+ Pokaż spis treści

Powstanie Rzymu

Powstanie Rzymu


Kalendarium


  • 753 r. p.n.e. - Tradycyjna data założenia Rzymu
  • do 509/8 r. p.n.e. - Tzw. Rzym królewski

  1. Państwo rzymskie powstało w Lacjum. Była to kraina w środkowej Italii, położona w dolnym biegu Tybru, między Apeninami a Morzem Tyrreńskim. Od południa graniczyła z Kampanią, od północy z Etrurią. Bogata w pastwiska i lasy, posiadała u ujścia Tybru źródła siarkowe i warzelnie soli. Ślady systemu irygacji świadczą o istnieniu tamże rozwiniętego rolnictwa.
    Rzym został założony nad Tybrem, w pewnej odległości od wybrzeża. Z racji ukształtowania terenu, na którym rozwinęło się miasto, nazywany jest "miastem na siedmiu wzgórzach". Były to: Palatyn, Kapitol, Kwirynał, Wiminal, Eskwilin, Celius, Awentyn.

    "Mógłże Romulus, jakby z natchnienia bogów lepiej połączyć pożytki nadmorskiego położenia i niedogodności onego uniknąć, jak budując Rzym nad brzegiem równo i nieustannie płynącej, a szerokim ujściem do morza wpadającej rzeki, którą może miasto otrzymać z za morza, czego potrzebuje, i wywozić, co ma w zbytniej obfitości, którą i z za morza i z głębi kraju rzeczy do utrzymania i ozdoby życia najpotrzebniejsze sprowadza. Zdaje mi się, że już wtenczas przewidział, że to miasto będzie kiedyś środkiem i stolicą ogromnego państwa, bo w żadnej innej części Italii nie zdołałoby łatwiej utrzymać tak obszernego panowania."

    (Cyceron, O rzeczypospolitej. II, 5-6)

  2. Według tradycji Rzym został założony w 754 /753 r. p.n.e., przy czym historycy rzymscy starali się powiązać pradzieje miasta z wojną trojańską. Po upadku Troi, po długiej wędrówce (opisana ona została przez Wergiliusza w poemacie "Eneida", wzorowanym na homeryckiej "Odysei"), do Italii miał przybyć bohater Trojański Eneasz. Poślubiwszy córkę miejscowego władcy, króla Latynusa, Lawinię, osiadł w Lacjum i założył własne miasto-państwo, Lavinium. Potomkowie Eneasza mieli panować w nowo założonym w Górach Albańskich mieście Albu Longa. Jeden z nich, Numitor, został usunięty z tronu przez swego brata Amuliusza. Aby uniknąć zemsty ze strony dzieci lub wnuków Numitora, Amuliusz zabił jego syna, a córkę Reę Sylwię oddał na służbę bogini Weście. Za sprawą boga Marsa Rea Sylwia powiła bliźniaki: Romulusa i Remusa. Król Amuliusz kazał je wrzucić do Tybru w wiklinowym koszu. Bliźnięta zostały jednak cudownie ocalone, fala wyrzuciła je na brzeg, a wykarmiła wilczyca w grocie Luperkal na zboczach wzgórza Palatynu. Romulusa i Remusa wychowali pasterze. Gdy dorośli i dowiedzieli się o swoim pochodzeniu, ukarali Amuliusza i przywrócili tron dziadkowi, Numitorowi. Sami postanowili założyć nowe miasto w miejscu swego cudownego ocalenia. Wróżba z lotu ptaków wskazała, który z braci miał dokonać wymaganych obrzędów założenia miasta. Romulus wytyczył i zaorał granicę miasta wokół Palatynu. Gdy Remus bez zgody brata przekroczył zaoraną bruzdę graniczną, Romulus zabił go. Został założycielem miasta, które od jego imienia przyjęło nazwę Roma.

  3. Według tradycji Rzymem rządziło 7 królów (ich osiągnięcia również są "tradycyjne", a daty panowania kolejnych władców były przyjęte - kronikarze rzymscy założyli, że Rzym królewski trwał 7 pokoleń po 35 lat; trzech ostatnich uznaje się za postacie historyczne):

    I. Romulus (753-715) - założyciel miasta, wedle legendy żony dla siebie i swoich towarzyszy zdobył porywając Sabinki, tj. kobiety z sąsiedniego plemienia Sabinów, jedna z tradycji rzymskich mówi , że został wniebowzięty i stał się bogiem.
    II. Numa Pompiliusz
    III. Tullus Hostiliusz
    IV. Ankus Marcjusz
    V. Tarkwiniusz Stary - rozpoczął panowanie etruskiej dynastii Tarkwiniuszy (616 - 579) - zbudował kanał odwadniający (Cloaca maxima), Forum Romanum, cyrk, wprowadził igrzyska i wyścigi na wzór etruski, rozpoczął budowę świątyni Jowisza na Kapitolu.
    VI. Serwiusz (Seweriusz) Tuliusz (578-535) - otoczył miasto murem, przeprowadził wiele reform.
    VII. Tarkwiniusz Pyszny (534 -510) - doszedł do władzy po zamordowaniu Seweriusza, uchodził za tyrana otoczonego powszechną nienawiścią, wybuchło przeciw niemu powstanie, które zakończyło się wypędzeniem Tarkwiniusza i obaleniem władzy królewskiej.

    W 509/8 r. p.n.e. została ustanowiona republika oraz poświęcona świątynia Jowisza na Kapitolu.

  4. Forum RomanumInny obraz powstania Rzymu pokazują badania archeologiczne. Pierwsze ślady działania człowieka pochodzą z czasu epoki kamiennej, teren miasta był zamieszkany w epoce brązu. Ludzie mieszkali na wzgórzach, początkowo na Eskwilinie i Kwirynale, potem na Palatynie. W VII w. p.n.e. zaczęli schodzić ze wzgórz w doliny, osady połączyły się w jedną gminę. Jej mieszkańcy zajmowali się rolnictwem i hodowlą, mieszkali w chatach wyplatanych z gałęzi. Rozwijało się rzemiosło. Na przełomie VII i VI w. p.n.e. wyraźnie pojawiają się wpływy etruskie.
    Zasadnicze zmiany nastąpiły ok. 575 r. p.n.e. Ukształtowało się centrum polityczne i gospodarcze - Forum Romanum. Po jego osuszeniu i wybrukowaniu powstały pierwsze ulice i świątynie, do Rzymu włączono Kapitol, który stał się twierdzą i ośrodkiem religijnym. W 509/8 r. p.n.e. poświęcona tam została świątynia Jowisza (jest to pierwsza pewna historycznie data w historii Rzymu).

  5. Rzym systematycznie zmieniał swoje oblicze. Prawdziwa rewolucja budowlana dokonała się pod koniec I w. p.n.e.
    "Zastałem miasto z cegły, a zostawiłem marmurowe" miał według Swetoniusza powiedzieć Oktawian August.
    Wielkie budowle cesarskie powstawały wokół Forum Romanum, na Palatynie, Polu Marsowym i w części Eskwilinu. Wobec wzrostu zapotrzebowania na wodę odrestaurowano akwedukty oraz rozpoczęto budowę nowych. Odbudowano cały system kanalizacyjny Rzymu (m.in. zakryto Cloaca Maxima na całym jej biegu).
    W związku ze wzrostem liczby budynków August przystąpił do kompletnej przebudowy ulic, zarówno miejskich jak i podmiejskich. W wielu miejscach poszerzono jezdnie, a na skrzyżowaniach wznoszono ołtarze lub figurki wotywne. Wyremontowano niektóre mosty, zbudowano nowe. Ułatwiono dojazd do miasta przez wielkie drogi, jak Via Appia, Via Flamina, Via Cassia.
    Ku czci cesarza i młodych książąt z domu cesarskiego, Druzusa Germanika i Tyberiusza, wzniesiono łuki triumfalne, odbudowano niezliczone świątynie, portyki, łaźnie i fontanny. Zakończono również budowę rozpoczętych przez Cezara gmachów publicznych i poświęcono mu jako bogu świątynię na Forum Romanum (templum Divi Julii - świątynia boskiego Juliusza, w miejscu spalenia ciała dyktatora).
    Obok rozpoczętego przez Cezara Forum Julium wyrosło nowe, wspaniałe Forum Augusti - dzieło, jakiego z powodu ogromu budowli, bogactwa marmurów, przepychu dekoracji Rzym jeszcze nie widział. Jednym z najpiękniejszych zakątków stało się Pole Marsowe z ołtarzem Ara Pacis i Mauzoleum Augusta.
    W uznaniu zasług Senat nadał Oktawianowi Augustowi tytuł "restitutor aedium sacrarum et operum publicorum" ("odnowiciel budowli poświęconych bogom i gmachów publicznych").

  6. Mimo wielkich przedsięwzięć budowlanych Augusta i jego współpracowników ogólny wygląd Rzymu niewiele się zmienił. Pozostały przede wszystkim ogromne różnice poziomów między szczytami wzgórz i dnami dolin (dzisiejszy wygląd Rzymu nie oddaje tych proporcji - niektóre ulice są wyżej o ponad 15 m w stosunku do czasów Augusta).
    Ulice, ściśnięte i zagrodzone 3-4 piętrowymi domami przebiegały zgodnie z traktem wyznaczonym przez ukształtowanie terenu. Rynsztoki miały tylko ulice główne.
    Przy budowie świątyń August korzystał z doświadczeń Greków, którzy nie tylko byli architektami i budowniczymi, ale również dekoratorami. W ten sposób Oktawian zapoczątkował dzieło, dzięki któremu Rzym stał się pierwszym miastem świata, a o geniuszu architektów i o potędze Imperium świadczyły takie budowle, jak wzniesiony przez Hadriana Panteon, amfiteatr Flawiuszów, pałac Domicjana na Palatynie, termy Trajana, Karakalli, Dioklecjana.