+ Pokaż spis treści

Owady

Przyroda - Szk. podst.
[-]

Owady


Mucha domowaWedług niektórych badaczy owady stanowią ponad 75% wszystkich znanych gatunków zwierząt. Są wszechobecne i z wyjątkiem mórz, gdzie dominują inne stawonogi - skorupiaki, owady opanowały wszystkie środowiska na kuli ziemskiej
Owady są najczęściej małe i nie potrzebują zbyt dużo pożywienia oraz miejsca, aby przeżyć. Przy małych rozmiarach pokonywanie przez owady dużych odległości "na piechotę" byłoby mało efektywne . Owady "rozwiązały" ten problem dzięki obecności skrzydeł i zdolności do lotu. Lot umożliwił im również poszukiwanie pokarmu oraz ucieczkę przed drapieżnikami.

Cechą owadów jest segmentowane ciało, podzielone na trzy odcinki - głowę, tułów i odwłok.

Na głowie występują oczy złożone, tzn. składające się z małej liczby pojedynczych oczek. Dzięki temu owady dostrzegają nawet najmniejszy ruch.
Z tułowia wyrastają trzy pary odnóży.

Transportem tlenu "zajmują" się tchawki - rozgałęzione rurki do których prowadzą specjalne otworki znajdujące się na bokach segmentów tułowia i odwłoka. Tchawki oplatają wszystkie narządy wewnętrzne i dostarczają tlen niemal do każdej komórki.
Dzięki temu krew owadów transportuje pokarm, ale nie zajmuje się przenoszeniem tlenu.

Skrzydła podobnie jak i odnóża wyrastają z tułowia. Najstarsze owady latające miały dwie pary wystających na boki, nie składanych skrzydeł. Takie skrzydła występują u współcześnie żyjących ważek. Pozostałe owady mają skrzydła, które mogą być składane na tułowiu. Zwykle są one cienkie i błoniaste, wzmocnione tzw. żyłkami przypominającymi wzmocnienia konstrukcyjne w latawcach. Takie skrzydła występują min. u pszczół, os, szerszeni oraz u samic i samców mrówek. Owady te mają dwie pary skrzydeł błoniastych - w przeciwieństwie do much i komarów, które wprawdzie mają skrzydła błoniaste, ale tylko jedną parę. Druga para skrzydeł jest u nich zmieniona w małe buławkowate twory pełniące prawdopodobnie funkcję narządów równowagi. Być może umożliwiają równieżowadom łatwe "lądowanie" np. na suficie. Dwie pary skrzydeł mają motyle - zarówno dzienne jak i nocne ( ćmy). Obie pary skrzydeł motyli są pokryte drobniutkimi łuskami, dachówkowato zachodzącymi na siebie. U niektórych owadów np. chrząszczy pierwsza para skrzydeł jest stwardniała; przykrywa i zabezpiecza schowane pod nią błoniaste, lotne skrzydła drugiej pary.

Konik polnyZ tułowiem owada połączone są trzy pary odnóży. U większości gatunków służą one do kroczenia, biegania i skakania. Odnóża kroczne występują min. much, os, pszczół, mrówek oraz u większości chrząszczy. Odnóża bieżne są charakterystyczne dla pewnych gatunków chrząszczy, które z powodu świetnego opanowania "sztuki biegania" nazywane zostały biegaczami. Odnóża skoczne mająpasikoniki, koniki polne, szarańcza i pchły - ich tylne nogi są wydłużone, a silne uda umożliwiają skoki na znaczne odległości. Niektóre owady wodne takie jak np. pływak żółtobrzeżek czy pluskolec mają odnóża pływne. Poruszając nimi jak wiosłami, potrafią zwinnie przemieszczać się w toni wodnej. Odnóża grzebne mają owady, które większość życia spędzają pod ziemią. Takim owadem jest turkuć podjadek. Jego odnóża są masywne, silnie spłaszczone i dodatkowo zaopatrzone w liczne ząbki. Dzięki temu turkuć z łatwością drąży korytarze w glebie.

KomarOwady mają różne aparaty gębowe. Te, które odgryzają fragmenty pokarmu, a następnie je przeżuwają mają aparaty gębowe typu gryzącego. Niektóre owady jak np. pszczoły i trzmiele mają aparaty gryząco -liżące umożliwiające nacinanie kwiatów i zlizywanie nektaru. Inne owady, odżywiające się pokarmem płynnym mają aparaty typu ssacego( np. motyle odżywiające się nektarem), albo aparaty
kłująco - ssące, które umożliwiają nakłuwanie np. łodyg roślin lub skóry, a następnie wysysanie płynu (soku rośliny lub krwi). Takie aparaty gębowe mają min. mszyce i pluskwy.

Skrzydła poza lotem mogą również pełnić inne funkcje . Świerszcze wykorzystują swoje skrzydła do wydawania dźwięków. U wielu gatunków owadów ubarwione skrzydła odgrywają ważna rolę przy rozpoznawaniu innych osobników oraz przy zalotach. Na skrzydłach wielu gatunków owadów występują barwne wzory ostrzegające : "ostrożnie jestem groźny" lub "uwaga jestem niejadalny".
Wszystkie owady mają sześć odnóży. U większości gatunków służą one do kroczenia, biegania i skakania. Owady odżywiają się zarówno pokarmem zwierzęcym jak i roślinnym. I chociaż niektóre owady np. karaczany i prusaki są wszystkożerne, to większość owadów odżywia się tylko określonym rodzajem pokarmu. Bardzo często osobniki dorosłe jedzą inny pokarm niż ich larwy, np. dorosły motyl pazia królowej spija nektar z kwiatów, a jego gąsienice odżywiają się roślinami. Takie owady, które jedzą pokarm roślinny nazywamy roślinożercami i to niezależnie od tego czy ich pokarmem są liście kwiaty, korzenie, nasiona czy nektar kwiatów. Niektóre owady są mięsożerne, tzn. zjadają inne zwierzęta. Takimi owadami są np. ważki - i to zarówno osobniki dorosłe jak i ich larwy. Pokarmem owadów może być krew (np. dla samic komarów), bądź złuszczony naskórek ( np. dla wszołów). Ponieważ owady pobierają różny rodzaj pokarmu, wykształciły różne typy aparatów gębowych.


BiedronkaGąsienica bielinka kapustnika nie jest podobna do swoich rodziców i w czasie rozwoju całkowicie "przemienia się" w postać dorosłą - motyla. Przemiany prowadzące do powstania osobnika dorosłego określa się jako przeobrażenie.
Samica bielinka składa na spodniej stronie liści kapusty, kilkadziesiąt jaj z których po kilku dniach wylęgają się jasnozielone, czarno nakrapiane gąsienice. Taki zestaw kolorów oraz włoski na pancerzyku odstraszają ptaki i chronią gąsienice przed zjedzeniem. Gąsienice są niezmiernie żarłoczne i gdy jest ich dużo potrafią całkowicie objeść liście kapusty. W trakcie żerowania gąsienice szybko rosną i dlatego, co pewien czas muszą zrzucać "za ciasny" chitynowy pancerzyk. To zjawisko zrzucania pancerzyka nazywamy linieniem. Wyrośnięte larwy szukają jesienią bezpiecznego schronienia, aby przeobrazić się w kolejne stadium - poczwarkę. Przed przeobrażeniem larwa przymocowuje się do podłoża i przemieniona w poczwarkę, zimuje aż do wiosny następnego roku. W tym czasie nie pobiera żadnego pokarmu, a do odżywiania wykorzystuje zapasy zgromadzone, gdy była w stadium gąsienicy. Wewnątrz poczwarki następują ogromne przemiany podczas których larwa przekształca się w postać dorosłą. Na wiosnę z chitynowego pancerzyka poczwarki uwalnia się całkowicie wykształcony, osobnik dorosły. Opisany rozwój bielinka kapustnika, kiedy larwa jest zupełnie niepodobna do postaci dorosłej nazywamy rozwojem z przeobrażeniem zupełnym. Rozwój taki przechodzą nie tylko motyle, ale również pszczoły, osy, mrówki, pchły oraz chrząszcze.

Ważka Wiele owadów, jak ważki, pasikoniki, świerszcze, skorki i mszyce przechodzi rozwój z przeobrażeniem niezupełnym. Larwa, która wykluwa się z jaja jest bardzo podobna do postaci dorosłej i wygląda jak miniaturka rodziców. Nie ma jednak wykształconych skrzydeł a na tułowiu znajdują się jedynie ich zawiązki. Również jej narządy rozrodcze nie są jeszcze dojrzałe. Larwa w miarę wzrostu kilkakrotnie linieje i "zrzuca" co pewien czas, stary pancerzyk. Po każdym linieniu zawiązki skrzydeł stają się dłuższe, a narządy wewnętrzne coraz lepiej rozwinięte. Kiedy larwa linieje po raz ostatni, pancerzyk opuszcza już owad dorosły.