od 1660 do 1668

Tablice synchronistyczne do 1660 od 1668

1 - Wydarzenie polityczne 2 - Wydarzenie gospodarcze 3 - Wydarzenie kulturalne
4 - Uwagi, komentarze

wcześniej

1
2
3
4
1660
     3 V - Podpisany został polsko-szwedzki traktat pokojowy w Oliwie. Rozstrzygał on ostatecznie spory dynastyczne pomiędzy Wazami polskimi i Wazami szwedzkimi ustalając rozdzielczość obu linii rodowych. Polska zrzekła się Inflant na rzecz Szwecji, pozostawiając sobie jedynie tzw. Inflanty polskie z Dyneburgiem, a Szwecja zagwarantowała wolność handlu na Bałtyku. Szwedzi zobowiązali się ponadto zwrócić zagrabione dzieła sztuki i archiwa, co jednak nigdy nie nastąpiło. Rzeczpospolita wyszła z wojny 1655-1660 zrujnowana gospodarczo i poważnie osłabiona politycznie. Duże były straty w ludziach i mieniu, zubożenie szlachty pociągnęło zwiększenie obciążeń feudalnych chłopstwa.
VI - Wojska polskie i litewskie podjęły ofensywę przeciwko Rosji na wschodzie. Stefan Czarniecki na czele jednej z armii odniósł 25 VIświetne zwycięstwo na siłami rosyjskimi księcia Iwana Chowańskiego pod Połonką
     Potem Czarniecki wspólnie z hetmanem Pawłem Sapiehą jeszcze dwukrotnie pobili Chowańskiego, pod Basią i Drucią, odzyskując szereg miast litewskich i odrzucając Rosjan za Berezynę i nad górny Dniepr. W tym samym czasie na południowym odcinku frontu operowały wojska hetmanów Stanisława Rewery Potockiego i Jerzego Sebastiana Lubomirskiego odnosząc podobne sukcesy. Skuteczne były zwłaszcza działania Lubomirskiego, który7 X rozbił pod Słobodyszczami Kozaków Juraszki Chmielnickiego, a następnie 3 XI zmusił do kapitulacji Rosjan Wasyla Szeremietiewa pod Cudnowem.
 
 
Pisał później pisarz i sekretarz pokojowy króla, że biły się wojska bardzo potężnie i cztery razy przychodziła Moskwa do sprawy, na ostatek przełomali nasi, gdzie zaraz ośm tysięcy piechoty wycięli, /.../ a kawaleryją na dwadzieścia mil gonili, trupem pokładając /.../ armata wszystka w ręce nasze przyszła; z Lachowicz zaś wypadł p. Judycki, komendant i zniósł owych wszystkich  ludzi, których był zostawił Chowański, tabor wziął i zdobycz niemałą kosztowną.
1661
     V - VII - Podczas obrad sejmu walnego stronnictwo dworskie zgłosiło projekt przegłosowania elekcji vivente rege, czyli wyboru nowego króla za życia dotychczas panującego. Idea ta została zdecydowanie odrzucona przez część szlachty, jako niezgodna z artykułami henrykowskimi. Upadł również pomysł, forsowany przez obóz królowej Ludwiki Marii, aby nowym królem, wybranym według nowej zasady, był Henryk Juliusz de Bourbon książę d'Enghien. Szczególnym sprzeciwem wobec reform wyróżniło się stronnictwo  prohabsburskie z hetmanem Jerzym Sebastianem Lubomirskim.
     Kontynuowano wojnę z Rosją na wschodzie. Armia polska dowodzona przez króla i Stefana Czarnieckiego, wojewodę ruskiego, odniosła kolejne świetne zwycięstwo nad wojskami Chowańskiego, 4 XI pod Kuszlikami koło Połocka i odzyskała kolejne obszary na kresach. Jednak bunty niepłatnych żołnierzy, zwłaszcza litewskich, którzy odmówili dalszych akcji, sprawiły, że pomyślnie rozwijającej się kampanii nie zdołano doprowadzić do udanego finału.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Całym krajem wstrząsały raz po raz bunty i konfederacje nieopłacanego i zdemoralizowanego wojska, utrudniające ustabilizowanie kraju po "potopie" szwedzkim i niekorzystnie wpływające na dalszy przebieg walk z Rosją i Kozakami. Podczas buntu litewskiego wojska, we wrześniu 1661 roku zginął hetman polny litewski, Wincenty Gosiewski.
 
3 I - Ukazał się w Krakowie pierwszy numer "Merkuriusza Polskiego", najstarszej periodycznej gazety ukazującej się w języku polskim. Redaktorami tego, wydawanego za przyzwoleniem dworu królewskiego czasopisma, byli: osiadły na stałe w Polsce kupiec włoski Hieronim Pinocci oraz pisarz Jan Aleksander Gorczyn. "Merkuriusz" wydawany był raz w tygodniu, od stycznia do lipca 1661 roku, najpierw w Krakowie potem w Warszawie. Ogółem ukazało się 41 numerów czasopisma. W pierwszym numerze pisano min.: Królestwo Polskie po strasznych paroksyzmach powstaje, jeśli kiedy to teraz straszne w oczach swoich nieprzyjaciół /.../. Transakcja ostatnia z Moskwą, kiedy generał Szeremet z obozem swoim pod Cudnowem Królowi J.M. się poddał, w siedmiu artykułach jest zawarta. /.../ Miasta, które w Litwie i w Ukrainie zostają w rękach nieprzyjacielskich, poczynają się poddawać naszym, jakie teraz niedawno się dobrowolnie, bez walki poddało Brzeście Litewskie.
     Król Jan II Kazimierz ufundował akademię we Lwowie, kolejną wyższą szkołę w Rzeczpospolitej.
 
 
 
1663
     Latem wojska dowodzone przez Jana Kazimierza podjęły wyprawę na Moskwę. Co prawda, wojskom litewskim udało się podejść pod stolicę, ale ciężkie walki na Zadnieprzu zmusiły króla do zarządzenia odwrotu w marcu 1664 roku. Latem natomiast rozpoczęły się rokowania pokojowe na temat ostatecznego zakończenia wojny.  
 
 
1664
XII - Z inspiracji dworu odbył się sąd sejmowy nad marszałkiem wielkim i hetmanem polnym koronnym Jerzym Sebastianem Lubomirskim, któremu zarzucono zdradę stanu, związki z obcymi dworami i dążenie do detronizacji króla. Uznany winnym skazany został na utratę życia, czci i konfiskatę mienia oraz pozbawiony urzędów. Nowym marszałkiem został Jan Sobieski, a hetmanem Stefan Czarniecki. Skazany, aby uniknąć kary zbiegł na Śląsk i czynił przygotowania do rozprawy zbrojnej z królem - rozpoczął się w ten sposób rokosz Lubomirskiego, kolejny w tym stuleciu konflikt wewnętrzny  
 
Przywoływany już wielokrotnie pamiętnikarz Jan Chryzostom Pasek, gorliwy obrońca "złotej" wolności szlacheckiej zapisał w swym pamiętniku: Bo prawda to jest, że Lubomirski widząc pana bez następcy, widząc ostatniego z krwi jagiellońskiej, widząc zawziętość i praktyki Ludowiki królowej, rodem Francuzki, że koniecznie nam do wolności naszych chce wprowadzić zwyczaj francuski przez wprowadzenie na królestwo jakiegoś fircyka francuskiego, widząc, że już i króla ujęto za nos, kiedy pozwolił z kancelaryjej uniwersały na sejmiki przedsejmowe do województw proponując nową elekcję za życia panującego, Francuzów więcej w Warszawie więcej niżeli owych, co cerberowe rozdymają ognie; pieniądze sypią, praktyki czynią, a najbardziej nocne, wolność im w Warszawie wielka, powaga wielka; tryumfy publiczne sprawują z otrzymanych wiktoryj, choć też nie za prawdziwe, lecz za zmyślone; do pokoju wniść Francuzowi zawsze wolno, a Polak u drzwi musi i pół dnia stać; zgoła sroga i zbyteczna powaga.
1665
     16 II - W Sokołówce koło Lwowa zmarł Stefan Czarniecki, mistrz "wojny szarpanej", gorliwy obrońca ojczyzny podczas wojen ze Szwedami, Kozakami i Rosjanami
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Przez cały rok rozkręcał się rokosz Jerzego S. Lubomirskiego, który po ogłoszeniu konfederacji, ogłoszonej  6 VII, zgromadził wokół siebie znaczne oddziały, na ogół niechętne królowi i w skutek nieuregulowanego żołdu skłonne do buntu. W pierwszym poważniejszym starciem Lubomirski pokonał 4 IX wojska koronne w bitwie pod Częstochową. Nowym hetmanem, w miejsce zmarłego Czarnieckiego, został Jan Sobieski.
 
 
 Jego śmierć w momencie uzyskania nominacji hetmańskiej, podczas przygotowań do wyprawy przeciwko Lubomirskiemu była wielką stratą dla całej Rzeczpospolitej. Traciła w nim wielkiego patriotę i znakomitego wodza, unieśmiertelnionego dzięki "Mazurkowi Dąbrowskiego". Znakomity pamiętnikarz tamtych czasów, Jan Chryzostom Pasek, przez wiele lat walczący pod komendą Czarnieckiego, tak skomentował odejście wybitnego dowódcy: Miał król wojsko dosyć piękne, ale cóż, wszystkie jego nadzieje upadły przez śmierć Czarnieckiego, któremu był dał buławę polną i przez niego spodziewał się wszystkiego dokazać. Jakoż mógłby był tego dokazać, żeby Lubomirskiego przywiódł do upokorzenia i uległości, boby był Czarniecki jako wielki wojennik wiedział, co z tym czynić; /.../ Jakoż był też to człowiek /.../ i senator zacny, prawdę mówiący, i żołnierz nieszanowany w okazyjach, i wódz szczęśliwy. Żałował go król i wojsko wszystko, nawet ci sami, co z nim emulowali i zazdrościli mu sławy.
1666
      W drugiej fazie wojny domowej doszło do wyraźnej eskalacji działań. Wojska zbuntowanego hetmana Lubomirskiego zadały 13 VII całkowitą klęskę siłom królewskim, dowodzonym przez Jana Sobieskiego, w bitwie pod Mątwami. Starcie było wyjątkowo krwawe, zginęło w bratobójczej walce ponad 3 000 ludzi
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
       31 VII - Pod
Dodaj do swoich materiałów