+ Pokaż spis treści

Osadnictwo miejskie i wiejskie


Podstawowe jednostki osadnicze to:

  • miasta
  • wsie

W krajach wysoko rozwiniętych obserwuje się zacieranie granicy między miastem i wsią. Zatem pojęcie urbanizacja definiuje się tam bardziej jako pojęcie społeczne niż demograficzne.

W krajach rozwijających proces urbanizacji przebiega bardzo szybko. Jest to spowodowane:

  • eksplozją demograficzną
  • atrakcyjnością miast (możliwość zdobycia atrakcyjnej pracy, dostęp do wielu usług itp.)
  • brakiem ziemi na wsi
  • często ubóstwem wsi
Za wskaźnik (stopień) urbanizacji przyjmuje się odsetek ludzi mieszkających w miastach.
Ludność miejska stanowi obecnie blisko 50% mieszkańców kuli ziemskiej. W krajach rozwiniętych stanowi ona 75%, a w rozwijających się ok. 38%.

Najwyższe wskaźniki urbanizacji mają kraje wysoko i średnio rozwinięte gospodarczo:

  • Belgia ok. 97%
  • Wielka Brytania ok. 92%
  • Holandia ok. 89%
  • Argentyna ok. 86%
  • Brazylia ok. 76%

Jednostki osadnicze większe od miast to tzw. zespoły miast:

  1. aglomeracje monocentryczne
  2. aglomeracje policentryczne (konurbacje)
  3. megalopolis

Aglomeracje monocentryczne to skupiska miast z wyraźnie zaznaczonym centrum np. aglomeracja warszawska (centrum Warszawa), Paryż, Londyn, Barcelona, Kair.

Aglomeracje policentryczne to skupiska miast bez wyraźnie zaznaczonego centrum np. Górnośląski Okręg Przemysłowy (Polska), Zagłębie Ruhry (Niemcy), Zagłębie Kuźnieckiego (Rosja), Zagłębie Donieckiego (Ukraina). Z reguły zespoły takich miast powstały na terenie zagłębi górniczych, gdzie poszczególne miasta rozwijały się wokół pojedynczych kopalni.

Megalopolis są to skupiska blisko położonych i powiązanych ze sobą aglomeracji, np. silnie zurbanizowany pas na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych (od Bostonu po Waszyngton), na zachodnim wybrzeżu (od San Francisco - Los Angeles do San Diego) oraz wschodnie wybrzeże Honsiu w Japonii (tzw. megalopolis Nippon).

Najludniejszymi aglomeracjami świata są:

  1. glomeracja Tokio-Jokohama w Japonii (ok. 27 mln)
  2. aglomeracja Meksyku (ok. 21 mln)
  3. aglomeracja Nowy Jork-Nortern New Jersey-Long Island w Stanach Zjednoczonych (ok. 20 mln)

Rozwój miast następuje w wyniku :

  • przyrostu naturalnego
  • migracji ludności wiejskiej do miast
  • zmian administracyjnych: włączenia do miast terenów podmiejskich; przekształcania osiedli wiejskich w miasta
  • wzroście uprzemysłowienia
  • nadawaniu praw miejskich miejscowościom które wcześniej były wsiami

Cechy miast:

  • znaczna wielkość zajmowanej powierzchni
  • duża intensywność zabudowy
  • bogate wyposażenie w obiekty usługowe i kulturalne
  • różnorodność zajęć ludności (w większości państw ludność utrzymuje się z zawodów pozarolniczych)


Problemy wielkich miast:

  • pogarszanie się warunków środowiskowych (duże skażenie środowiska)
  • szerzenie się chorób układu nerwowego i oddechowego wśród ludności
  • gromadzenie dużych ilości odpadów przemysłowych i komunalnych
  • obniżenie się bezpieczeństwa ludności
  • przeciążenie systemu transportowego (korki)
  • wzrost przestępczości
  • wzrost bezrobocia powodowany niekontrolowaną imigracją
  • rosnące koszty dowozu żywności, usuwania nieczystości