+ Pokaż spis treści

Płazy

Przyroda - Szk. podst.
[-]

Płazy


Zapewne słyszałeś o samochodzie, który potrafi jeździć po lądzie i pływać w wodzie. Takim właśnie pojazdem jest amfibia. Identyczną nazwę łacińską Amphibia (czytaj: amfibia) mają płazy. Nazwa ta pochodzi od greckich słowa ampho (czytaj: amfo) - obydwa i słowa bios - życie. Nazwa Amphibia znaczy więc tyle co "prowadzący podwójne życie" czyli mogący żyć zarówno na lądzie jak i w wodzie. Rzeczywiście większość dorosłych płazów żyje na lądzie, natomiast ich larwy - kijanki prowadzą wodny tryb życia.

Płazy podobnie jak ssaki, ptaki, gady i ryby należą do kręgowców. Są zmiennocieplne, co oznacza, że temperatura ich ciała zmienia się wraz z temperaturą otoczenia.
Narządem oddechowym większości dorosłych płazów są płuca, natomiast larwy (kijanki) oddychają skrzelami.
Silnie ukrwiona i wilgotna skóra umożliwia również oddychanie skórne, uzupełniającając oddychanie przy pomocy płuc.
Płazy są drapieżnikami, polują na drobne bezkręgowce, np. owady czy ślimaki. Pokarm chwytają przy pomocy lepkiego języka.
Oczy i nozdrza płazów umieszczone są wysoko, co umożliwia pobieranie tlenu i obserwację terenu, nawet gdy reszta ciała jest zanurzona w wodzie.
Płazy mają uszy, ale bez małżowiny usznej.
Większość płazów (poza płazami beznogimi) ma dwie pary kończyn za pomocą których chodzą, skaczą lub pływają.

Płazy są bardzo uzależnione od wody. Ponieważ tlen może przenikać tylko przez wilgotne powierzchnie, skóra płazów musi być ciągle "mokra". Stałą wilgoć skóry zapewnia warstewka śluzu, która pokrywa ciało płazów. Śluz ten silnie chłonie wodę - nawet jeśli w otaczającym powietrzu jest jej bardzo mało. Dlatego nawet w pozornie suchym środowisku (np. na polu) płazy są stale wilgotne - "oślizgłe".

Płazy chronią się przed utratą wody przebywając w wodzie, wilgotnych i ocienionych miejscach lub zakopując się w ziemi. Wiele gatunków płazów żyjących na terenach pustynnych wraz z nadejściem suszy zagrzebuje się w piasku i zapada w tzw. sen letni. Taki sen może trwać nawet kilka miesięcy i kończy się zazwyczaj wraz z pierwszymi kroplami deszczu.
Woda jest niezbędna płazom również do rozmnażania.

W wodzie odbywają się gody, są składane i zapładniane jaja, wylęgają się i rozwijają larwy - kijanki. Rozwijające się kijanki stopniowo przypominają osobniki dorosłe. Początkowo zanikają im skrzela a wraz z rozwojem płuc zaczynają oddychać tlenem atmosferycznym. W tym czasie pojawiają się kończyny, najpierw tylne, potem przednie. U kijanek żab ogon stopniowo zanika, natomiast u traszek i salamander ogon pozostaje i nabiera "dorosłego" wyglądu. Młode płazy mogą teraz wyjść już na ląd.

Wszystkie płazy dzieli się na trzy grupy: płazy bezogoniaste, płazy ogoniaste oraz płazy beznogie.

RopuchaPłazy bezogoniaste stanowią największą i najbardziej zróżnicowaną grupę płazów. Należy do niej ok. 4000 gatunków zamieszkujących zarówno wody, wilgotne lasy tropikalne a także sawanny i pustynie. Najbardziej znanymi przedstawicielami tej grupy są m.in. żaby, ropuchy i rzekotki. Płazy bezogonowe występują niemal na całym świecie. Brak ich na skrajnie północnych terenach Europy Azji i Ameryki północnej. Żaby nie występują jedynie w środkowej i południowej Australii oraz na południu Ameryki Południowej; ropuchy nie są notowane w Australii, na Nowej Zelandii i Madagaskarze.

Salamandra plamistaPłazy ogoniaste jak sugeruje nazwa mają ogon. U gatunków wodnych jest on bocznie spłaszczony i umożliwia sprawne pływanie. Gatunki lądowe mają ogon wałeczkowaty, zwężający się ku końcowi. Większość płazów ogoniastych ma dwie pary, jednakowo krótkich, kończyn. Należące do tej grupy salamandry i traszki przypominają jaszczurki. Jednak w przeciwieństwie do jaszczurek, które są gadami, ich skóra jest wilgotna i nie pokryta łuskami. Traszki żyją głównie w wodzie, natomiast salamandry na lądzie. Wiele gatunków salamander utraciło płuca i oddycha przez skórę. Wszystkie płazy ogoniaste są drapieżnikami odżywiającymi się głównie owadami i ich larwami.
Podobnie jak żaby i ropuchy, także traszki i salamandry powracają na czas godówdo zbiorników wodnych. W wodzie składają jaja, które często przyklejają do liści roślin podwodnych. Z zapłodnionych jaj rozwijają się kijanki bardzo podobne do osobników dorosłych i różniące się głównie wielkością oraz obecnością skrzeli. Salamandry nie składają jaj lecz "rodzą" larwy - kijanki. Salamandry i traszki występują niemal wyłącznie na półkuli północnej. Tylko nieliczne gatunki można spotkać w płd. - wsch. Azji i Ameryce Południowej.

Płazy beznogie są jedynymi, współcześnie żyjącymi płazami, które nie mają nóg ani ogona. Z wyglądu przypominają ogromne dżdżownice. Prowadzą głównie podziemny tryb życia, wychodząc na powierzchnię ziemi tylko w nocy. Są drapieżnikami; żywią się owadami, ich larwami a także dżdżownicami. Do najbardziej znanych należą marszczelce. Występują m.in. w Afryce, południowo - wschodniej Azji, Ameryce Środkowej i Południowej.