+ Pokaż spis treści

Platon

PlatonPLATON, był Ateńczykiem, żył w latach 427 - 347 p.n.e. Pochodził ze starej, arystokratycznej rodziny. W młodości zajmował się poezją ale gdy miał 20 lat poznał bliżej Sokratesa, który wywarł na nim tak silne wrażenie, że porzucił poezję dla filozofii. Przebywał w otoczeniu swojego Mistrza aż do jego śmierci w 399 r. p.n.e. i zachował we wdzięcznej pamięci jego postać i myśli do końca swojego życia.

Po tragicznym rozstaniu z Sokratesem Platon podróżował, a po powrocie do Aten założył szkołę, w gaju Akademosa, zwaną Akademią. Istniała ona wiele wieków. Tam nauczał, wychowywał i pisał swoje dzieła. Akademia zgromadziła wielu wybitnych uczonych.

Doskonałe państwo

Platon przez całe swoje życie zastanawiał się nad najlepszą formą państwa. W jego rodzinie byli politycy i w domu, jeszcze jako dziecko i młodzieniec, przysłuchiwał się rozmowom o polityce, potem Sokrates ukształtował w nim głębokie przekonania etyczne. Platon chciał stworzyć państwo doskonałe, to znaczy takie, w którym panuje sprawiedliwość. Był przekonany, że będzie to możliwe tylko wówczas, gdy władzę w państwie obejmą filozofowie. Próbował wpłynąć na władcę Syrakuz, wielkiego miasta greckiego na Sycylii, by ten został filozofem - jednak to się nie udało. Choć polityczne próby stworzenia państwa doskonałego nie powiodły się, Platon nadal myślał o nim. Napisał wiele dialogów na ten temat, najsłynniejszy nosi tytuł Państwo. Przedstawia w nim szczegółowo organizację takiego państwa. Powinno ono składać się z trzech warstw ludzi: po pierwsze filozofów, czyli takich ludzi, w których duszach dominuje rozum, po drugie żołnierzy, czyli takich ludzi, w których duszach dominuje wola i po trzecie rolników i rzemieślników, których dusze są opanowane przez potrzeby materialne. Filozofowie powinni kierować państwem, żołnierze go bronić a rolnicy i rzemieślnicy produkować niezbędną żywność i przedmioty. Platon sądził, że takie państwo nie może się zmieniać, bo jeśli jest doskonałe - to nie można go już ulepszać. Należy tylko pilnie strzec, by się nie pogorszyło i jest to zadanie filozofów - kierowników państwa.

Co naprawdę istnieje?

Uzasadnieniem niezmienności doskonałego państwa jest stworzona przez Platona teoria idei, to znaczy prawdziwej rzeczywistości, różnej od tej, którą nam pokazują nasze zmysły. Bo zmysły przedstawiają nam świat stale się zmieniający, zawierający mnóstwo przedmiotów do siebie podobnych (na przykład wiele stołów czy kotów) a Platon sądził, że naprawdę istnieją idee, to znaczy niedostępne zmysłom i niezmienne wzorce wszystkich tych przedmiotów. Idee można poznać tylko dzięki myśleniu. Nie są one jednak stworzone i zależne od człowieka (taki pogląd nazywa się idealizmem obiektywnym). Są wieczne, mają się tak do przedmiotów zmysłowych, jak oryginały do kopii, jak przedmioty rzucające cień do samych cieni. Światu dostępnemu ludzkim zmysłom przeciwstawiał Platon inny świat - idealny i twierdził, że to on naprawdę istnieje a przedmioty zmysłowe tylko bywają. Istnieje zatem, na przykład, jedna idea kota i wiele, miliony kotów, które widzimy, dotykamy i których miauczenia możemy słuchać. Poszczególne koty przemijają: rodzą się, rozwijają i umierają a ich wzór - idea kota - trwa poza czasem. Tak samo jest, zdaniem Platona, z ludźmi i z państwami. Istnieje idea państwa, którą ma znać filozof. Podług niej powinien kierować państwem, jeśli ma ono być doskonałe.

Jak poznajemy?

Platon zastanawiał się także w jaki sposób człowiek poznaje, skąd czerpie wiedzę. Sądził, że prawdziwa wiedza dotyczy idei, bo prawda musi być niezmienna, a tylko idee są takie, przedmioty zmysłowe przemijają, więc nie można o nich mieć wiedzy, jedynie mniemania, przypuszczenia. Jak jednak poznajemy idee? Platon myślał, że ludzkie dusze tylko przez jakiś czas są złączone z konkretnym ciałem, po jego śmierci łączą się z innym. Gdy nie są w ciele mogą "oglądać" idee, a gdy się znowu łączą z ciałem - zapominają to, co "widziały". Uczenie się polega na przypominaniu sobie tego, co dusza "widziała", gdy nie przebywała w ludzkim ciele. Zdaniem Platona tylko niektóre dusze odpowiednio długo mogą "oglądać" idee - to są właśnie dusze filozofów, które mają łatwość uczenia się. Przedmioty dostępne zmysłom rozpoznajemy, ponieważ mamy w duszach wiedzę o wzorcowych ideach.

Pisma Platona

Platońskie dialogi są piękne, znać po nich poetycką duszę autora. Pełno w nich wspaniałych mitów, metafor, opowieści, wiele stało się źródłem, z którego czerpali późniejsi filozofowie, malarze i poeci. Postacie rozmawiających ludzi są jak żywe. Obrona Sokratesa, Uczta, Fedon czy Fajdros są uznawane za wielkie dzieła literackie.

Genialny uczeń

Najsłynniejszym uczniem Platona był Arystoteles, który przebywał w Akademii przez dwadzieścia lat, aż do śmierci Mistrza.