+ Pokaż spis treści

Polska wczesnopiastowska

Państewka plemienne na ziemiach polskich


1.      Tereny w dorzeczu Wisły i Warty zamieszkałe były od dawnych czasów. Wiedzę o ówczesnym osadnictwie czerpiemy głównie z wykopalisk archeologicznych. Obszary nadrzeczne i pojezierza sprzyjały osiedlaniu się ludzi, stanowiły razem z puszczami, bagnami naturalną granicę ich terytoriów plemiennych. Mieszkańcy tych ziem mogli zajmować się rolnictwem, hodowlą, łowiectwem, zbieractwem, bartnictwem, garncarstwem i tkactwem. Tereny te były obszarem, przez który przemieszczały się w różnym czasie migrujące z Azji i Europy ludy. Od czasów rzymskich przebiegał przez nie jeden z najważniejszych szlaków handlowych Europy - "szlak bursztynowy".

2.      Właśnie na tym szlaku, łączącym wybrzeże Bałtyku z krajami śródziemnomorskimi, powstała jedna z najstarszych osad na ziemiach polskich - Calisia (Kalisz). Natomiast najbardziej dzisiaj znaną osadą rolniczą był istniejący w VIII-V w. p.n.e. Biskupin na Pałukach. Słowianie dotarli na te tereny na przełomie V i VI wieku. Nie znamy źródeł, które mogły by nam opisać proces ich osadzania się na ziemiach między Wisłą a Wartą. Większość relacji pochodzi dopiero z IX i X wieku.

"Zamieszkują oni najbogatsze obszary zdatne do zamieszkania i najzasobniejsze w środki żywności. Oddają się ze szczególną gorliwością rolnictwu i poszukiwaniu środków do życia, w czym przewyższają wszystkie ludy Północy. Handel ich dociera lądem i morzem do Rusów i do Konstantynopola" (Ibrahim Ibn Jakub, relacje o Słowianach za: H. Manikowska, J. Tazbirowa, Historia 1. Średniowiecze, Warszawa 1996, s.46)

3. Na ziemiach polskich wyodrębniło się wiele plemion. W dorzeczu środkowej Warty zamieszkiwali Polanie, czyli ci co mieszkali na polach. Ich głównymi grodami było Gniezno, Poznań, Ostrów Lednicki, Kalisz. W IX wieku podporządkowali sobie sąsiednie plemię Goplan, zamieszkujące obszar w okolicy jeziora Gopło, z grodem Kruszwicą. Wschodnimi sąsiadami Polan i Goplan byli Mazowszanie zamieszkujący tereny nad środkową Wisłą, Narwią i Bugiem, najprawdopodobniej aż do Pilicy. Najbardziej znanym i grodem był Płock. Na południowym wschodzie ich sąsiadami byli Lędzianie (Lędzice), których nazwa pochodziła od wyrazu "lędy", oznaczającego krajobraz powstały w wyniku wypalania terenów leśnych. Zamieszkiwali prawdopodobnie południową część środkowej Wisły oraz dorzecze Sanu i Wieprza. Ich największymi grodami były Sandomierz i Lublin. Na ich terytorium znajdowało się jedno z ważniejszych miejsc kultu - Góra Żysiec. W górnym biegu Wisły mieszkali Wiślanie, których największymi grodami były Kraków, Wiślica i Stradów. Stosunkowo najlepiej znamy nazwy plemion zamieszkujących Śląsk. Największym z nich byli Ślężanie, których nazwa wywodziła się od Góry Ślęzy - jednego z najważniejszych słowiańskich miejsc kultu. Ich największymi grodami były Niemcza i Wrocław. Obok nich Śląsk zamieszkiwali m.in. Bobrzanie (dorzecze Bobru), Dziadoszanie, Opolanie (gród Opole), czy Golęszyce (górny bieg Odry).

W IX wieku wykształciły się na ziemiach polskich 2 państwa plemienne: Polan i Wiślan. Ci ostatni pod koniec IX wieku zostali pobici przez Państwo Wielkomorawskie, przez co zostali wyeliminowani z tworzenia jednego, silnego państwa słowiańskiego na ziemiach polskich. Polanie polityką podbojów podporządkowali sobie plemiona Goplan, Mazowszan i Lędzian i utworzyli potężny ośrodek państwowy. Najprawdopodobniej już pod koniec IX wieku rządzili nimi przedstawiciele jednego z rodów, których obecnie nazywamy Piastami.

W.Pruszkowski, Aniołowie u Piasta (wg. legendy w dniu postrzyżyn Siemowita u jego ojca Piasta Kołodzieja mieli się pojawić dwaj niezwykli goście, którzy dokonali cudownego rozmnożenia jadła i napojów - widziano w nich wysłanników Jedynego Boga: Anioły lub misjonarzy Cyryla i Metodego)4. Pierwszym historycznym władcą Polan był Mieszko I, ale na podstawie tradycji, zapisanej przez Galla Anomima, uznaje się trzech jego przodków.

Siemowit           (przyjmuje się, że zmarł około 900 roku)
Lestek (Leszek)           (przyjmuje się, że zmarł około 930 roku)
Siemomysł           (przyjmuje się, że zmarł około 960 roku)
Mieszko I           (panował w latach około 960- 992)

"(...) młody Siemowit, syn Piasta Chrościskowica (...), z dnia na dzień postępował i rósł w zacności do tego stopnia, że król królów i książę książąt (tj. Bóg) za powszechną zgodą ustanowił go księciem Polski, a Popiela wraz z potomstwem doszczętnie usunął z królestwa. (...)
Po [Siemowita] zgonie na jego miejsce wstąpił syn jego, Lestek, który czynami rycerskimi dorównywał ojcu w zacności i odwadze. Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn, który pamięć przodków potroił zarówno urodzeniem, jak i godnością.
Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka, który pierwszy nosił to imię (...), [który} w końcu zażądał w małżeństwie jednej dobrej chrześcijanki z Czech, imieniem Dobrawa."

(Gall Anonim, Kronika, I, 3-4)