Baza wiedzy

od 1621 do 1627

Tablice synchronistyczne do 1621 od 1627

1 - Wydarzenie polityczne 2 - Wydarzenie gospodarcze 3 - Wydarzenie kulturalne
4 - Uwagi, komentarze

wcześniej

1
2
3
4
1621
     najazdów kozackich i tatarskich, a sułtan przyrzekł na tronie hospodarskim w Mołdawii osadzać ludzi przyjaznych Podczas dalszych walk polsko-tureckich główne starcia rozegrały się na Podolu. Wojska sułtana Osmana II podeszły w lecie pod Chocim, w którym hetman Chodkiewicz założył warowny obóz. Oblężenie zamku okazało się bardzo nieskuteczne, obrońcy utrzymali twierdzę, mimo śmierci sędziwego wodza, Jana Karola Chodkiewicza, 24 IX tegoż roku. Gdy żadna ze stron nie odniosła przekonującego sukcesu zgodzono się na rozejm, który podpisano w Chocimiu 9 X na warunkach status quo ante bellum. Granicą pomiędzy Rzeczpospolitą i Turcją miał pozostać Dniestr, obie strony zobowiązały się do powstrzymywania Polsce.
     Wykorzystując całkowite zaangażowanie Rzeczpospolitej na pograniczu tureckim zaatakował Inflanty Gustaw II Adolf. Uderzenie Szwedów w sierpniu tego roku było zupełnym zaskoczeniem, gdyż na tym obszarze prawie w ogóle nie było wojsk polskich. Hetman polny litewski Krzysztof II Radziwiłł dysponował tylko niewielkimi oddziałami pospolitego ruszenia. Szwedzi zajęli większą część Inflant, w tym najważniejsze miasta: Rygę i Mitawę
 
 
     I jeśliby cokolwiek było między temi państwy, aby odtąd już szczerze i z serca odpuszczone było, /.../ a odtąd naszym przyjaciołom być przyjaciółmi, a nieprzyjaciołom nieprzyjaciółmi. - zapisał w swym "Diariuszu z wyprawy chocimskiej" Jakub Sobieski.
 
Gdy oblężenie Chocimia już na dobre się rozwinęło na pomoc polskiej załodze przybył ataman kozacki Piotr Konaszewicz-Sahajdaczny z 30 tysiącami kozackiego wojska. Tuż po przybyciu, ataman wprowadzony został do komnaty, w której dogorywał schorowany hetman Chodkiewicz. Ten, gdy dowiedział się o jego przybyciu dźwignął się z łoża:
- Przybyłeś atamanie. Ilu ludzi ze sobą przywiodłeś ?
- 30 tysięcy, Hetmanie - rzekł ataman.
- 30 tysięcy ?! - powtórzył hetman i opadł na pościel. - Weźmiemy Chocim. Dzięki tobie, atamanie, mogę umierać spokojnie...
-        Wybacz Panie, że przybyłem tak późno... - powiedział niezgrabnie dowódca kozacki.
W końcowej batalii Rzeczpospolitej z Turcją pod Chocimiem, w dniu 27 IX 1621 roku, sułtan Osman II z silnym oddziałem janczarów i jazdy ruszył na tyły polskiej obrony. Podszedł najpierw pod silnie ufortyfikowany Kamieniec Podolski... Po zlustrowaniu umocnień sułtan zapytał:
- Kto zbudował ten zamek ?
- Podobno sam Bóg - padła odpowiedź.
- To niechże i sam Bóg go zdobywa - rzekł sułtan i odszedł od miasta, rezygnując z oblężenia.
1622
     Podczas kolejnych walk w Inflantach hetmanowi Radziwiłłowi udało się powstrzymać dalsze manewry szwedzkie w Kurlandii i powstrzymać Gustawa Adolfa w bitwie pod Mitawą. Tam też 11 VIII podpisano rozejm, który pozostawił w rękach Szwedów zdobyte Inflanty. Przedłużony w następnych latach układ mitawski przetrwał do 1625 roku.
     Koniuszy koronny Krzysztof Zbaraski odbył poselstwo do Stambułu, które uzgodniło warunki rozejmu chocimskiego. Efektem misji dyplomatycznej było min. wypuszczenie na wolność z niewoli tureckiej wziętych pod Cecorą jeńców, w tym hetmana polnego koronnego Stanisława Koniecpolskiego.
 
 
     W 1622 roku opuścił Rzeczpospolitą wielki poseł Krzysztof Zbaraski. Miał on w Stambule uregulować sprawy pokoju między Rzeczpospolitą a Turcją po wojnie chocimskiej.
Od razu zaczęło się ciekawie.
Na żądanie, by Zbaraski zdjął czapkę przed sułtanem podczas audiencji powitalnej, pan Krzysztof odpowiedział:
- Chyba tylko razem z głową !
1624
     20 VI - Powracających z łupieskiej wyprawy na ziemie polskie Tatarów rozbił w bitwie pod Martynowem hetman Stanisław Koniecpolski, a ich dowódca Kantymir, trzykrotnie ranny ledwo uszedł z życiem.
 
 
     Królewicz Władysław Waza pod przybranym nazwiskiem Snopkowski odbył podróż po Europie odwiedzając Czechy, Kraje Rzeszy Niemieckiej, Francję i Niderlandy Południowe. W peregrynacji towarzyszył mu kanclerz wielki litewski Albrycht Stanisław Radziwiłł.  
1625
     Szwedzi pod wodzą Gustawa II Adolfa po raz kolejny najechali Inflanty polskie wykorzystując całkowite nieprzygotowanie Rzeczpospolitej do wojny i po zwycięstwie odniesionym pod Walmojzą, w styczniu 1626, ugruntowali swoje władztwo w tej części ziem nadbałtyckich. W toku kampanii 1625-1626 roku Polska utraciła resztę Inflant, min. Dorpat, oraz Kurlandię i Semigalię z takimi miastami jak Dyneburg i Mitawa
     Na Ukrainie wybuchło kolejne powstanie kozackie, tym razem pod wodzą Marka Żmajły. Hetman Stanisław Koniecpolski starł się z buntownikami w nierozstrzygniętej bitwie nad Jeziorem Kurukowskim 5 XI tegoż roku. Po walce podpisano ugodę polsko-kozacką, w której ustalono rejestr wysokości 5 tysięcy, udzielono amnestii buntownikom i zakazano Kozakom prowadzenia wypraw na tereny sąsiednie.
 
 
     Król szwedzki oczy nam zmydliwszy, pod zastanowionym dwuletnim pokojem, najechał bez zapowiedzi Inflanty, wszystkie zamki pobrał, na granicę litewską nastąpił, prowincją splądrował, ludzie niewinne, a między niemi wiele stanu szlacheckiego jedne pomordował, drugie w niewolą zagnał i teraz już jako w domu, w Inflanciech się rozgościł... - pisał wtedy o najeździe nieprzyjacielskim hetman polny koronny Krzysztof Radziwiłł.
1626
     5 VII - Lądowaniem wojsk szwedzkich w Piławie rozpoczęła się kolejna wojna Polski ze Szwecją, zwaną wojną o ujście Wisły. Zmuszony przez Gustawa II Adolfa do zachowania neutralności elektor pruski Jerzy Wilhelm, umożliwił przemarsz Szwedom przez swe terytorium. Najeźdźcy bez większych przeszkód zajęli większość miast leżących u ujścia Wisły: Malbork, Braniewo, Frombork, Elbląg, Tolkmicko. Jedynie Gdańsk zachował lojalność wobec Rzeczpospolitej i oparł się nieprzyjacielowi, który rozpoczął blokadę portu i miasta ze wszystkich stron.
     22 IX - 1 X - W bitwie pod Gniewem wojska polskie nie zdołały pokonać przeciwnika i poniosły duże straty, Szwedzi tym samym ugruntowali swoje osiągnięcia na Pomorzu Gdańskim. Dowodzący osobiście działaniami polskimi król Zygmunt III Waza, po bitwie przekazał dowodzenie hetmanowi Koniecpolskiemu, a sam udał się na sejm do Torunia.
     10 - 29 XI - Sejm toruński uchwalił podatki na wojsko, ale nie zgodził się z sugestiami króla, który wojnę chciał wykorzystać do przeprowadzenia reform, wzmacniających władzę monarszą.
 
 
 
1627
      Wiosną strona polska przeszła do kontrnatarcia, dążąc do wyparcia Szwedów z Pomorza. Efektem aktywności hetmana Koniecpolskiego było odzyskanie Pucka i Gniewa oraz rozbicie wojsk przeciwnika w stoczonej w kwietniu bitwie pod Czarnem. Próba odblokowania Gdańska od strony lądu zakończyła się nierozstrzygniętą bitwą pod Tczewem, 7 - 8 VIII tegoż roku. Koniecpolski poniósł tam duże straty i tylko ciężka rana odniesiona w walce przez króla szwedzkiego ocaliła Polaków od klęski.
     28 XI - Polska flota dowodzona przez admirała Arendta Dickmanna odniosła wielkie zwycięstwo nad flotą szwedzką admirała Stjernskjoelda, w bitwie pod Oliwą. W starciu, w którym zginęli obaj dowódcy, Szwedzi stracili dwa okręty  ("Tigern" i "Solen") i musieli wycofać się z Zatoki Gdańskiej, a to oznaczało odblokowanie portu od strony morza.
 
 
     Rozgoryczony brakiem odpowiednich sił hetman, pisał wówczas do króla: Gdyby beło WKMci ze dwadzieścia dobrze armowanych okrętów, wieleby się nimi mogło robić i ciężko by beło i nieprzyjacielowi z portu swego wyniść, acz ci i tymi, które są, kiedy się sporządzą, będzie się mogło za pomocą bożą, a szczęściem WKMci nieprzyjacielowi jaki żart uczynić...
     Anonimowy mieszkaniec Gdańska tak skomentował zwycięstwo oliwskie: Po wszystkie czasy tak ceniono i podnoszono siłę Szwedów na morzu, a tymczasem jeszcze nie jest to tak dalece prawdą jak krzyczano.
 
     Filip Wołucki, kasztelan rawski, w liście do króla Zygmunta III Wazy, z okazji wojny na Pomorzu Gdańskim ze Szwedami /1626-1629/ napisał:
"Ruszcie się, kopijeczki w rękę wziąwszy, a szabelkę do boku przypasawszy, a tego Szwedzika wisielca mierzionego bijcie, tłuczcie, żeby wiedział ten skurwysyn, co jest z Królem Jegomością żartować. A zażby nielepiej WKMci nieboraczkowi, w ciepłej izbie z jejmość Królową pod pierzynką leżeć, niźli co WKMść jako sołtys jaki na zimnie drżysz".

później

Dodaj do swoich materiałów