+ Pokaż spis treści

Polska po upadku Powst. Listopad.

Ziemie polskie po upadku Powstania Listopadowego


Powstanie listopadowe spowodowało zasadniczą zmianę polityki mocarstw rozbiorowych. Na mocy zawartego w 1833 r. porozumienia z Műnchengrätz, zobowiązywały się one do współdziałania w zwalczaniu polskiej kon-spiracji. Pogorszeniu uległy warunki egzystencji w każdym z zaborów.

Zabór rosyjski

Polski Prometeusz - alegoria upadku Powstania Listopadowego, mal., Horace Vernet (fot. wikimedia) Najsroższe represje spadły na poddanych Mikołaja I. Armię polską zlikwidowano, a jej żołnierzy wcielono do wojska rosyjskiego. Kilkuset wybitnych przywódców uwięziono. Majątki skazanych i emigrantów uległy konfi-skacie. W 1833 r. wprowadzono stan wojenny.

Podjęto kroki zmierzające ku pełnej unifikacji Królestwa z Rosją. Zniesiono Konstytucję i zastąpiono ją Statu-tem Organicznym. Zlikwidowano sejm i (w 1841 r.) Radę Stanu. Administracja podporządkowana została na-miestnikowi, którym mianowano Iwana Paskiewicza ("noc paskiewiczowska"). Szkolnictwo zreorganizowano na wzór rosyjski. Na kraj nałożono wysoką kontrybucję. Społeczeństwo obciążono kosztami utrzymania stacjo-nujących w Królestwie wojsk rosyjskich i budowy twierdz. Zlikwidowano Uniwersytet i Towarzystwo Przyja-ciół Nauk. Rozpoczęto stopniową rusyfikację urzędów.

Wyjątkowo brutalnie potraktowane zostały ziemie zabrane. Skonfiskowano ok. 3 tys. majątków szlacheckich, a w głąb Rosji wysiedlono 50 tys. rodzin. Zlikwidowane zostały Uniwersytet Wileński, Liceum Krzemienieckie i szereg polskich gimnazjów. Zlikwidowano Kościół unicki.

Na ziemiach zaboru rosyjskiego zapanował bezwzględny terror wobec wszelkich przejawów aktywności naro-dowej. Jego symbolem była Stała Komisja Śledcza w X Pawilonie warszawskiej cytadeli.

Zabór pruski

Liczne uczestnictwo w powstaniu ochotników z Wielkiego Księstwa Poznańskiego skłoniło władze pruskie do ograniczenia swobód tej prowincji. Zlikwidowano stanowisko namiestnika. Naczelny prezes prowincji - Edward Flottwell dążył do osłabienia polskiego ziemiaństwa i duchowieństwa. Ograniczono administracyjne uprawnienia szlachty, likwidowano zakony. Popierano uwłaszczenie chłopów. Język polski stopniowo wypiera-no ze szkolnictwa i administracji.

Wolne Miasto Kraków i zabór austriacki

Rzeczpospolita Krakowska, po upadku powstania, stała się miejscem schronienia dla wielu jego uczestników. Zaborcy, dążąc do zlikwidowania rozwijającej się działalności spiskowej, ograniczyli samodzielność Wolnego Miasta i wzmocnili pozycję rezydentów. W latach 1836 - 1841 Kraków okupowany był przez wojska zaborców.

Szczególną aktywność w tropieniu zbiegłych powstańców wykazywały władze austriackie. Dokonywano maso-wych aresztowań, chłopów zachęcano do wydawania ukrywających się emisariuszy i konspiratorów.