+ Pokaż spis treści

Przyimek


Przyimki są to nieodmienne wyrazy, które służą do łączenia wyrazów w związki, podobnie jak końcówki rzeczownika. Najmniejszym samodzielnym związkiem przyimka jest wyrażenie przyimkowe, składa się ono z przyimka i rzeczownika w określonym przypadku. Ten przypadek zależy właśnie od przyimka, bowiem rządzi on formami przypadkowymi rzeczownika, np.:

o (kim? czym?) przygodzie - przyimek o rządzi miejscownikiem
do (kogo? czego?) mamy - przyimek do rządzi dopełniaczem


Wyrażenia przyimkowe łączą się w związki z innymi częściami mowy, najczęściej z czasownikiem, np.: opowiadam o przygodzie, idę do mamy, ale też i z przymiotnikami, np.: zdolny do pracy, i z rzeczownikami, np.: droga do lasu, i z przysłówkami, np.: lepiej od niego. Bywa, że ten sam przyimek rządzi więcej niż jednym przypadkiem. Przyimek za może łączyć się z narzędnikiem (za górami, za lasami...), z biernikiem (Słońce zaszło za chmurę.) albo z dopełniaczem (za króla Sasa...).

Pod względem znaczeniowym przyimki oznaczają stosunki przestrzenne, czasowe, celowe między wyrazami. Wyobraź sobie, że masz stół i książkę. Jak określić miejsce książki względem stołu w przestrzeni? Właśnie przy pomocy przyimków: pod stołem, na stole, za stołem, przy stole, nad stołem itd. A teraz stosunki czasowe. Koło drugiej jadasz obiad. Przyimki pomogą ci określić porę innych zajęć względem obiadu: przed obiadem, po obiedzie, do obiadu itd. Podobnie jest ze stosunkami celowymi: idę na obiad, idę po chleb itd.

Wszystkie przyimki przytoczone wyżej to przyimki proste. Mogą one łączyć się ze sobą, tworząc w ten sposób przyimki złożone, np.:

z + za > zza
z + pomiędzy > spomiędzy
po + nad > ponad


Niekiedy przyimki występują w formie rozszerzonej o -e, np. przed / przede, nad / nade. Głoskę -e dodajemy dla ułatwienia wymowy, trudno byłoby bowiem wymówić połączenie przed mną.