Baza wiedzy

od 1793 do 1795

Tablice synchronistyczne od 1789 do 1792

1 - Wydarzenia polityczne 2 - Wydarzenia gospodarcze 3 - Wydarzenia kulturalne
4 - Uwagi, komentarze

wcześniej

1
2
3
4
1793
    23 I - Podpisana została konwencja II rozbioru Polski. Wobec zaangażowania się w wojnę z Francją do układu rozbiorowego nie przystąpiła Austria. Rosja zagarnęła polską część Ukrainy i Białorusi - razem 250 tys. km kw. powierzchni z 3 milionami mieszkańców, a Prusy Wielkopolskę, Kujawy, Gdańsk, Toruń, oraz zachodnią część Mazowsza - łącznie 57 tys. km kw. zamieszkiwanych przez milion ludzi. Polska pozostała jako państwo całkowicie ubezwłasnowolnione, zawierające się w 215 tys. km kw. powierzchni zamieszkiwanych przez ok. 4 miliony mieszkańców.
    VI - XI - Podobnie, jak w przypadku I rozbioru, tak i teraz zwołany został tzw. sejm rozbiorowy, obradujący w Grodnie, pod węzłem konfederacji i laską marszałka Stanisława Bielińskiego. Poza zaakceptowaniem rozbioru, sejm ten przywrócił prawa kardynalne i Radę Nieustającą, skasował instytucję plenipotentów i ograniczył stan wojska do 18 tys.
W kraju wybuchł kryzys gospodarczy i pieniężny, będący rezultatem oderwania znacznych ilości ziem oraz strat poniesionych w wyniku upadku postępowego prawodawstwa polskiego.  
Grupa osób przyglądała się królowi Stanisławowi Augustowi, jadącemu w karecie razem z ambasadorem rosyjskim.
- Źle z nami będzie - zauważył podczaszy Lubomirski - coś się pod tym święci.
- Oj bardzo źle - przytaknął Karol Radziwiłł "Panie Kochanku" - ale dużo bym dał za to, panie kochanku, żeby mi kto wytłumaczył, skąd tego złego przyczyna.
- Złego u nas przyczyny - odezwał się Franciszek Karpiński, - że u nich baba królem, a u nas król babą.
1794
    II - III - W kraju prowadzono masową redukcję wojska. Oddziały polskie zostały rozproszone na szwadrony i kompanie, a wśród żołnierzy podejrzanych o spiskowanie wobec nowej władzy rozpoczęły się aresztowania. Generał Antoni Madaliński odmówił rozwiązania 1 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej stacjonującej w Ostrołęce i na czele zbuntowanych wojsk ruszył w kierunku Krakowa.
    24 III - Tuż po przybyciu do Krakowa Tadeusz Kościuszko złożył przysięgę na Rynku, ogłaszając niniejszym akt powstania. Kościuszko uzyskując władzę dyktatorską nad insurekcją przyjął tytuł Naczelnika i zapowiedział powołanie rządu cywilnego - Rady Najwyższej Narodowej. Hasłem powstania było wezwanie: "Wolność, całość, niepodległość".
    4 IV - Tadeusz Kościuszko zwyciężył Rosjan w bitwie pod Racławicami. Zwycięstwo odniesione przy wydatnym udziale chłopów, tzw. kosynierów Wojciecha Bartosza (nobilitowanego po bitwie jako Bartosz Głowacki), miało bardzo duże znaczenie propagandowe - umożliwiło szybki rozwój powstania, jednak nie przyniosło spodziewanych rezultatów strategicznych - Kościuszce nie udało się otworzyć sobie drogi do Warszawy.
    17 - 18 IV - Do wybuchu insurekcji doszło w Warszawie. Dzięki masowemu udziałowi ludu warszawskiego pod przywództwem szewca Jana Kilińskiego, stacjonujące w stolicy wojska rosyjskie zostały pobite i wyparte z miasta.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    7 V - w obozie pod Połańcem nad Wisłą Naczelnik Kościuszko ogłosił uniwersał - dokument podejmujący reformę agrarną. Uniwersał połaniecki ograniczał na czas powstania wymiar pańszczyzny, zapowiadał zniesienie poddaństwa osobistego i gwarantował nieusuwalność z gruntów.

    V - Doszło do interwencji armii pruskiej, która po zajęciu Skały przygotowała się do szturmu na Kraków.

    6 VI - Wojska polskie dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę przegrały bitwę pod Szczekocinami, tracąc ok. 2 tys. żołnierzy; w walce zginął min Bartosz Głowacki. Dwa dni później porażki doznał gen. Józef Zajączek, w bitwie pod Chełmem.

    15 VI - Prusacy zajęli Kraków - wydarzenia te dowodzą, że powstanie popadło w wyraźny kryzys.

    28 VI - Pod wrażeniem niepowodzeń na froncie, w Warszawie doszło do krwawych rozruchów. Tłum podburzany przez "polskich jakobinów" zaatakował więzienie i dokonał samosądu nad targowiczanami.

    13 VII - 8 IX - Wojska rosyjskie i pruskie bezskutecznie oblegały stolicę, dążąc do szybkiego stłumienia powstania. W trakcie walk wokół Warszawy upadło ostatecznie powstanie na Litwie, gdyż wojska rosyjskie zdobyły 12 VIII Wilno. Dobrze przygotowana przez Kościuszkę do obrony stolica oparła się jednak oblegającym, a gdy na Wielkopolsce 20 VIII wybuchło powstanie skierowane przeciwko Prusakom, oblężenie zostało przerwane.

    IX - X - Podczas walk powstańczych na Wielkopolsce wojska generała Jana Henryka Dąbrowskiego zdobyły Bydgoszcz i zapuściły się głęboko na terytorium Prus Królewskich.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    10 X - W bitwie pod Maciejowicami wojsko polskie dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę zostały całkowicie rozbite przez armię rosyjską generała Fersena. Zginęło ok. 4 tys. Polaków, a Kościuszko, ranny dostał się do niewoli.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    12 X - Rada Najwyższa Narodowa mianowała nowym naczelnikiem insurekcji generała milicji żmudzkiej Tomasza Wawrzeckiego, ten jednak przekazał dowodzenie insurekcją generałowi Józefowi Zajączkowi.

    4 XI - Dowodzone przez generała Suworowa wojska rosyjskie, po ciężkich walkach zdobyły Pragę, dokonując przy tym rzezi jej mieszkańców, zginęło wówczas ok. 18 tys. ludzi. Wśród zabitych był min. przywódca polskich jakobinów, Jakub Jasiński.

    16 - 17 XI - Pod Radoszycami skapitulowały resztki armii polskiej. Przywódcy insurekcji i dowódcy wojskowi zostali aresztowani i wywiezieni do więzień rosyjskich. Tadeusz Kościuszko został uwięziony w Petersburgu. Tomasz Wawrzecki w twierdzy Pietropawłowskiej. Na kraj spadły surowe represje nakazane przez cesarzową, doszło do wielu rabunków i konfiskat, min. wywieziono do Rosji zbiory Biblioteki Załuskich oraz Archiwum Metryki Koronnej i Litewskiej.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Garnizon polski liczący około 2 tysiące żołnierzy i pospólstwo miejskie wczesnym rankiem rozpoczęły walkę z garnizonem rosyjskim w sile 5 tysięcy żołnierzy. Arsenał, składy broni i rankiem rozpoczęły walkę z garnizonem rosyjskim w sile 5 tysięcy żołnierzy. Arsenał, składy broni i amunicji zostały otwarte. Widziano nawet uzbrojonych Żydów biorących udział w walce. Cały dzień aż do godziny siódmej wieczorem ostrzeliwano się wzajemnie ze 100 armat. W wielu miejscach były umieszczone ciężkie działa. W tym samym czasie strzelano z ręcznej broni z mniejszych ulic i z bram, gdzie tylko natknięto się na Rosjan. Wieczorem Polacy opanowali  całe miasto - donosił z Warszawy poseł szwedzki Johan Christopher Toll. Kilka dni póżniej, 22 - 24 IV, do podobnych wydarzeń doszło w Wilnie. Tam insurekcją dowodził pułkownik Jakub Jasiński.
Pewnego razu hrabinie Krasińskiej przedstawiano szewca Kilińskiego i rzeźnika Sierakowskiego. Kiliński skłonił się  i pocałował hrabinę w rękę przez rękawiczkę, którą miała na ręce Krasińska, a Sierakowski skłaniając się rzekł:
- Mój kolega szewc, całuje panią hrabinę w skórę, a ja rzeźnik, dobieram się do mięsa. - to mówiąc zsunął nieco rękawiczkę hrabiny i pocałował w gołą dłoń.
 
Uniwersał połaniecki z 1794 roku  /wyjątki/.

1-mo. Ogłosi ludowi, iż podług prawa zostaje pod opieką Rządu Krajowego.
2-do. Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna i że mu wolno przenieść się gdzie chce, byleby oświadczył Komisji Porządkowej swego województwa, gdzie się przenosi i byleby długi winne oraz podatki krajowe opłacił.
3-tio. Że lud ma ulżenie w robociznach tak, iż ten, który robił dni 5 lub 6 w tygodniu, ma mieć dwa dni opuszczone w tygodniu. Który robił dni 3 lub 4 w tygodniu, ma mieć opuszczony jeden dzień, kto robił dwa, ma mieć opuszczony jeden dzień. /.../
4-to. Zwierzchności miejscowe starać się będą, aby tych, którzy zostają w wojsku Rzeczypospolitej, gospodarstwo nie upadało i żeby ziemia, która jest źródłem bogactw naszych, odłogiem nie leżała, do czego równie dwory, jako i gromady przykładać się powinny /.../.
 
Pospólstwo /.../, na dniu 28 czerwca zastąpiło samo i sąd i kata. Powracająca od okopów do miasta na dniu 27 czerwca hałastra, zatrzymaną została od obywatela /.../ Konopki, który w zapalającej swej mowie zagrzał ją, aby sama przyśpieszyła koniec tym, którzy byli więzieni, a nie osądzeni. Wpadła ta hałastra do miasta i w nocy kilkanaście wystawiła szubienic. Dowodził jej obywatel Dębowski. Nazajutrz, to jest 28 czerwca, uzbrojona taż hałastra rzuciła się  na różne więzienia, porwała Boskampa Lasopolskiego i Roguskiego nie osądzonych, Grabowskiego i Piętkę tylko posądzonych, Massalskiego biskupa i Czetwertyńskiego, nie pozwanych, i Wulfersa, z rąk Deputacyi Indagacyjnej, która tegoż dnia uznaną przez siebie jego niewinność publikować miała, i tych wszystkich z włóczeniem, obelgą i szyderstwem na wystawionych od siebie wieszała szubienicach. Radził wprawdzie tłumowi w publicznej swej do niego mowie Ignacy Potocki, aby się wstrzymał od gwałtowności, ale na próżno...
- podawała inspirowana przez króla relacja o wydarzeniach warszawskich 28 czerwca. Zajścia w stolicy wywołały ostrą reakcję ze strony Kościuszki, który surowo ukarał agitatorów samosądów na targowiczanach, kilku skazując na śmierć przez powieszenie.
 
Nieprzyjaciel cztery razy silniejszy od nas, mając przy tym wielką liczbę dział, nie zrażał się trudnością swego stanowiska i postępował coraz dalej. Strzały jego dział podwajały się, grad kul wszelkiego kalibru padał na nas, wszędzie śmierć roznosząc. /.../ ...po  zaciętej walce, w której obrońcy ojczyzny mojej okryli się sławą nieśmiertelną, nieprzyjaciel został panem pobojowiska, stąpając wśród szeregów trupów naszych żołnierzy, którzy po śmierci jeszcze te same miejsca zajmowali, na których przed rozpoczęciem walki stali. - pisał w swoich pamiętnikach uczestnik bitwy, Julian Ursyn Niemcewicz. Również i on, ranny, dostał się do niewoli rosyjskiej. Klęska maciejowicka przesądziła o rychłym upadku powstania, gdyż pozbawione dowódcy siły polskie szybko upadły na duchu.
 
Pisał potem obrońca Pragi, Jan Kiliński, że Moskale ponad samą Wisłą wdarli się na Pragę i zaczęli strasznym sposobem domy palić i ludzi bez pardonu zabijać. /.../ ...powstał wielki płacz i niezmierne narzekanie żałując matki swych mężów, braci, swych synów, dzieci znowu płakali swych ojców i braci, i stryjów swoich. Pod wrażeniem tych zajść poddała się wkrótce i stolica, 9 XI ogłoszono kapitulację.
 
Dnia 9 listopada wojska rosyjskie generała Aleksandra Suworowa zajęły Warszawę. Cesarzowa Katarzyna II  została powiadomiona przez wodza w sposób zwięzły.
- Ura!!! Warszawa nasza!
Odpowiedź była równie lakoniczna:
- Ura!!! Feldmarszałku!
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1795
    3 I - Rosja i Austria zawarły konwencję rozbiorową. 7 I oddział rosyjskich dragonów wywiózł króla Stanisława Augusta do Grodna. Tam został on poddany nadzorowi ze strony wielkorządcy Litwy, Mikołaja Repnina.

    24 X - Austria, Prusy i Rosja zawarły ze sobą traktat rozbiorowy. Prusy dostały Mazowsze do linii Niemna i Pilicy z Warszawą - czyli ok. 48 tys. km kw. z 1 milionem mieszkańców; Austria uzyskała Małopolskę z Krakowem i Lublinem, oraz południowo-wschodnią część Mazowsza i Podlasia - razem ok. 47 tys. km kw. powierzchni z 1,5 miliona ludności; Rosja natomiast ziemie leżące nad Niemenem i Bugiem, czyli 120 tys. km kw. terytorium z 1,2 miliona mieszkańców. Ostatecznym dopełnieniem III rozbioru był układ podpisany przez zaborców 26 I 1797 roku o wieczystej likwidacji Polski z mapy Europy.

    25 XI - Król Stanisław August Poniatowski podpisał, zmuszony do tego przez Repnina, akt abdykacji i wyjechał do Petersburga, gdzie zmarł 12 II 1798
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Nie szukając w ciągu królowania naszego innych korzyści lub zamiarów, jak stać się użytecznym Ojczyźnie naszej, byliśmy także tego zdania, iż opuścić należy tron w okolicznościach, w których rozumieliśmy, że oddalenie nasze przyłożyło się do powiększenia szczęścia współziomków naszych, lub też przynajmniej umniejszenia ich nieszczęścia /.../ postanowiliśmy przeto, z przywiązania do spokojności publicznej, oświadczyć, tak jak też niniejszym aktem ogłaszamy, że wolnie i z własnej woli wyrzekamy się bez wyjątku wszelkich praw do korony polskiej, do Wielkiego Księstwa Litewskiego i innych należących do nich krajów, jako też znajdujących się w nich posesyi i prznależytości - stanowił min. akt abdykacji króla Stanisława Augusta. Wraz z tym wydarzeniem kończy się w historii Polski okres nazywany okresem I Rzeczpospolitej. Przed narodem i społeczeństwem polskim rozpoczął się teraz nowy etap dziejowy - okres niewoli zaborowej i powstań narodowych, których celem było odzyskanie niepodległości i przywrócenie państwa polskiego. 

później

Dodaj do swoich materiałów