+ Pokaż spis treści

Polityka dynastyczna Jagiellonów

Kalendarium


1454       ślub Kazimierza Z Elżbietą Rakuską
1458       Jerzy z Podiebradu królem Czech
1458       Maciej Korwin królem Węgier
1469       śmierć Jerzego z Podiebradu, Władysław II królem Czech, Wyprawa królewicza Kazimierza na Węgry
1474-79  konflikt o Czechy z Maciejem Korwinem
1490       Władysław II królem Węgier
1491       traktat w Pożoniu
1492       śmierć Kazimierza Jagiellończyka
1492       Jan Olbracht królem Polski
1515       kongres wiedeński

 

1. Celem polityki zagranicznej dynastii Jagiellonów było stworzenie imperium w Europie Środkowej. Idea ta przyświecała już synowi Władysława Jagiełły, Władysławowi II, panującemu na tronach polskim i węgierskim. Przedwczesna śmierć króla w 1444 w bitwie pod Warną odsunęła w czasie jej realizację.

 

2. Myśl o mocarstwie powróciła za panowania brata Władysława II, Kazimierza, wspieranego przez żonę Elżbietę Rakuską. Niektórzy historycy uważają, że plan stworzenia w Europie Wschodniej bloku państw jagiellońskich był inspirowany właśnie przez nią. Haburgowie bowiem do perfekcji opanowali zdobywanie kolejnych tronów, rzadko orężem, częściej dzięki korzystnym małżeństwom. "Niechaj inni prowadzą wojny, ty szczęśliwa Austrio, żeń się" - słowa te stały się niemal dewizą potężnej dynastii, która na przełomie XV i XVI wieku objęła swym panowaniem blisko połowę Europy.

 

3. Królowa Elżbieta wniosła w posagu polskiemu królowi dziedziczne prawa do tronu w Budzie i Pradze. Małżonka Kazimierza była przedstawicielką albertyńskiej linii Habsburgów, panującej w Austrii właściwej oraz od 1438 roku także w Czechach i na Węgrzech. Linia ta wygasła w 1475 roku po śmierci brata Elżbiety, Władysława Pogrobowca. Władzę objął wtedy przedstawiciel gałęzi leopoldyńskiej linii, cesarz Fryderyk II, w Czechach obrano władcę narodowego Jerzego z Podiebradu (1458), podobnie na Węgrzech narodowym władcą został Maciej Korwin (1458). Elżbieta w kontrakcie ślubnym zrzekła się co prawda praw do dziedzictwa w Austrii, nie uczyniła jednak tego w przypadku Czech i Węgier.

 

4. Jerzy z Podiebradu był husytą. W 1446 roku został obłożony klątwą przez papieża Pawła II zwalniającą poddanych z posłuszeństwa wobec władcy. Legaci papiescy poparci przez stronnictwo katolickie zaproponowali koronę polskiemu władcy, Kazimierzowi. Ten jednak nie przyjął jej, miał bowiem już zapewnione prawa do korony czeskiej drogą pokojową, po bezpotomnej śmierci Jerzego w zamian za pomoc i pośrednictwo pomiędzy husytą, a Rzymem. Odmowa Kazimierza zradykalizował nastroje w stronnictwie katolickim w Czechach, tak dalece, że z propozycją objęcia ich tronu zwróciło się do władcy Węgier, Macieja Korwina. Ten zgodził się chętnie, przedsięwziął wyprawę przeciwko husytom, zajmując Morawy, Śląsk i Łużyce i w 1469 roku został okrzyknięty w Ołomuńcu królem. To posunięcie przeraziło i zmusiło króla Kazimierza do podjęcia energicznych działań. Po śmierci Jerzego w 1471 roku panowie czescy ofiarowali koronę czeską najstarszemu synowi Kazimierza, piętnastoletniemu wówczas księciu Władysławowi. "Sny o potędze" zaczęły się urzeczywistniać. Jagiellonowie zasiedli na tronie czeskim.

 

Sukces był jednak tylko połowiczny, z wyborem Władysława nie zgadzało się stronnictwo katolickie w Czechach oraz wspierany przez papiestwo Maciej Korwin. Początkowe trudności nie zrażały króla Kazimierza i Elżbiety, pozyskawszy cesarza Fryderyka III, antykorwinowską opozycję na Węgrzech, na czele dzisięciotysięcznej armii w marcu 1471 Władysław został koronowany w Pradze

 

5. Królewska para pragnąc wykorzystać sprzyjającą koniunkturę podjęła próbę przejęcia tronu węgierskiego, w oparciu o opozycję magnacką (Kazimierz usiłował wprowadzić na tron węgierski swego syna Kazimierza). Zakończyło się to niepowodzeniem. Powodem tego było z jednej wycofanie się w ostatnim momencie stronników węgierskich i silnej pozycji Korwina, z drugiej koniecznością skupienia uwagi Kazimierza na utrzymaniu przez Władysława tronu czeskiego.

Kolejna szansa na objęcie tronu węgierskiego pojawiła się po śmierci Macieja Korwina w 1490 roku. Choć Kazimierz jako kandydata do tego tronu forsował swego syna Jana Olbrachta ( pomiędzy Janem Olbrachtem, a Władysławem doszło do kilku konfliktów zbrojnych) , to dzięki poparciu czeskich magnatów zasiadł na nim Władysław (król Czech), zaś Jan Olbracht po śmieci ojca, Kazimierza (1492) objął tron polski.

 

6. Bratobójczy konflikt między Jagiellonami wykorzystał Maksymilian Habsburg, wysuwając pretensje do tronu węgierskiego poparte zbrojnym wystąpieniem. Mimo, że nie udało się Maksymilianowi przejąć władzy to jednak wmieszanie się w sprawy węgierskie nie zakończyło się fiaskiem. Na mocy podpisanego w Pożoniu traktatu pokojowego Habsburgowie uzyskali prawo do dziedzictwa na Węgrzech po śmierci Władysława lub jego legalnych, męskich potomków, odbierając prawa do dziedziczenia braciom Władysława.. Postanowienia traktatu z Pożonia potwierdził zjazd monarchów w Wiedniu w 1515 roku. Ustalono, że syn Władysława Ludwik poślubi wnuczkę cesarza Maksymiliana, Marię, zaś cesarski wnuk Fryderyk córkę Władysława, Annę. Koligacje te powodowały, że po wygaśnięciu linii czesko-węgierskiej rodu Jagiellonów sukcesję obejmują Habsburgowie.

 

7. Nikt nie spodziewał się, że już w roku 1526 po tragicznej śmierci królewicza, Ludwika w bitwie pod Mohaczem, Habsburgowie staną się panami Czech i Węgier, a plany mocarstwowe Jagiellonów rozsypią się w pył.