+ Pokaż spis treści

Państwo Mieszka I


Kalendarium

 

960    Mieszko księciem Polan
965    sojusz z Czechami, małżeństwo z Dobrawą
966    chrzest Polski
972    bitwa pod Cedynią
992    wystawienie dokumentu Dagome Iudex
992    śmierć Mieszka


J.Matejko - Chrzest Polski"A co się tyczy kraju Meszko, to [jest] on najrozleglejszy z ich krajów (...) Z Meszko sąsiadują na wschodzie Ruś, a na północy Burus (czyli ziemie zamieszkałe przez Prusów)"
(Ibrachim Ibn Jakub, Relacje z podróży do Europy Środkowej, za: Wiek V-XV w źródłach, Warszawa 1999, s. 85-86)


1.  Mieszko objął władzę w państwie Polan około 960 roku najprawdopodobniej na zasadzie dziedziczenia. Kontynuował politykę swoich poprzedników powiększając i wzmacniając państwo.

"Mieszko objąwszy księstwo zaczął dawać dowody zdolności umysłu i sił cielesnych i coraz częściej napastować ludy [sąsiednie] dookoła. Dotychczas jednak w takich pogrążony był błędach pogaństwa, że wedle swego zwyczaju siedmiu żon zażywał. W końcu zażądał w małżeństwo jednej bardzo dobrej chrześcijanki z Czech, imieniem Dąbrówka. Lecz ona odmówiła poślubienia go, jeśli nie zarzuci owego zdrożnego obyczaju i nie przyrzeknie zostać chrześcijaninem. Gdy zaś on [na to] przystał że porzuci ów zwyczaj pogański i przyjmie sakramenta wiary chrześcijańskiej, pani owa przybyła do Polski z wielkim orszakiem [dostojników] świeckich i duchownych, ale nie pierwej podzieliła z nim łoże małżeńskie, aż powoli a pilnie zaznajamiając się z obyczajem chrześcijańskim i prawami kościelnymi,

wyrzekł się błędów pogaństwa i przeszedł na łono matki - Kościoła".
(Gall Anonim, Kronika, I, 5: Jak Mieszko pojął za żonę Dąbrówkę).

2. Państwo Mieszka stało się bezpośrednim sąsiadem cesarstwa, co narażało je na ekspansję niemiecką. Jednym z jej pretekstów była chrystianizacja. Mieszko pragnąc zabezpieczyć swoje państwo od ataków Wieletów w 965 roku z księciem czeskim Bolesławem I sojusz, którego dodatkową gwarancją było małżeństwo z księżniczką Dobrawą. Zobowiązał się przy tym do przyjęcia wiary chrześcijańskiej, co nastąpiło w 966 roku. Warto zwrócić uwagę na to, że Mieszko skorzystał z pośrednictwa czeskiego, gdyż Kościół w Czechach był podporządkowany niemieckiemu, co pozwoliło na wystąpienie do papieża o ustanowienie na ziemiach polskich biskupstwa misyjnego (Poznań, 968 rok) i oddawało nadzór nad chrystianizacją Rzymowi a nie Kościołowi i państwu niemieckiemu.

3. Przyjęcie chrztu było bardzo ważnym krokiem dla dalszego rozwoju państwa Mieszka. Administracja i władza książęca została wzmocniona doświadczeniem aparatu Kościoła i wykształceniem jego przedstawicieli. Państwo Polan zostało w ten sposób nie tylko włączone do rodziny chrześcijańskiej, co wcale nie chroniło od ataków i prób podboju, ale przede wszystkim zaczęło być organizowane i zarządzane na wzór ówczesnych nowoczesnych państw chrześcijańskich. Zwróćmy uwagę, że w Europie wczesnośredniowiecznej był to charakterystyczny etap rozwoju wszystkich organizacji państwowych od Franków począwszy.

4. "Pobierane przez niego podatki [stanowią] odważniki handlowe. [Idą] one [na] żołd jego piechurów. Co [miesiąc] przypada każdemu oznaczona ilość z nich. (...) Ma on trzy tysiące pancernych [podzielonych na] oddziały, a setka ich znaczy tyle co dziesięć secin innych [wojowników]. Daje on tym mężom odzież, konie, broń i wszystko, czego tylko potrzebują. A gdy jednemu z nich urodzi się dziecko, on każe mu wypłacać żołd od chwili urodzenia, czy będzie płci męskiej, czy żeńskiej. A gdy [dziecię] dorośnie, to jeżeli jest mężczyzną, żeni go i wypłaca za niego dar ślubny ojcu dziewczyny. A dar ślubny [jest] u Słowian znaczny, w czym zwyczaj ich jest podobny do zwyczaju Berberów. Jeżeli mężowi urodzą się dwie lub trzy córki, to one [stają] się powodem bogactwa, a jeżeli mu się urodzi dwóch chłopców, to [staje] się powodem jego ubóstwa."
(Ibrahim Ibn Jakub o państwie Mieszka, za: op. cit.)

Wojowie z drużyny Mieszka IPaństwo było dziedziczną własnością dynastii panującej. Monarcha traktował podporządkowane sobie ziemie jak własne. Na czoło społeczeństwa wysuwała się warstwa możnych, którzy sprawowali funkcje urzędnicze na dworze władcy, dowództwo drużyny i zarządców grodów. Ich źródłem utrzymania i wzbogacania się była część dochodów państwowych oraz płody z ich jeszcze stosunkowo niewielkich gospodarstw.

Monarcha i możni zmuszali ogół ludności do danin i świadczeń w naturze i w postaci posług. Ponadto na ludności ciążył obowiązek budowy i naprawy grodów, dostarczania ludzi do straży w gradach, noclegów oraz żywności dla dworu, urzędników i sług monarchy w czasie ich podróży po kraju, a także innych wyspecjalizowanych posług.

 

Na czele drużyny, która stała w głównych grodach, monarcha podejmował wyprawy łupieskie. Jednocześnie książę i możni prowadzili ożywiony handel z krajami obcymi. Handel ten, podobnie jak i łupy wojenne, których najlepsza część przypadała starszyźnie, przyśpieszał proces kształtowania się grupy panującej. Po chrzcie dołączyło do niej duchowieństwo, a biskupi zajęli poczesne miejsce w hierarchii dworskiej jako doradcy monarchy.

 

"Tymczasem dostojny margrabia Hodo (tzw. Marchii Wschodniej, której główną część stanowiły Łużyce), zebrawszy wojsko, napadł z nim na Mieszka, który był wierny cesarzowi i płacił trybut aż po rzekę Wartę. Na pomoc margrabiemu pośpieszył wraz ze swoimi tylko mój ojciec, graf Zygfryd, podówczas młodzieniec i jeszcze nieżonaty. Kiedy w dzień św. Jana Chrzciciela (czyli 24 czerwca 972 r)starli się z Mieszkiem, odnieśli zrazu zwycięstwo, lecz potem w miejscowości zwanej Cydzyną brat jego Czcibor zadał im klęskę kładąc trupem wszystkich najlepszych rycerzy z wyjątkiem wspomnianych grafów. Cesarz, poruszony do żywego wieścia o tej klęsce, wysłał czym prędzej gońców, nakazując Hodonowi i Mieszkowi, aby pod rygorem utraty jego łaski zachowali pokój do czasu, gdy przybędzie na miejsce i osobiście zbada sprawę."

(Thietmar o bitwie pod Cedynią, op. cit., s.99)

 

Sojusze z królem niemieckim i cesarzem Ottonem I oraz z księciem czeskim stworzyły Mieszkowi dogodne warunki odparcia napadów wieleckich, a nawet rozszerzenie granic państwa. Wkrótce przyłączył Pomorze Zachodnie. Spowodowało to zorganizowanie wyprawy na Polskę przez margrabiego Marchii Wschodniej Hodona w 972 roku. Mieszkowi udało się pokonać wojska niemieckie koło grodu Cedynia nad dolną Odrą. Umocnił swoje panowanie nad Pomorzem Zachodnim ze Szczecinem, Kołobrzegiem i Wolinem.

 

Tzw. Dagome iudexPod koniec swego panowania Mieszko stoczył zwycięską wojnę z Czechami o Śląsk, który został przyłączony do państwa polskiego w 990 roku. Prawdopodobnie podporządkował sobie wtedy również Małopolskę, ale przekazał ją swemu najstarszemu synowi Bolesławowi, dzięki czemu w dokumencie Dagome Iudex, którym Mieszko oddawał rządzone przez siebie ziemie w opiekę papieżowi, Małopolska i Śląsk znajdowały się poza granicami. 


"Podobnie w innym tomie z czasów papieża Jana XV Dagome, pan, i Ote, pani i synowie ich Mieszko i Lambert - nie wiem, jakiego to plemienia ludzie, sądzę jednak, że to byli Sardyńczycy, ponieważ ci są rządzeni przez czterech "panów" w całości jedno państwo, które zwie się Schinesghe z wszystkimi swymi przynależnościami w tych granicach, jak się zaczyna od pierwszego boku długim morzem (stąd) granicą Prus aż do miejsca, które nazywa się Ruś, a granicą Rusi ciągnąc aż do rzeki Odry, prosto do miejsca, które nazywa się Alemure, a od tej Alemury aż do ziemi Milczan i od granicy Milczan prosto do Odry i stąd wzdłuż rzeki Odry aż do rzeczonego państw Schinesghe"
(Dagome iudex, za: op. cit., s. 100)