+ Pokaż spis treści

Odrodzenie w Polsce

Jan Kochanowski (fot.: wikimedia)Odrodzenie w Polsce miało cechy swoiste na tle renesansu europejskiego. Przede wszystkim nie dokonał się w Polsce znany z Europy proces emancypacji mieszczaństwa. Wprost przeciwnie: traciło ono swoje wpływy na rzecz szlachty, która jako całość stawała się przeciwwagą dla władzy królewskiej. Po drugie, epoka odrodzenia w Polsce upłynęła pod znakiem tolerancji religijnej i w miarę zgodnego współistnienia wszystkich wyznań. Gdy zaistniała groźba wypędzenia arian, ujął się za nimi kardynał Hozjusz - uważał, że wypędzenie z kraju jednego z wyznań protestanckich byłoby akceptacją pozostałych. Konfederacja warszawska z 1573 roku proklamowała pokój religijny. Nie oznacza to wcale, że zniknęły polemiki i spory. Wprost przeciwnie, bywały bardzo ostre i burzliwe, ale zgodnie starano się nie przekraczać w nich pewnej miary. Również działania kontrreformacyjne były w Polsce powściągane przez pragnienie zachowania szlacheckiej wolności (część szlachty wyznawała protestantyzm).

Odrodzenie w Polsce dzieli się często na cztery okresy:

  1. Pierwszy obejmuje drugą połowę wieku XV i trwa do roku 1506, kiedy na tron wstępuje Zygmunt Stary, a na Wawelu rozpoczynają się szeroko zakrojone prace artystyczne prowadzone już w renesansowym duchu.
  2. Okres drugi trwa od roku 1506 do 1543; przypadają nań wystąpienia poetów łacińskich (Jana Dantyszka, Andrzeja Krzyckiego), pierwsza polska książka (Biernata z Lublina "Raj duszny") i rozwój drukarstwa, kończą zaś wydarzenia symbolicznej wagi: przedwcześnie umiera Klemens Janicki, a Mikołaj Kopernik tuż przed śmiercią publikuje swoje fundamentalne dzieło "O obrotach sfer niebieskich" (tym samym - wedle późniejszego określenia - rozpoczyna się przewrót kopernikański)
  3. Okres trzeci to renesans dojrzały, trwa od roku 1543, kiedy publikują swe utwory Rej i Frycz Modrzewski, do 1584, kiedy to umiera Jan Kochanowski
  4. Okres ostatni zamyka się datą śmierci Szymona Szymonowica (1629), ostatniego poety utożsamiającego się z renesansem (między innymi konsekwentnie podpisywał się nazwiskiem Simonides)