Baza wiedzy

od 1863 do 1864

Tablice synchronistyczne od 1863 do 1864

1 - Wydarzenia polityczne 2 - Wydarzenia gospodarcze 3 - Wydarzenia kulturalne
4 - Uwagi, komentarze

wcześniej

1
2
3
4
1863
    14 - 15 I - Z rozkazu margrabiego Aleksandra Wielopolskiego przeprowadzona została w Warszawie branka do wojska rosyjskiego. W wyniku akcji wcielono do armii carskiej ok. 1,5 tys. młodych ludzi, według margrabiego podatnych na uczestniczenie w antyrosyjskich spiskach. Wielopolski zdecydował się na ten desperacki krok w celu zapobieżeniu wybuchowi powstania i obrony swojego programu reform w Królestwie. 15 I Centralny Komitet Narodowy, tworzony min. przez Józefa Jankowskiego, Zygmunta Padlewskiego i Stefana Bobrowskiego zarządził o wybuchu powstania, ustalając jego datę na noc z 22 na 23 I 1863 roku.
 
    22 I - Powierzywszy dyktatorską władzę nad powstaniem Ludwikowi Mierosławskiemu, Centralny Komitet Narodowy przekształcił się w Tymczasowy Rząd Narodowy.
 
    22/23 I - W Królestwie Polskim wybuchło powstanie styczniowe, będące kolejnym zrywem Polaków w okresie niewoli zaborowej. W momencie wybuchu ogłoszony został Manifest do narodu, wzywający narody polski,
litewski i ruski do walki z caratem. Dokument ten zawierał również szerokie
reformy społeczne: zapowiadał uwłaszczenie chłopów oraz wolność i równość wszystkich obywateli. Nocą doszło także do pierwszych walk, niestety najczęściej zakończonych niepowodzeniem. Nieliczne oddziały powstańcze
(Mariana Langiewicza w Wąchocku, Romana Rogińskiego w Białej Podlaskiej czy
ApolinaregoKurowskiego w Ojcowie) nie osiągnęły spodziewanego powodzenia - nie zajęto żadnego większego miasta. Całkowitą klęską zakończyła się próba
opanowania Płocka, w którym miał mieć swoją siedzibę Tymczasowy Rząd Narodowy
 
    8 II - W Petersburgu został zawarty układ rosyjsko-pruski zwany konwencją Alvenslebena. Zakładał on pełną współpracę obu stron w zwalczaniu powstania w Królestwie.
 
    21 II - Po poniesieniu kilku porażek w walkach z Rosjanami na Kujawach, dyktator powstania Ludwik Mierosławski podał się do dymisji i wyjechał do Paryża. Na terenie Królestwa trwały walki powstańcze z przeważającymi siłami rosyjskimi. Do dużych bitew, niestety kończących się klęską powstańców, doszło w lutym min. pod Węgrowem, Nową Wsią, Miechowem i Małogoszczą.
 
    11 III - Dyktatorem powstania został Marian Langiewicz, polityk i wojskowy wysunięty na ten urząd przez emigrację Hotelu Lambert i krajowe stowarzyszenie "białych". Kandydatura tego popularnego dowódcy oddziału partyzanckiego została zaaprobowana także przez Tymczasowy Rząd Narodowy tworzony przez "czerwonych". Jednak Langiewicz nie utrzymał długo dyktatury; jego oddział działający w Małopolsce był systematycznie nękany przez wojska rosyjskie i raz po raz zmuszany do podejmowania nierównej walki. Po kolejnej ciężkiej bitwie, stoczonej 18 III pod Grochowiskami, dyktator rozwiązał osłabiony oddział, a sam przekroczył granicę austriacką. Aresztowany przez Austriaków znalazł się w więzieniu. Władzę ponownie przejął Tymczasowy Rząd Narodowy kierowany przez bardzo aktywnego Stefana Bobrowskiego.
 
    12 IV - Zginął w pojedynku Stefan Bobrowski, wówczas faktyczny przywódca powstania styczniowego.
 
    13 IV - W imieniu cara Aleksandra II kanclerz rządu rosyjskiego Aleksander Gorczakow, ogłosił amnestię dla powstańców, którzy w ciągu miesiąca złożą broń.
 
    17 IV - Anglia, Austria i Francja skierowały do rządu rosyjskiego noty protestacyjne, żądające zmiany polityki wobec Królestwa Polskiego. Zapoczątkowana została w ten sposób międzynarodowa akcja dyplomatyczna w sprawie polskiej, zakończona zdecydowanym odrzuceniem wszelkich sugestii państw zachodnich przez rząd carski 14 VIII tegoż roku.
 
    IV - Rozpoczęło się powstanie na Litwie i Żmudzi. Największe znaczenie osiągnął tam oddział Zygmunta Sierakowskiego, wojewody żmudzkiego i wodza naczelnego Litwy. Jednak po stoczeniu dużej bitwy pod Birżami w dniach 7 - 9 V, jego wojsko uległo rozproszeniu, a on sam dostał się do niewoli; wkrótce został stracony z rozkazu Michała Murawiewa, gubernatora Litwy.
 
    10 V - Tymczasowy Rząd Narodowy ogłosił się Rządem Narodowym. W jego skład wchodzili wówczas: Agaton Giller, Oskar Awejde, Karol Ruprecht, Edward Sawiński i Józef Janowski. Uzyskanie przewagi w kierowaniu powstaniem przez "białych" doprowadziło do zmiany taktyki. Uaktywniono akcję dyplomatyczną w krajach Europy Zachodniej, zrestrukturyzowano oddziały powstańcze, powiększając ich liczebność i wyszkolenie, a dowódców wojskowych podporządkowano cywilnym naczelnikom.
 
    26 V - Do Wilna przybył Michał Murawiow, zwany "Wieszatielem", nominowany przez Aleksandra II na stanowisko generała-gubernatora Litwy. Jego krwawe rządy szybko doprowadziły do upadku powstania na tym obszarze. Represjami objęto ponad 9 tys. osób, z czego 128 powieszono, blisko tysiąc skazano na katorgę, a ok. 1,5 tys. zesłano na Syberię.
 
    12 VI - Nastąpiła reorganizacja Rządu Narodowego. W nowym składzie znaleźli się: Karol Majewski, Władysław Gołemberski, Józef Grabowski, Stanisław Krzemiński i Włodzimierz Milowicz.
 
    16 VII - Po złożeniu dymisji z zajmowanych stanowisk opuścił Warszawę i Królestwo margrabia Aleksander Wielopolski, dla którego powstanie styczniowe oznaczało upadek jego sposobów prowadzenia polityki. Na ziemie polskie już nie powrócił, osiadł w Dreźnie, gdzie przebywał do swej śmierci, rozczarowany niezrozumieniem jego zamiarów przez rodaków. Dla Polaków można czasem coś dobrego zrobić, ale z Polakami nigdy - miał powiedzieć jeszcze w 1862 roku
 
    16 IX - Upadł rząd Karola Majewskiego, kierownictwo nad powstaniem przejęli ponownie "czerwoni". W składzie nowych władz znaleźli się min. Ignacy Chmieleński i Stanisław Frankowski.
 
    19 IX - W Warszawie doszło do nieudanego zamachu na nowego namiestnika Królestwa Polskiego, generała Fiodora Berga. W odwecie wojenny naczelnik Warszawy gen. Paweł Korff, nakazał splądrowanie kamienicyAndrzeja Zamoyskiego na Krakowskim Przedmieściu. To właśnie wówczas zniszczeniu uległy pamiątki po Fryderyku Chopinie, w tym słynny fortepian, gdy żandarmi rosyjscy przeszukali mieszkanie siostry wybitnego kompozytora, Izabeli Barcińskiej
 
    17 X - Dyktatorem powstania został Romuald Traugutt, dotychczasowy dowódca jednego oddziałów powstańczych. Powrócił do aktywnej akcji dyplomatycznej i zreorganizował siły powstańcze przekształcając je w regularne formacje wojskowe. Usprawnił też administrację powstańczą i podniósł morale uczestników działań powstańczych, nadzorował realizację dekretów uwłaszczeniowych. Ogłosił wiele rozporządzeń, które przywróciły poparcie społeczeństwa i wzmocniły autorytet Rządu Narodowego.
 
 
Nadal rozwijały się walki powstańcze z Rosjanami. Bardzo aktywny był w okresie wiosenno-letnim gen. Edmund Taczanowski. Jego oddział walczył z powodzeniem z Rosjanami w ziemi kaliskiej, odnosząc min. zwycięstwo 29 IV w bitwie pod Pyzdrami. Gdy Rosjanie pokonali go pod Ignacewem, 9 V, przeniósł się z wojskiem do Małopolski. Jego działania w ziemi sandomierskiej zakończyły się jednak druzgocącą klęską poniesioną 29 VIII w bitwie pod Kruszyną. Innym z bardziej aktywnych dowódców był płk Michał Kruk-Heydenreich, operujący na Lubelszczyźnie. Dowodzeni przez niego powstańcy odnieśli 8 VIII jedno z największych zwycięstw powstania styczniowego, pod Żyrzynem. W jego wyniku rozbito konwój rosyjski i zdobyto ok. 200 tys. rubli. Niestety jużdwa tygodnie później Kruk-Heydenreich został doszczętnie pobity w starciu pod Fajsławicami. Klęska ta przesądziła o upadku powstania na Lubelszczyźnie.                                
 
 Tymczasem władze rosyjskie w ramach represji wykonują wyroki śmierci na działaczach politycznych i wojskowych powstania. Z rąk aparatu carskiego
zginęli wówczas min. Zygmunt Padlewski i Edward Jurgens
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
W pierwszym zaraz dniu jawnego wystąpienia, w pierwszej chwili rozpoczęcia świętej walki, Komitet Centralny Narodowy ogłasza wszystkich synów Polski, bez różnicy wiary i rodu, pochodzenia i stanu, wolnymi i równymi obywatelami kraju. Ziemia, którą Lud rolniczy posiadał dotąd na prawach czynszu lub pańszczyzny, staje się od tej chwili bezwarunkową jego własnością, dziedzictwem wieczystym. Właściciele poszkodowani wynagrodzeni będą z ogólnych funduszów Państwa. Wszyscy zaś komornicy i wyrobnicy, wstępujący w szeregi obrońców kraju, lub w razie zaszczytnej śmierci na polu chwały, rodziny ich otrzymają z dóbr narodowych dział obronionej od wrogów ziemi.
 
Do broni więc, Narodzie Polski, Litwy i Rusi, do broni! Bo godzina wspólnego wyzwolenia już wybiła, stary miecz nasz wydobyty, święty sztandar Orła, Pogoni i Archanioła rozwinięty.
 
(Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego z 22 I 1863 roku)
Dwory Rosji i Prus, zważywszy, iż wypadki, które zaszły w Królestwie polskim, naruszają poważnie własność publiczną i prywatną i mogą zaszkodzić interesom porządku w prowincjach sąsiednich pruskich, umawiają się:
 
Że na żądanie dowódcy armii rosyjskiej w Królestwie Polskim, albo na takież żądanie generała piechoty Werdera, naczelnego dowódcy 1, 2 i 6 korpusu armii pruskiej, bądź też na żądanie władz pogranicznych obydwu krajów, dowódcy oddziałów rosyjskich i pruskich będą upoważnieni okazywać sobie wzajemną pomoc, a w razie potrzeby przechodzić granicę dla ścigania buntowników, którzy przejdą z jednego kraju do drugiego. /.../
 
Artykuł sekretny:
 
Dwory Rosji i Prus zobowiązują się komunikować sobie wzajemnie za pośrednictwem swoich organów wojskowych i cywilnych wszystkie wskazówki co do ruchów podziemnych, odnoszących się bądź do Królestwa Polskiego, bądź do Wielkiego Księstwa Poznańskiego.

 
1864
    20 - 21 II - W wielkiej bitwie pod Opatowem siły Apolinarego Kurowskiego i Józefa Hauke-Bosaka zostały całkowicie rozbite przez wojsko rosyjskie. Klęska ta ostatecznie przesądziła o losach całego powstania. Walki dogasały, ostatnie oddziały powstańcze ulegały likwidacji, a ich dowódców skazywano najczęściej na karę śmierci. Najdłużej, bo aż do wiosny 1865 roku prowadził działalność ksiądz Stanisław Brzóska, aresztowany i stracony przez Rosjan w maju 1865 roku
 
    10 IV - Aresztowany został dyktator powstania Romuald Traugutt. Do więzienia trafili też jego towarzysze z Rządu Narodowego: Rafał Krajewski, Roman Żuliński, Józef Toczyski i Jan Jeziorański.
 
    5 VIII - Na stokach warszawskiej Cytadeli straceni zostali członkowie Rządu Narodowego z Romualdem Trauguttem na czele. Wydarzenie to jest ostatnim akordem powstania, którego bilans jest wyjątkowo przygnębiający. Najbardziej dramatyczne z polskich powstań narodowych okresu zaborów trwało 15 miesięcy. Wzięło w nim udział ponad 200 tys. powstańców, choć jednorazowo siły nie przekraczały na ogół 20-30 tys. Stoczono ponad 1200 bitew i potyczek, w których zginęło ok. 25 tys. osób, a blisko 7 tys. dostało się do niewoli. Skonfiskowano kilka tysięcy majątków szlacheckich, wiele tysięcy ludzi deportowano, represjami objęto także Kościół katolicki, zlikwidowano resztki odrębności Królestwa Polskiego. Rozpoczęła się polityka represji i rusyfikacji, będąca formą ostrej reakcji na powstanie ze strony aparatu carskiego.
    2 III - Car Aleksander II ogłosił ukaz uwłaszczeniowy. Uwłaszczenie jest bardzo korzystne dla włościan, bowiem oparte jest na tych samych zasadach co reforma władz powstańczych.  
    Celem zaś jedynym i rzeczywistym powstania naszego jest odzyskanie niepodległości i ustalenie w kraju naszym porządku opartego na miłości chrześcijańskiej, na poszanowaniu prawa i wszelkiej sprawiedliwości, udzielając obywatelom należytą swobodę, bez naruszenia powagi i prawdziwej siły, jaka się władzy najwyższej, strzegącej porządku i bezpieczeństwa wszystkich, należy. Uważając to wszystko za konieczne dla siebie, nie mamy żadnego zamiaru mieszać się do innych, rozumiejąc to dobrze, że każdy naród chrześcijański prócz wspólnej zasady społecznej mieć musi rozmaite oddzielne, sobie właściwe instytucje - zeznawał w maju, podczas śledztwa Traugutt.
    Rok 1863 to jeden z najgłębszych u nas przełomów i przewrotów. Żadna klęska nie przeorała życia polskiego tak gruntownie, żadna nie zaciążyła z siłą tak niezwykłą na umysłach dwóch co najmniej pokoleń następnych. - bilansował powstanie styczniowe sto lat później Władysław Pobóg-Malinowski.

później

Dodaj do swoich materiałów
Morze możliwości
na edukator.pl
Narzędzia, zasoby, komunikacja, współpraca. Zarejestruj się. Twórz, gromadź zasoby i dziel się nimi.
Morze możliwości na edukator.pl