Baza wiedzy

od 1669 do 1679

Tablice synchronistyczne od 1669 do 1679

1 - Wydarzenie polityczne 2 - Wydarzenie gospodarcze 3 - Wydarzenie kulturalne
4 - Uwagi, komentarze

wcześniej

1
2
3
4
1669
     III - Ataman kozacki Piotr Doroszenko zerwał związek lenny z Polską i przyjął zwierzchność Turcji.
     V - VII - Na Woli pod Warszawą odbyła się wolna elekcja, podczas której, po ostrych dysputach, królem wybrano ostatecznie Michała Korybuta Wiśniowieckiego, syna księcia Jeremiego, liczącego sobie wtedy 31 lat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     29 IX - Prymas Mikołaj Prażmowski dokonał w Krakowie koronacji Michała Korybuta Wiśniowieckiego na króla Polski.
     1 X - 12 XI - Obrady sejmy koronacyjnego w Krakowie zostały zerwane przez szlachtę, jakoby niezadowoloną z elekcji Wiśniowieckiego. Podczas obrad próbowano min. przegłosować przedstawiony przez podkanclerzego Andrzeja Olszowskiego, projekt porozumienia z Kozakami i Tatarami. Zamyślano też o przymierzu z Rosją przeciwko Turcji i uchwaleniu podatków na stałe wojsko.
 
 
     Wielokrotnie cytowany już Pasek, opisał w swoim pamiętniku także przebieg elekcji z 1669 roku i wskazał, że szlachta popierająca na elekcji kandydaturę Piasta, "wspomniawszy na cnotę i poczciwość, i przeciwko ojczyźnie wielkie zasługi księcia śp Hieremiego Wiśniowieckiego, słuszna by rzecz zawdzięczyć to jego potomstwu. Owo jest książę JMość Michał; czemuż go nie mamy mianować? Albo nie z dawna wielkich książąt familijej? Alboż nie godzien korony?"  A on siedzi między szlachtą pokorniusieńki, skurczył się, nic nie mówi. Skoczę ja znowu do swoich i powiedam: "Mości Panowie, już w kilku województwach zanosi się na Piasta." Spyta mię pan krakowski: "A na któregoż?" Powiedam, że na Polanowskiego, a tu na Wiśniowieckiego". A tymczasem hukną w Sandomierskiem: "Vivat Piast!" Dębicki, podkomorzy, ciska czapkę do góry, wrzeszczy na wszystek głos: "Vivat Piast! Vivat rex Michael!" A tu też nasi Krakowianie: "Vivat Piast!" Rozbieży się nas kilka między województwa insze z musztułukiem, wołając: "Vivat Piast!" /.../ Wprowadziliśmy go (Wiśniowieckiego) tedy do koła szczęśliwie. Tam dopiero powinszowania, tam dopiero pociecha dobrych, a smutek złych.
1670
     27 II - Król Michał Korybut Wiśniowiecki poślubił arcyksiężniczkę austriacką, Eleonorę Marię Józefę Habsburżankę  
 
     O siedemnastoletniej zaledwie córce cesarza Ferdynanda III pisał Jan Sobieski,że jest piękna i bardzo dobra i każdy przyznać musi /.../ iż męża nie tylko kochająca, ale i srodze szanująca.
 
  Król Michał Korybut Wiśniowiecki nigdy nie miał dobrej prasy, zarówno u współczesnych, jak i u historyków. Żona Jana Sobieskiego, Marysieńka nazywała go po prostu "małpą", zaś klasyk polskiej historiografii, profesor Władysław Konopczyński zwykł pisać, że Wiśniowiecki znał osiem języków, ale w żadnym z nich nie miał nic ciekawego do powiedzenia.
     Gdy do króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego przybyła turecka deputacja, naczelnik tejże wygłosił długą orację łacińską, którą inny członek deputacji tłumaczył równocześnie królowi na język polski. Oracja ta kończyła się dziwnym nieco życzeniem:
- Oby Pan Bóg Waszą królewską Mość zamarynował po długie lata!
  Dziwne to życzenie wynikało stąd, że tłumacz sam mówił kiepsko po polsku i po łacinie i słowo conservare (zachować) przełożył za pomocą leksykonu na "marynować", któremu to wyrażenie conservare także odpowiada.  
1671
     VIII - X - Toczyły się uporczywe walki z Kozakami Piotra Doroszenki i Tatarami. Kampania zakończyła się sromotną klęską sił kozacko-tatarskich, pobitych w bitwach pod Bracławiem, 26 VIII i Kalnikiem 21 X, przez wojska hetmana Jana Sobieskiego.
     10 XII - Nastąpiło wypowiedzenie wojny przez Turcję, która zażądała wycofania wojsk polskich z Podola i Ukrainy i przekazania tych ziem Piotrowi Doroszence, lennikowi sułtana. Z początkiem następnego roku Rzeczpospolita znalazła się w stanie kolejnej, ciężkiej wojny.
 
     Architekt Tylman z Gameren, zaprojektował willę Stanisława H. Lubomirskiego w Puławach, uważaną za pierwszą na ziemiach polskich budowlę w stylu baroku klasycyzującego.  
1673
     III - IV - W Warszawie odbył się sejm pacyfikacyjny, który doprowadził do uspokojenia sytuacji w kraju i pogodzenia się obu konfederacji. Zatwierdził plany wojny z Turcją, odrzucając traktat buczacki i uchwalił podatki na zaciąg ponad 40 tysięcy wojska. Naczelne dowództwo powierzone zostało hetmanowi Janowi Sobieskiemu.
     11 XI - Hetman Jan Sobieski zadał druzgocącą klęskę armii tureckiej Husejna Paszy w bitwie pod Chocimiem.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Według nieznanego autora, uczestnika starcia chocimskiego, złamany przeto nieprzyjaciel, kilka tysięcy trupa na tym miejscu zostawiwszy, ostatek w przepaści głębokiej a wąskiej między skałą przerwy wtrącony, gdzie z końmi łby połamali... W Dniestrze z pięć tysięcy nieprzyjaciela utonęło, a ze dwa tysiące przez most uciekło... Zgoła wielka, którą sam Pan Bóg dał w wojsku wszystkim, odwaga była. We dwóch godzinach wielce bogaty obóz cale opanowali i most, abo fort, abo zamek nad Dniestrem od Kamieńca. W zamku samym kilkadziesiąt jeszcze zawartych, posłano do nich, żeby się poddali, jeżeli nie chcą już działa idą do nich... Zdobycz piechocie i hołocie dana na łup.
  Wiktoria strony polskiej była tak wielka, że jak podaje z kolei Pasek zdobycz nasi wielką wzięli w rzędach, w srebrach, w namiotach bogatych /.../ Naprowadzono do Polski wielbłądów siła, tak że go dostał i za podjezdka /.../ Nasiało się tedy po wszystkiej Polszcze rzeczy tureckich, owych haftowanych rzeczy ślicznych, koni pięknych, łubiów bogatych i inszych różnych specyjałów.
1674
     I - II - Podczas sejmu konwokacyjnego stronnictwo kierowane przez litewski ród Paców podjęło starania na rzecz storpedowania idei elekcji Piasta, aby uniemożliwić objęcie tronu hetmanowi Janowi Sobieskiemu. Jako kandydaci do tronu polskiego stanęli książę neuburski i Karol Lotaryński.
V - Podczas sejmu elekcyjnego królem wybrany został hetman wielki koronny Jan Sobieski. Zdobywając szerokie poparcie szlachty podpisał pacta conventa, w których zobowiązał się podjąć rokowania z Rosją i odzyskać od Turcji utracone przez Polskę ziemie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Już jako król Jan III Sobieski, pogromca Turków spod Chocimia kontynuował działania przeciwko wojskom sułtańskim, zdobywając Bar i Bracław. Jednak w obliczu wycofania się wojsk litewskich hetmana Michał Paca, nie udało się pokonać głównych sił tureckich.
 
 
     Angielski lekarz Bernard O'Connor, przebywający w Polsce w latach 1693 - 94, pisał o Janie Sobieskim: Był to monarcha dużego wzrostu i wielkiej tuszy, o szerokiej twarzy i pełnym oku; strój nosił zawsze taki sam, jak jego poddani... Nader rozmowny, dostępny, nadzwyczaj uprzejmy, łączył w sobie  przeważną część przymiotów, jakich się wymaga od szlachcica. Nie tylko był obyty z wszelkimi sprawami wojennymi, ale również biegły we wszelkich wytwornych naukach szkolnych. Oprócz swego języka słowiańskiego rozumiał łacinę oraz język francuski, włoski, niemiecki i turecki. Lubował się w historii naturalnej, w różnych działach fizyki, wymawiał nieraz duchowieństwu, że nie dopuszcza do uniwersytetu i szkół filozofii nowoczesnej. Lubił słuchać rozpraw o takich przedmiotach i ze szczególnym talentem wyzywał uczonych na dysputy...
1675
     V - X - Kontynuowane były walki z Turcją. Król odparł kolejny najazd nieprzyjaciela i zwyciężył w bitwie pod Lwowem, 24 VIII. Głośna była również bohaterska obrona Trembowli, jesienią tegoż roku, podczas której walczących zagrzewała żona komendanta Jana Chrzanowskiego, Anna Dorota. Turcy nie osiągnąwszy w tej kampanii poważniejszych sukcesów, wycofali się w październiku za Dniestr.
     11 VI - W Jaworowie Sobieski zawarł tajny układ z królem Francji Ludwikiem XIV. Władcy francuski i polski zobowiązywali się do podjęcia wspólnej akcji przeciwko elektorowi prusko-brandenburskiemu Fryderykowi Wilhelmowi. Jan III Sobieski zapoczątkował tym sojuszem poważny epizod w swoich rządach, nazywany "polityką bałtycką", przechodząc równocześnie do obozu "Króla Słońce". Ludwik XIV obiecał również szybkie pośrednictwo w sporze Polski z Turcją i poprawę stosunków ze Szwecją, czego efektem było przymierze polsko-szwedzkie podpisane w 1677 roku w Gdańsku.
 
 
 
1676
     2 II - Prymas Andrzej Olszowski dokonał uroczystej koronacji Jana III Sobieskiego i jego żony Marii Kazimiery. Podczas obrad sejmu koronacyjnego podjęta została uchwała o kontynuowaniu wojny z Turcją aż do uzyskania honorowego traktatu.
     VIII - X - Turcy podjęli kolejną ofensywę na terenie Rusi Czerwonej.
     Traktat ten, kończący wojnę z Turcją podpisano 17 X właśnie w Żórawnie. Postanowienia tego porozumienia unieważniały ustalenia buczackie i poprawiały położenie Polski. Porta zrezygnowała z trybutu od króla polskiego, zmniejszyło się również władztwo Turków i obejmowało jedynie Podole z Kamieńcem.
 
 
      Jan III Sobieski po rozproszeniu drobnych oddziałów tatarskich zamknął się w warownym obozie w Żórawnie, gdzie przetrzymał kilkutygodniowe oblężenie, zadając przeciwnikowi znaczne straty. Pisał 16 X król do swej ukochanej żony Marysieńki, z obozu w Żórawnie: Teraz oznajmuję, że już kończymy traktat... Ukrainy większą nam wracają część i póki zasiągły załogi nasze. O Podole, że nie miał pasza pozwolenia traktować, do Porty posyłamy gońca, za którym gdy pójdzie poseł wielki od nas, obiecują i na się biorą, że wszystko sprawi u cesarza. Jasyr pobrany wszystek wracają. Tatarowie żadnych zagonów puszczać nie mają. Wojska tureckie i tatarskie na każdą usługę Rzeczpospolitej mają iść, gdzie tylko będzie potrzeba i na każdego nieprzyjaciela
1677
     IV - Sejm walny ograniczył stan wojska do 13 tysięcy, potwierdził układ z Żórawna i wysłał poselstwo do sułtana Mehmeda IV. Król Jan III został zobowiązany przez sejm do odejścia od sojuszu z Francją i potwierdzenia przymierza z cesarzem Leopoldem I, co nastąpiło już w kwietniu.
     VIII - Zmarł prymas Andrzej Olszowski, bliski współpracownik Jana III i zwolennik jego koncepcji politycznych.
 
      W Wilanowie rozpoczęła się budowa rezydencji królewskiej Jana III Sobieskiego, którą kierował architekt Augustyn Locci. W tym samym czasie Tylman z Gameren rozpoczął budowę monumentalnego pałacu Krasińskich w Warszawie, jednej z najznakomitszych budowli XVII wieku w Polsce.  
1678
IV - Zakończone zostały rokowania z Turcją i sułtan turecki ratyfikował traktat pokojowy kończący wieloletnie zmagania polsko-tureckie. Porozumienie potwierdzały korzyści terytorialne Porty Otomańskiej, która zatrzymała w swoich
rękach część ziemi bracławskiej i Podole z Kamieńcem.
XII - IV 1679 - Podczas obrad sejmu walnego w Grodnie król został zmuszony do przejścia do obozu prohabsburskiego i ostatecznego porzucenia polityki profrancuskiej, której celem miało być min. odzyskanie Prus Książęcych przez Rzeczpospolitą (tzw. "polityka bałtycka").
1679
    Wybitny polski astronom, mieszkający w Gdańsku, Jan Heweliusz zakończył publikację swojego wybitnego dzieła p.t. "Machiny nieba". Zawierało ono opisy konstrukcji przyrządów astronomicznych ułatwiających penetrację nieba oraz wyniki własnych badań nad planetami.

później

Dodaj do swoich materiałów