Baza wiedzy

od 1656 do 1658

Tablice synchronistyczne do 1656 od 1658

1 - Wydarzenie polityczne 2 - Wydarzenie gospodarcze 3 - Wydarzenie kulturalne
4 - Uwagi, komentarze

wcześniej

1
2
3
4
1656
     17 I - W Królewcu zawarty został traktat pomiędzy elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem, a królem szwedzkim Karolem X Gustawem. Na podstawie jego postanowień elektor uznał się lennikiem władcy szwedzkiego i przeszedł na jego stronę w wojnie z Polską.
 
 
 
     II - IV - Strona polska uzyskała pierwsze sukcesy w wojnie ze Szwedami. Prym w tzw. wojnie "szarpanej" wiódł weteran wojen Rzeczpospolitej, regimentarz Stefan Czarniecki. Choć nie zawsze zwycięski ( 19 II przegrał w bitwie pod Gołębiem), to jednak niestrudzony w walce do tego stopnia, że wyparł wojska szwedzkie z Podhala i osaczył w widłach Wisły i Sanu. Następnie pokonał 7 IVidące na pomoc Karolowi wojska margrabiego badeńskiego Fryderyka i doprowadził do wyzwolenia Warszawy w czerwcu tegoż roku
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     28 - 30 VII -W największej bitwie tej wojny wojska sz99wedzko-brandenburskie odniosły zwycięstwo nad armią polską Jana Kazimierza, jednak mimo to los wojny wydawał się przesądzony na niekorzyść Karola Gustawa, który musiał się wycofać w kierunku Pomorza i oddać Warszawę Polakom.
     6 XII - W obliczu dalszych sukcesów polskich /zdobycie Bydgoszczy i Gdańska/, Karol Gustaw zdecydował się na zawarcie przymierza z innymi wrogami Polski w siedmiogrodzkim mieście Radnot. Do rozbioru Rzeczpospolitej zgodzili się przystąpić obok władcy szwedzkiego: elektor pruski Fryderyk Wilhelm, który miał uzyskać suwerenność w Prusach i część Wielkopolski z Poznaniem, Bohdan Chmielnicki, któremu obiecano Ukrainę i ziemie ruskie, Bogusław Radziwiłł, mający otrzymać województwo nowogrodzkie oraz książę Siedmiogrodu Jerzy II Rakoczy, który miał przejąć Małopolskę i część Mazowsza z Warszawą. Karol Gustaw dla siebie zawarował min. Kujawy, Kaszuby, Pomorze Gdańskie, Żmudź i Podlasie.
 
     1 IV - Dziękując za szczęśliwe ocalenie i odwrócenie losów wojny, król Jan II Kazimierz złożył w katedrze lwowskiej uroczyste śluby dziękczynne Bogurodzicy. Matkę Boską ogłosił Królową Korony Polskiej i ślubował przyczynić się do szerzenia kultu maryjnego w Rzeczpospolitej. Zobowiązał się również po szczęśliwym zakończeniu wojny polepszyć dolę mas plebejskich: chłopów i mieszczan.
Fragmenty Ślubów Lwowskich Jana Kazimierza.
Wielka Boga Rodzicielko, Panno Przenajświętsza, ja Jan Kazimierz, Syna Twojego a pana mego i Twojem zmiłowaniem król, do przenajświętszych stóp Twoich upadłszy, obieram Cię dziś za patronkę moją i moich posiadłości królowę, i siebie, moje Królestwo Polskie, wielkie Księstwo Litewskie, /.../ i wszystkie moje ludy pod Twoją szczególną obronę i opiekę oddaję; /.../, przyrzekam i ślubuję, że po otrzymaniu pokoju, wraz ze wszystkiemi stany, wszelkich miar użyję, by lud mój polski od uciążliwości niesłusznych i ucisku wyzwolić. Spraw najmiłosierniejsza Królowo i Pani, jakoś mi pomysł do tego ślubu natchnęła, byś również łaskę u Syna Twego na wypełnienie jego wyprosiła.
     Elektor i książę pruski, zapomniawszy o przysiędze, układał się za Szwedem - skwitował tak to wydarzenie Albrycht Stanisław Radziwiłł na kartach swego pamiętnika.
 
     Po zwycięstwie wareckim Czarniecki pisał do królowej Ludwiki Marii: Wysunąłem część wojska na drogach z Warki i Czerska by straże nieprzyjaciela otoczyć i przeciąć im drogę, sam tymczasem posunąłem się naprzód i spotkałem Palatyna /Fryderyka badeńskiego/, stojącego w szyku bojowym u brzegu lasu /.../. Zaatakowaliśmy go, on zaś z wielką odwagą stawił nam czoło, lecz nas nie wytrzymał i rzucił się do ucieczki. Ścigaliśmy go z bliska, a jego zasadzka w niczym mu nie pomogła, gdyż przeszliśmy po trupach i następowaliśmy uciekającym przez pełne siedem mil i aż do przedmieść Warszawy, i mogę upewnić WKMć, że ci, którzy uniknęli ostrza naszych szabel, zginęli z rąk chłopów, którzy nikomu nie przepuścili. Wszystkie tabory zostały zdobyte oraz dwadzieścia sztandarów, które wraz z głównymi oficerami odsyłam Królowi memu Panu. W tym samym czasie dzięki ogólnej rewolcie wyzwolona spod władzy Szwedów została Wielkopolska.
1657
     I - Zgodnie z u9staleniami z Radnot najechał na Polskę Jerzy II Rakoczy. Jego wojska spustoszyły Małopolskę, a następnie wtargnęły na Mazowsze i zrabowały Warszawę. W tym samym czasie, w odwecie, krwawej dywersji w Siedmiogrodzie dokonał hetman polny koronny Jerzy Sebastian Lubomirski, zmuszając tym Węgrów do odwrotu. W czasie marszu na południe Rakoczy został rozbity przez Czarnieckiego pod Czarnym Ostrowem. Dopełnieniem klęski księcia Siedmiogrodu była jego kapitulacja przed Lubomirskim i Czarnieckim pod Międzybożem, 23 VII tego roku.
     V/VI - Do wojny ze Szwecją po stronie polskiej przystąpiły Austria i Dania, wyraźnie pogarszając położenie polityczne i militarne Szwecji.
     6 VIII - Zmarł Bohdan Chmielnicki, przywódca powstania kozackiego na Ukrainie. Po jego śmierci do godności atamana pretendują: syn Juraszka i Kozak Iwan Wyhowski.
     17 IX i 6 XI - Polska zawiera z elektorem Fryderykiem Wilhelmem traktaty welawsko-bydgoskie. W zamian za przejście na 9stronę Rzeczpospolitej elektor został uwolniony z podległości lennej oraz uzyskał ziemie lęborską i bytowską.
 
16 V - Męczeńską śmiercią zmarł jezuita Andrzej Bobola. Prowadząc działalność misyjną wśród wyznawców prawosławia został zamordowany przez Kozaków  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Traktaty welawsko-bydgoskie z 1657 roku, /fragmenty/.
     Wzwyż wspomniany pokój, jako wiecznymi czasy wierny, szczery być ma, tak też od tegoż samego momentu wszelkie z obu stron między obiema wojskami i poddanymi nieprzyjaźni ustać mają. /.../
5. Lubo zaś Najjaś. Kurfirszt
(elektor) i wszyscy męskiej płci następcy jego od lennego poddaństwa, którym dotąd Królowi i Rzeczpospolitej Polskiej obowiązani byli, i od wszystkich tych powinności, które za tym idą, uwalniają się, nie przeto jednak oderwanie lenna na zawsze za tym idzie; ale gdy męskiej płci z wspomnianej linii prawej kurfirsztowskiej pochodzącej nie stanie, Najjaś. Królom i Rzeczpospolitej Polskiej swoje zupełne nad wspomnionym Księstwem zostanie się prawo, a przeto tym sposobem wspomnione Księstwo od Rzeczpospolitej oderwane być nie może. Który to atoli warunek, przed ziszczeniem się takowego przypadku, prawu najwyższego panowania Najjaś. Kurfirszta i jego potomstwa w niczym uwłoczyć nie ma...
 
Sekretarz królowej Ludwiki Marii, skrzętnie notował wszystkie wypadki, których był świadkiem. Taki oto obrazek utrwalił podczas bitwy warszawskiej w 1656 roku: po przegranej batalii, król Jan Kazimierz jako jeden z ostatnich opuścił pole bitwy. Wówczas to, jeden z pułkowników wojsk szwedzko-pruskich nie rozpoznał osoby królewskiej, a biorąc go za jakiegoś oficera-Niemca, krzyknął doń:
Do mnie kolego, chodź do nas, będziesz tu dobrze przyjęty i będzie ci lepiej niż między tymi tchórzami Polakami.
1658
     16 IX -Zawarta została z Kozakami tzw. ugoda hadziacka. Jej postanowienia powoływały do życia "Księstwo Ruskie", składające się z województw bracławskiego, kijowskiego i czernihowskiego, stanowiące trzeci, równoprawny człon Rzeczpospolitej Trojga narodów. Na czele księstwa miał stać hetman kozacki, zatwierdzany przez króla. Urzędy mieli pełnić w nim Kozacy, a duchowni prawosławni uzyskali miejsce w senacie. Rejestr kozacki miał wynosić 60 tysięcy żołnierzy. Ratyfikowana przez sejm ugoda nie weszła jednak w życie wobec oporu mas kozackich. Podpisujący porozumienie ataman Iwan Wyhowski został obalony, a jego miejsce zajął gorliwy przeciwnik Polski, Juraszka Chmielnicki.
     X - Strona rosyjska zerwała rozejm z Polską i wznowiła działania na wschodzie, zajmując Litwę i na początku 1659 roku Podlasie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
       Jesienią Polska udzieliła wsparcia militarnego Danii, która przejęła wówczas główny ciężar prowadzenia wojny ze Szwecją. Na terytorium duńskie udał się posiłkowy korpus dowodzony przez Stefana Czarnieckiego. Obok niego w operacji uczestniczyły też wojska austriackie i brandenburskie. Wojsko Czarnieckiego zdobyło, jeszcze w 1658 roku twierdzę Koldyngę i wyspę Alsen, w roku następnym twierdzę Fredreriksodde. Część oddziałów wzięła też udział w stoczonej w listopadzie 1659 roku bitwie pod Nyborgiem, pieczętującej klęskę Szwedów w tej wojnie. Szczególnie imponujące było opanowanie wyspy Alsen, osiągnięte przez polską jazdę dzięki przepłynięciu wpław okalającej wyspę cieśniny o szerokości ok. 500 metrów.. Mimo zimowej aury żołnierze rzucili się w wodę czym całkowicie zaskoczyli Szwedów
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Nadal trwało wyzwalanie ziem polskich z panowania szwedzkiego. W drugiej połowie roku oswobadzano obszar Prus Królewskich, gdzie jeszcze przebywały siły szwedzkie. Do końca grudnia hetman Jerzy Sebastian Lubomirski zajął całe Prusy, pozostawiając w rękach nieprzyjaciela jedynie Malbork i Elbląg.
 
     10 VII - 30 VIII - Podczas obrad sejmu walnego w Warszawie zapadła decyzja o wygnaniu arian z Polski. Posądzano ich o współpracę ze Szwedami i udział w planach rozbioru Rzeczpospolitej.
Iż jeśliby kto taki znalazł się, który by sektę tę ariańską w państwach naszych tak koronnych, jako i W.Ks.Lit. i ziemiach przyłączonych śmiał i ważył się wyznawać, krzewić albo opowiadać, albo onej głosicieli osłaniać i łaskawie traktować, a byłby o tym prawnie przekonany, takowy każdy wyżej mianowanemu statutowi podlegać ma i bez wszelakiej odwłoki przez starosty nasze, urzędy ich na gardle ma być karany, pod utratą starostwa, a ich poplecznikom, jak za zdradę stanu, sąd w trybunale /.../ naznaczam. Chcąc jednak łaskawość naszą pokazać, jeżeliby się który takowy znalazł, co by tej sekty swojej wyrzec się nie chciał, takowemu na lat trzy do wyprzedania się pozwalamy z zastrzeżeniem bezpieczeństwa dóbr i osób, tudzież prawa żądania zwrotu długów. Atoli przez ten czas żadnych praktyk swej sekty wyżej mianowanej odprawować nie powinien i do żadnych funkcji publicznych mieszać się nie będzie mógł - stanowiła ustawa sejmowa z 1658 roku.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Biorący udział w operacji duńskiej znany pamiętnikarz Jan Chryzostom Pasek zapisał,  że Czarniecki sam tedy, przeżegnawszy się, wprzód w wodę, pułki za nim, bo jeno trzy były, nie całe wojsko, kożdy za kołnierz zatchnąwszy pistolety, a ładownice uwiązawszy u szyje. Skoro przypłynął na środek, stanął i kazał kożdej chorągwi odpocząć, a potem dalej. Konie już były do pływania próbowane; który źle pływał, to go między dwóch dobrych mieszano, nie dali mu tonąć. Dzień na to szczęście był cichy, ciepły i bez mrozu; /.../. Żadna tedy chorągiew nie była jeszcze u lądu, kiedy Szwedzi przypadli. Strzelać tedy poczęli; chorągiew też, która wyszła z wody, to zaraz na nieprzyjaciela skoczy. Szwedzi widząc, że choć dopiero z wody, a przecie strzelba nie zamokła, ale strzela i zabija, w nogi; owych też, co ich przybywało na pomoc, przerznęli końmi (odcięli drogę za pomocą koni), dopieroż w nich jako w dym. Powiedali zaś więźniowie, "żeśmy rozumieli na was, żeście dyjabli, nie ludzie".

później

Dodaj do swoich materiałów