pewna istotna różnica. Otóż w liczbie mnogiej przymiotnik występuje tylko w dwóch (a nie w trzech) rodzajach. Forma męskoosobowa (M. wysocy, mali, B. wysokich, małych) łączy się tylko z rzeczownikami oznaczającymi osoby rodzaju męskiego, np. chłopiec, uczeń, instruktor, lotnik, łobuziak, bohater, poeta itp. Forma niemęskoosobowa (M. B. wysokie, małe) wchodzi w związki z wszystkimi innymi rzeczownikami, tj. męskimi oznaczającymi zwierzęta i rzeczy oraz wszystkimi żeńskimi i nijakimi, np. chomik, zeszyt, piosenkarka, książka, zadanie. Oprócz mianownika i biernika w liczbie mnogiej rozróżnienie form rodzajowych nie występuje.


Pamiętaj ! Rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy dotyczy wyrazów łączących się z rzeczownikami w liczbie mnogiej, ale NIDGY samych rzeczowników. POSTAWIENIE RZECZOWNIKA W LICZBIE MNOGIEJ NIE ZMIENIA JEGO RODZAJU.


Czasami uczniowie mają trudności z ustaleniem formy mianownika liczby mnogiej przymiotników, których temat kończy się na c, dz, cz, ż. Pamiętaj więc, że mają one końcówkę -y: obcy (ludzie), cudzy (żołnierze), twórczy (artyści), świeży(zawodnicy).