+ Pokaż spis treści

Pająki i pajęczaki

Przyroda - Szk. podst.
[-]

Pająki i pajęczaki


W czasie wędrówek leśnych na pewno miałeś okazję "wpaść" w sieci pajęcze rozpostarte miedzy gałęziami krzewów lub drzew. Czasami, robiąc porządki w domu znajdowałeś pajęczynę rozpostartą gdzieś za szafą lub rozpiętą w kącie pokoju. Wiesz, że budowniczymi tych sieciowatych konstrukcji są pająki. Te najczęściej ciemno zabarwione zwierzęta, mimo pozornego podobieństwa do owadów mają nieco inną budowę.

Ciało pajaków zbudowane jest z dwóch części: przedniej - głowotułowia i tylnej - odwłoka.
Pająki mają na głowotułowiu cztery pary odnóży krocznych.
W pobliżu otworu gębowego, znajdują się specjalne odnóża nazwane szczękonóżami i nogogłaszczkami. Szczekonóża mają kolce jadowe, które służą do chwytania, wpuszczania jadu i obezwładniania ofiary. Nogogłaszczki są narządami dotyku - pełnią więc podobną funkcję jak czułki owadów.
Większość pająków ma cztery pary oczu.

Pająki mają na końcu odwłoka gruczoły produkujące lepką wydzielinę, która wysychając tworzy nici. Nici te są wykorzystywane nie tylko do budowy sieci łownych, ale także gniazd i kokonów. Nici mogą być również używane jako środek lokomocji. Babie lato to nic innego jak nici pajęcze, na których młode pająki pokonują ogromne dystanse. Sieci mają rozmaitą budowę i kształt. Niektóre przypominają hamak i służą do chwytania owadów wędrujących lub skaczących, inne są płaskie i rozpięte pomiędzy gałęziami, umożliwiają chwytanie owadów latających. Niektóre gatunki pająków wykorzystują nici jako liny ubezpieczające np. skakuny skacząc znienacka na ofiarę zabezpieczają się trzymając się nici; inne gatunki polują bez nici - siedzą zamaskowane wśród roślin, gdzie czatują na zdobycz, np. pająk kwietnik ukrywa się we wnętrzu kwiatu, skąd poluje na owady. W podobny sposób zdobywa pokarm żyjący w jeziorach pająk topik; ukryty wśród roślin rzuca się na ofiarę, a następnie przenosi ją do swojej kryjówki wypełnionej powietrzem.
Wśród pająków występują wiele form jadowitych, których ukąszenie powoduje podrażnienie skóry, a nawet może być niebezpieczne dla człowieka. Nawet z pozoru niewinnie wyglądający pająk topik ma jad, który wywołuje obrzęki w miejscu ukąszenia. Niebezpieczne może być natomiast ukąszenie czarnej wdowy. Ten żyjący w obu Amerykach pająk może spowodować śmierć człowieka a także zwierząt domowych.

Wiele osób nie lubi pająków. Niektórzy boją się ich pomimo, że tak naprawdę tylko nieliczne gatunki są niebezpieczne dla człowieka. Bezmyślne zabijanie ich przez ludzi doprowadziło do tego, że niektórym gatunkom pająków grozi całkowite wyginięcie. Również wypalanie łąk i wycinanie lasów powoduje ogromne straty w liczebności tych zwierząt.
Z pająkami spokrewnione są kosarze, skorpiony oraz roztocze.

Kosarze łątwo rozpoznać po bardzo długich odnóżach. Odnóża te są kruche i odłamane przez drapieżnika wykonują przez pewien czas charakterystyczne "tykające" ruchy. Kosarze w przeciwieństwie do pająków nie przędą pajęczyny. Polują głównie nocą; odżywiają się drobnymi bezkręgowcami min. larwami owadów i małymi ślimakami.

Skorpiony choć spokrewnione z pająkami różnią się od nich budową zewnętrzną. Rzucającą się w oczy cechą jest obecność dużych nogogłaszczków zaopatrzonych w potężne szczypce oraz kolca jadowego na końcu ciała. Skorpiony odżywiają się głównie owadami i pająkami, potrafią też upolować małą jaszczurkę. Są wyłącznie zwierzętami lądowymi zamieszkującymi suche środowiska, np. pustynie. Występują najczęściej w okolicach zwrotnikowych, chociaż można je spotkać w ciepłych rejonach strefy umiarkowanej. m.in. w południowej Europie.

Roztocze, to małe zwierzęta - często mikroskopijnych rozmiarów zamieszkujące bardzo różne środowiska. Należą do nich m.in. kleszcze - pasożyty, żyjące głównie na ciele ssaków, w tym, człowieka. Chociaż większość gatunków kleszczy występuje w krajach tropikalnych, niektóre żyją również w Polsce. Należy do nich min. kleszcz pastwiskowy pasożytujący na ptakach i ssakach. Jest on roznosicielem wirusa wywołującego bardzo groźną chorobę -zapalenie opon mózgowych.

Pasożytniczymi roztoczami są również świerzbowce żyjące m.in. w skórze człowieka. Wywołują chorobę zwaną świerzbem - drążąc długie korytarze w naskórku powodują dokuczliwe swędzenie ("świerzbienie") skóry. W naszych stawach i jeziorach można spotkać roztocze wodne, np. wodopójki -pomarańczowo, czerwono lub zielono ubarwione "pajączki" o wiosłowatych odnóżach. Wiele roztoczy żyje w glebie. Na powierzchni 1m kwadratowego można spotkać ok. 400 000 osobników. Dokuczliwymi roztoczami są roztocze "domowe" żyjące w kurzu domowym. Ich obecność w kurzu, a właściwie odchodów tych zwierząt wywołuje u wielu osób alergię.