+ Pokaż spis treści

Palestyna

Kalendarium


IX tysiąclecie p.n.e.
- założenie Jerycha
III tysiąclecie p.n.e. - przybycie Kanaanejczyków
XIII - XI w. p.n.e. - przybycie plemion Izraelitów
XII w. p.n.e. - osiedlenie się Filistynów w pd. części Palestyny
koniec XI w. p.n.e. - zjednoczenie plemion Izraelitów przez Saula i powstanie państwa
koniec X w. p.n.e. - rozpad państwa na Judę i Izrael
XIII w. p.n.e. - podboje Izraela przez Asyrię
587/586 r. p.n.e. - podbój Judy przez Babilonię
538 r. p.n.e. - Palestyna prowincją perską
332 r. p.n.e. - podbój Palestyny przez Aleksandra Wielkiego
323 r. p.n.e. - Palestyna prowincją hellenistycznej monarchii Ptolemeuszów, potem Seleucydów
140 r. p.n.e. - Juda samodzielnym państwem Machabeuszy
63 r. p.n.e. - Palestyna zależna od Rzymu jako państwo sprzymierzone
6 r. n.e. - Palestyna częścią rzymskiej prowincji Judei

Tradycyjne kalendarium dziejów Żydów


3761 r. p.n.e.
- wg tradycji biblijnej stworzenie świata przez Boga
IV-II tysiąclecie p.n.e. - przodkowie Abrahama koczownikami w pd. Mezopotamii
~1850 r. p.n.e. - przybycie do Kanaanu (krainy na wsch. Wybrzeżu M. Śródziemnego, późniejszej Syrii, Fenicji i Palestyny)
XVIII-XIV w. p.n.e. - niewola egipska
1230 r. p.n.e. - zesłanie Mojżeszowi prawa (Tory) na górze Synaj
1220-1200 r. p.n.e. - zajęcie Palestyny przez Jozuego
ok. 1200 r. p.n.e. - walka z Filistynami z wybrzeża
1040-1300 r. p.n.e. - Samuel
1030-1010 r. p.n.e. - Saul, zjednoczenie plemion izraelitów
1010-970 r. p.n.e. - Dawid królem Izraela
1000 r. p.n.e. - podbicie Jerozolimy
~970-931 r. p.n.e. - Salomon, budowa pierwszej Świątyni Jerozolimskiej
931 r. p.n.e. - rozpad na dwa państwa: Izrael i Judę
587 r. p.n.e. - zburzenie Świątyni w Jerozolimie, "niewola babilońska"
538 r. p.n.e. - edykt Cyrusa I Wielkiego pozwalający na odbudowę Świątyni w Jerozolimie
537-515 r. p.n.e. - budowa Drugiej Świątyni
398 r. p.n.e. - ogłoszenie przez Ezdrasza "Tory" (Prawo Jahwe, Pięcioksiąg)
168 r. p.n.e. - ograbienie Świątyni przez Antiocha IV Epifanesa z dynastii Seleucydów
37 r. p.n.e. - 4 r. n.e. - Herod Wielki królem Judei
66 r. n.e. - pierwsze powstanie żydowskie
70 r. n.e. - zajęcie Jerozolimy przez Rzymian, zburzenie Drugiej Świątyni, rozproszenie (diaspora) Żydów po prowincjach rzymskich

Informacje ogólne


Krajobraz Palestyny1. Palestyna, kraina sąsiadująca z Fenicją, była terenem o bardzo podobnych warunkach naturalnych. Pas wybrzeża o żyznych glebach i klimacie śródziemnomorskim był obszarem sprzyjającym rolnictwu i zakładaniu miast. Wewnętrzne części, położone nad rzeką Jordan, były słabiej zaludnione, dominowały tam stepy z niewielkimi opadami.


2. Miasta kanaanejskie: Megiddo, Lachisz i Gaza utrzymywały ścisłe kontakty handlowe z Syrią już w XXIV w. p.n.e. Położenie Palestyny na przecięciu ważnych lądowych i morskich szlaków handlowych sprzyjało ich rozwojowi. W XII w. p.n.e. w Palestynie osiedlili się Filistyni, od których wywodzono nazwę tej krainy. W XIII - XI w. p.n.e. tereny Palestyny opanowały plemiona izraelskie. W XI w. p.n.e. zjednoczone przez Saula utworzyły państwo, rządzone następnie przez Dawida i Salomona. Po śmierci tego ostatniego państwo rozpadło się na dwa odrębne: Izrael (stolica w Samarii) i Judę (stolica w Jerozolimie).

3. Izraelici wyróżniali się spośród innych ludów starożytnego Wschodu wiarą w jednego Boga, Jahwe. Był on twórcą wszechświata i istot żywych, dawcą prawa, opiekunem sprawiedliwych, bogiem burzy i piorunów, wojny i zwycięstw, źródłem płodności natury.
Izraelici mieli być narodem wybranym, z którym Jahwe zawarł przymierze i obiecał doprowadzić do Ziemi Obiecanej. Otrzymali od Boga prawa, z których najważniejsze, Dekalog (Dziesięć Przykazań), wyryte było na kamiennych tablicach złożonych w specjalnej skrzyni - Arce Przymierza.
Żydzi wyobrażali sobie Boga jako płomień, nigdy nie przedstawiali jego postaci. Jahwe był surowy, konsekwentny, należało przestrzegać jego praw - nagradzał za to zwycięstwami, łamanie karał klęskami. Słowa Boga przekazywali ludowi prorocy.
Jedynym miejscem gdzie Żydzi mogli składać ofiary była Świątynia Jerozolimska. W synagogach jedynie modlono się i czytano Biblię.

4. Inną swoistą cechą religii żydowskiej było istnienie świętej księgi (a właściwie ksiąg) - Biblii, nazwanej później przez św. Pawła Starym Testamentem. Składał się on z Tory zawierającej Objawienie Boże (Księga Rodzaju, Księga Wyjścia, Księga Kapłańska, Księga Liczb i Księga Powtórzonego Prawa), Newiim, zawierającej trzy księgi historyczne (Jozuego, Sędziów - I i II, Królów - I i II), księgi trzech wielkich proroków (Mojżesza, Jeremiasza i Ezechiela), a także z Księgi Dwunastu Proroków, oraz Ketuwim (pozostałe).
Biblia zawierała podstawowe prawdy wiary, obowiązujące Żydów w codziennym życiu normy prawne, a także wskazówki jak czcić Boga.

Stworzenie świata


Świat stworzony przez Boga

Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.
Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód,
a Duch Boży unosił się nad wodami.
Wtedy Bóg rzekł: "niechaj się stanie światłość!" I stała się światłość. Bóg widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności.
I nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność nazwał nocą.

(Rdz 1.1-5)

Stworzenie Adama - fresk Michała Anioła (fot. wikimedia)Drugi opis stworzenia człowieka

Gdy Pan Bóg uczynił ziemię i niebo,
nie było jeszcze żadnego krzewu polnego na ziemi ani żadna trawa polna jeszcze nie wzeszła - bo Pan Bóg nie zsyłał deszczu na ziemię i nie było człowieka, który by uprawiał ziemię
i rów kopał w ziemi, aby w ten sposób nawadniać całą powierzchnię gleby
- wtedy to Pan Bóg ulepił człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia, wskutek czego stał się człowiek istotą żywą.

(Rdz 2.4-7)

Pierwotny stan szczęścia

A zasadziwszy ogród w Eden na wschodzie, Pan Bóg umieścił tam człowieka, którego ulepił.
Na rozkaz pana Boga wyrosły z gleby wszelkie drzewa miłe z wyglądu i smaczny owoc rodzące oraz drzewo życia w środku tego ogrodu poznania dobra i zła.

(Rdz 2.8-9)

Potop


Zapowiedź potopu. Arka

A potem Pan rzekł do Noego: "Wejdź wraz z całą twą rodziną do arki, bo przekonałem się, że tylko ty jesteś wobec mnie prawy wśród tego pokolenia.
Z wszelkich zwierząt czystych weź z sobą siedem samców i siedem samic, ze zwierząt zaś nieczystych po jednej parze: samca i samicę;
również i z ptactwa - po siedem samców i po siedem samic, aby w ten sposób zachować ich potomstwo dla całej ziemi.
Bo za siedem dni spuszczę na ziemię deszcz, który będzie padał czterdzieści dni i czterdzieści nocy, aby wyniszczyć wszystko, co istnieje na powierzchni ziemi - cokolwiek stworzyłem".
I spełnił Noe wszystko tak, jak mu Pan polecił.

(Rdz 7.1-5)

Potop, rys. Gustave Dore (fot. wikimedia)Potop

Noe miał sześćset lat, gdy nastał potop na ziemi.
Noe wszedł z synami, z żoną i z żonami swych synów do arki, aby schronić się przed wodami potopu.
Z zwierząt czystych i nieczystych, z ptactwa i ze wszystkiego, co pełza po ziemi,
po dwie sztuki, samiec i samica,
weszły do Noego, do arki, tak jak mu Bóg przykazał.
A gdy upłynęło siedem dni, wody potopu spadły na ziemię.
(...) Wody ustępowały z ziemi powoli, lecz nieustannie, i po upływie stu pięćdziesięciu dni się obniżyły.
Miesiąca siódmego, siedemnastego dnia miesiąca arka osiadła na górach Ararat.
Woda wciąż opadała aż do miesiąca dziesiątego. W pierwszym dniu miesiąca dziesiątego ukazały się szczyty gór.
A po czterdziestu dniach Noe, otworzywszy okno arki, które przedtem uczynił,
wypuścił kruka; ale ten wylatywał i zaraz wracał, dopóki nie wyschła woda na ziemi.
Potem wypuścił z arki gołębicę, aby się przekonać, czy ustąpiły wody z powierzchni ziemi.
Gołębica, nie znalazłszy miejsca, gdzie by mogła usiąść, wróciła do arki, bo jeszcze była woda na całej powierzchni ziemi; Noe, wyciągnąwszy rękę, schwytał ją i zabrał do arki.
Przeczekawszy zaś jeszcze siedem dni, znów wypuścił z arki gołębicę
i ta wróciła do niego pod wieczór, niosąc w dziobie świeży listek z drzewa oliwnego. Poznał więc Noe, że woda na ziemi opadła.
I czekał jeszcze siedem dni, po czym wypuścił znów gołębicę, ale ona już nie powróciła do niego.

(Rdz 7.7-8.12)

Przymierze Izraelitów z Bogiem


Przymierze Boga z Noem 

Potem Bóg tak rzekł do Noego i do jego synów: "Ja, Ja zawieram przymierze z wami i z waszym potomstwem, które po was będzie; z wszelką istotą żywą, która jest z wami: z ptactwem, ze zwierzętami domowymi i polnymi, jakie są przy was, ze wszystkimi, które wyszły z arki, z wszelkim zwierzęciem na ziemi. Zawieram z wami przymierze, tak iż nigdy już nie zostanie zgładzona wodami potopu żadna istota żywa i już nigdy nie będzie potopu niszczącego ziemię". Po czym Bóg dodał: "A to jest znak przymierza, które ja zawieram z wami i każdą istotą żywą, jaka jest z wami, na wieczne czasy: Łuk mój kładę na obłoki, aby był znakiem przymierza między Mną a ziemią."

(Rdz 9,8-13) 

Abraham spoglądający w niebo - rys. Julius Schnorr von Carolsfeld (fot. wikimedia)Przymierze Boga z Abramem

A gdy Abram miał dziewięćdziesiąt dziewięć lat, ukazał mu się Pan i rzekł do niego: "Jam jest Bóg Wszechmogący. Służ Mi i bądź nieskazitelny, chcę bowiem zawrzeć moje przymierze pomiędzy Mną a tobą i dać ci niezmiernie liczne potomstwo. Abram padł na oblicze, a Bóg tak do niego mówił: "Oto moje przymierze z tobą: staniesz się ojcem mnóstwa narodów. Nie będziesz więc odtąd nazywał się Abram, lecz imię twoje będzie Abraham, bo uczynię ciebie ojcem mnóstwa narodów. Sprawię, że będziesz niezmiernie płodny, tak, że staniesz się ojcem narodów i pochodzić będą od ciebie królowie. Przymierze moje, które zawieram pomiędzy Mną a tobą oraz twoim potomstwem, będzie trwało z pokolenia w pokolenie jako przymierze wieczne, abym był Bogiem twoim, a potem twego potomstwa. I oddaję tobie i twym przyszłym potomkom kraj, w którym przebywasz, cały kraj Kanaan, jako własność na wieki, i będę ich Bogiem".
(Rdz 17,1-8)

Drugi opis powołania Mojżesza

Bóg rozmawiał z Mojżeszem i powiedział mu: "Jam jest Jahwe. Ja objawiłem się Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi jako Bóg Wszechmocny, ale imienia mego, Jahwe, nie objawiłem im. Ponadto ustanowiłem też przymierze moje z nimi, że im dam kraj Kanaan, kraj ich wędrówek, gdzie przebywali jako przybysze. Ja także usłyszałem jęk Izraelitów, których Egipcjanie obciążyli robotami, i wspomniałem na moje przymierze. Przeto powiedz synom izraelskim: Ja jestem Pan! Uwolnię was od jarzma egipskiego i wybawię was z niewoli, i wyswobodzę was wyciągniętym ramieniem i przez surowe kary. I wezmę sobie was za mój lud, i będę wam Bogiem, i przekonacie się, że Ja, Pan, Bóg wasz, uwolniłem was spod jarzma egipskiego. Potem wprowadzę was do ziemi, którą z ręką podniesioną przysiągłem dać Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi. Dam ją wam na własność. Zaiste. Ja jestem Pan!"
(Wy 6,2-8)

Mojżesz otrzymuje tablice z Przykazaniami, mal. Gebhard Fugel (fot. wikimedia)Dziesięcioro Przykazań

Mojżesz zwołał całego Izraela i rzekł do niego: Słuchaj, Izraelu, praw i przykazań, które ja dziś mówię do twych uszu, ucz się ich i dbaj o to, aby je wypełniać. Pan, Bóg nasz, zawarł z nami przymierze na Horebie. Nie zawarł Pan tego przymierza z ojcami naszymi, lecz z nami, którzy tu dzisiaj wszyscy żyjemy.
Spośród ognia na Górze mówił Pan z wami twarzą w twarz. W tym czasie ja stałem między Panem a wami, aby wami oznajmić słowa Pana, gdybyście się bali ognia i nie weszli na górę. A On mówił: "Jam jest Pan, Bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miał bogów innych oprócz Mnie. Nie uczynisz sobie posągu ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko albo na ziemi nisko, lub w wodzie poniżej ziemi. Nie będziesz oddawał im pokłonu ani służył. Bo Ja jestem Pan, Bóg twój, Bóg zazdrosny, karzący nieprawość ojców na synach w trzecim i w czwartym pokoleniu - tych, którzy Mnie nienawidzą, a który okazuje łaskę w tysiącznym pokoleniu tym, którzy Mnie miłują i strzegą moich przykazań.
Nie będziesz brał imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy, bo nie dozwoli Pan, by pozostał bezkarny ten, kto bierze Jego imię do czczych rzeczy.

Będziesz zważał na szabat, aby go święcić, jak ci nakazał Pan, Bóg twój. Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszelką twą pracę. Lecz w siódmym dniu jest szabat Pana, Boga twego. Nie będziesz wykonywał żadnej pracy ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twój wół, ani twój osioł, ani żadne twoje zwierzę, ani obcy, który przybywa w twoich bramach; aby wypoczął twój niewolnik i twoja niewolnica, jak i ty. Pamiętaj, że byłeś niewolnikiem w ziemi egipskiej i wyprowadził cię stamtąd Pan, Bóg twój, ręką mocną i wyciągniętym ramieniem: przeto ci nakazał Pan, Bóg twój, strzec dnia szabatu.

Czcij swego ojca i swoją matkę, jak ci nakazał Pan, Bóg twój, abyś długo żył i aby ci się dobrze powodziło na ziemi, którą ci daje Pan, Bóg twój.

Nie będziesz zabijał.

Nie będziesz cudzołożył.

Nie będziesz kradł.

Jako świadek nie będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu kłamstwa.

Nie będziesz pożądał żony swojego bliźniego. Nie będziesz pragnął domu swojego bliźniego ani jego pola, ani wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twojego bliźniego"

Te słowa wyrzekł Pan do waszego zgromadzenia na górze spośród ognia, obłoku i ciemności donośnym głosem, niczego nie dając. Napisał je na dwu tablicach kamiennych i dał mi je."

(Pwt 5,1-22) 

Arka Przymierza

W tym czasie powiedział mi Pan: "Wyciosaj sobie dwie kamienne tablice podobne do pierwszych, a wstąp do mnie na górę. Uczyń też arkę z drzewa. Napiszę na tablicach przykazania, które były na pierwszych tablicach - stłuczonych przez ciebie - i włożysz je do arki".

Uczyniłem arkę z drzewa akacjowego, wyciosałem dwie kamienne tablice, podobne do pierwszych, i wstąpiłem na górę, mając w rękach obie tablice. A On napisał na tablicach pismem, jak poprzednio, Dziesięć Przykazań, które Pan do was wyrzekł na górze spośród ognia w dniu zgromadzenia, i dał mi je Pan. Odwróciłem się i zszedłem z góry, by złożyć tablice w arce, którą uczyniłem, i tam pozostały, jak mi Pan rozkazał. 

(Pwt 10,1-5)


Wędrówka Izraelitów i powstanie państwa Izrael


Abram w drodze do ziemi Kanaan, mal. James Tissot (fot. wikimedia)Bóg powołuje Abrama

Pan rzekł do Abrama:
Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju, który ci ukażę.
Uczynię bowiem z ciebie wielki naród, będę ci błogosławił i twoje imię rozsławię: staniesz się błogosławieństwem.
Będę błogosławił tym, którzy ciebie błogosławić będą, a tym, którzy tobie będą złorzeczyli, i ja będę złorzeczył. Przez ciebie będą otrzymywały błogosławieństwo ludy całej ziemi.
Abram udał się w drogę, jak mu Pan rozkazał. (...) Gdy zaś przybyli do Kanaanu (...) Pan ukazawszy się Abramowi, rzekł: "Twojemu potomstwu oddaję właśnie tę ziemię". Abram zbudował tam ołtarz dla Pana, który mu się ukazał. Stamtąd zaś przeniósł się na wzgórze na wschód od Betel i rozbił swój namiot pomiędzy Betel od zachodu i Aj od wschodu. Tam również zbudował ołtarz dla Pana i wzywał imienia Jego.

(Rdz 12.1-8)

Abram w Egipcie

Zwinąwszy namioty, Abram wędrował z miejsca na miejsce w stronę Negebu. Kiedy zaś nastał głód w owym kraju, Abram powędrował do Egiptu, aby tam przez pewien czas pozostać; był bowiem ciężki głód w Kanaanie.
(Rdz 12.9-10)

Początek wędrówki

Potem zaś rzekł do niego: "Ja jestem Pan, który ciebie wywiodłem z Ur chaldejskiego, aby ci dać ten oto kraj na własność".
(Rdz 12.7)

Wyjście z Egiptu

Gdy faraon uwolnił lud, nie wiódł go Bóg drogą prowadzącą do ziemi filistyńskiej , chociaż była najkrótsza. Powiedział bowiem Bóg: "Żeby lud na widok czekających go walk nie żałował i nie wrócił do Egiptu". Bóg więc prowadził lud okrężną drogą pustynną ku Morzu Czerwonemu, a Izraelici wyszli uzbrojeni z ziemi egipskiej.
(Wy 13.17-18)

Jozue przekraczający Jordan, rys. Gustave Dore (fot. wikimedia)Zadanie Jozuego

Po śmierci Mojżesza, sługi Pana, rzekł Pan do Jozuego, syna Nuna, pomocnika Mojżesza: "Mojżesz, sługa mój, umarł; teraz więc wstań, przepraw się przez ten oto Jordan, ty i cały ten lud, do ziemi, którą Ja daję Izraelitom. Każde miejsce, na które zstąpi wasza noga Ja wam daję, jak zapowiedziałem Mojżeszowi. Od pustyni i od Libanu aż do Wielkiej Rzeki, rzeki Eufrat, cała ziemia Chetytów aż do Wielkiego Morza, w stronę zachodzącego słońca, będzie waszą krainą. Nikt się nie ostoi przed tobą przez wszystkie dni twego życia. Jak byłem z Mojżeszem, tak będę z tobą, nie opuszczę cię ani porzucę.
(Joz 1.1-5)

Zwycięstwo Jozuego

I opanował Jozue cały ten kraj (...). A wszystkich ich królów zwyciężył i skazał na śmierć. Przez długi czas Jozue walczył z tymi wszystkimi królami. Żadne miasto nie zawarło pokoju z Izraelitami prócz Chiwwitów mieszkających w Gibeonie. Wszystkie zostały zdobyte zbrojnie. Taki był zamysł Pana, który uczynił upartymi ich serca, tak że prowadzili wojnę z Izraelem i popadli pod klątwę bez miłosierdzia aż do wyniszczenia, jak rozkazał Pan Mojżeszowi.
(Joz 11.16-20)

Wypełnienie obietnic Bożych

Tak Pan dał Izraelitom cały kraj, który poprzysiągł dać ich przodkom. Objęli go oni w posiadanie i w nim zamieszkali. Pan użyczył im pokoju dokoła, zupełnie jak poprzysiągł ich przodkom, a żaden z ich wrogów nie mógł się wobec nich ostać. Wszystkich ich wrogów dał Pan im w ręce. Ze wszystkich dobrych obietnic, które Pan uczynił domowi Izraela, żadna nie zawiodła, lecz każda się spełniła.
(Joz 21.43-45)