Baza wiedzy

od 1596 do 1605

Tablice synchronistyczne do 1596 od 1605

1 - Wydarzenie polityczne 2 - Wydarzenie gospodarcze 3 - Wydarzenie kulturalne
4 - Uwagi, komentarze

wcześniej

1
2
3
4
1596
     9 IX - Zmarła królowa Anna Jagiellonka, żona Stefana Batorego. Była córką Zygmunta I Starego, siostrą Zygmunta II Augusta, ostatnią przedstawicielką rodu Jagiellonów.  
     X - Na synodzie w Brześciu Litewskim zawarta została unia Kościoła prawosławnego z łacińskim. Według postanowień synodalnych powstał Kościół unicki, uznający administracyjną zwierzchność papieża nad sobą, w zamian za zachowanie prawosławnej liturgii, nomenklatury, kalendarza juliańskiego i prawosławnych obyczajów. W akcie unii, która była wynikiem inicjatywy duchownych prawosławnych zamieszkujących ziemie polsko-litewskie, prosili papieża aby nas do swego posłuszeństwa, jako najwyższy pasterz Kościoła powszechnego katolickiego, przyjął i od zwierzchności patriarchów carogrodzkich wyzwolił i rozgrzeszył, zachowując nam obrządki i ceremonie kościołów wschodnich greckich, a żadnej odmiany w cerkwiach naszych nie czyniąc. Co iż uczynił i na to swoje przywileje i pisma posłał, rozkazując, abyśmy się na synod zwoławszy, wyznanie wiary św. uczynili i posłuszeństwo stolicy rzymskiej Piotra świętego Klemensowi VIII i jego potomkowi oddali - tośmy dziś na tym Synodzie uczynili, jak to listy nasze i podpisanie własne ręku naszych i przyciśnięcie pieczęci naszych świadczą.  
1597
 
 
     Ukazały się po raz pierwszy "Kazania sejmowe" Piotra Skargi, będące swoistą rozprawą autora na temat życia politycznego w Polsce i wad ustroju państwa. Atakując tolerancję religijną jako zgodę na szerzenie się herezji postulował jednocześnie wzmocnienie władzy królewskiej i usprawnienie aparatu administracyjnego.
Takich podobno więcej, którzy służyć Rzeczpospolitej nie chcą, gdy się pożytku swego nie spodziewają, albo gdy im za to nie płacą. Ci są dziwnie głupi, którzy nie wiedzą, iż cnota nie patrzy na zapłatę, jedno na swoją przystojność, nie widzą, iżby tak nikt nigdy dobrym nie był, nie widzą, iż tak wiele nie tylko u króla, ale i Monarchy świata wszystkiego nie masz, aby każdemu dobry jego uczynek mógł płacić. Sam tak możny i bogaty Pan Bóg jest, do którego zapłatę naszę odkładać mamy./.../ Kto ojczyźnie swej służy, sam sobie służy, bo w niej jego wszystko się dobre, jako się rzekło zamyka. Nikt nie mówi: Płać mi, iż swego zdrowia, i domu swego, żony i dziatek moich bronię, sama obrona zapłatą tobie jest, czegóż się upominasz? Gdy jesz, pijesz, zdrowie swoje opatrujesz; azali za to zapłaty chcesz ?  - pisał Piotr Skarga w swoich "Kazaniach sejmowych".
     Ukazała się drukiem "Kronika polska" pióra Joachima Bielskiego. Był on synem innego historiografa, Marcina Bielskiego, autora "Kroniki wszystkiego świata". Właśnie tekst ojcowski, poprawiony i uzupełniony przez syna stał się materiałem wyjściowym. "Kronika polska" na przynajmniej dwieście lat stała się podstawowym kompendium wiedzy historycznej na ziemiach polskich.
     W Krakowie rozpoczęła się budowa kościoła jezuickiego pod wezwaniem św. św. Piotra i Pawła, jednego z najwspanialszych osiągnięć polskiej architektury sakralnej czasów baroku.
 
1598
     10 II -Zmarła królowa Anna Habsburżanka, pierwsza żona Zygmunta III Wazy.
     Z powodu narastających trudności w utrzymaniu się u władzy w Szwecji Zygmunt III Waza podjął zbrojną wyprawę do tego kraju. Gdy nie udało mu się dojść do porozumienia ze stryjem Karolem Sudermańskim próbował na czele 4 tysięcy żołnierzy zdobyć stolicę ale w bitwie pod Linkóping 25 IX został pokonany i zrezygnował z dalszej walki. Zadowolić się musiał jedynie przyrzeczeniem posłuszeństwa ze strony swego stryja.
 
 
Gdy w 1598 roku Zygmunt III Waza podjął zbrojną wyprawę do Szwecji, by przywrócić swój autorytet w państwie, przyszło mu ostro ścierać się z wojskami parlamentu i swego stryja Karola. W początkowych starciach król odnosił sukcesy stopniowo zbliżając się do stolicy Szwecji. W walkach tych odznaczył się szczególnie dowódca regimentu węgierskiego wojsk Rzeczpospolitej Wacław Bekiesz. W trakcie jednego ze starć z wojskami parlamentu szwedzkiego przygalopował on do króla trzymając na kopii osobliwe trofeum, w postaci uciętej szwedzkiej głowy. Król Zygmunt widząc to zgrzytnął zębami i mruknął wskazując na siebie:
- Jeszcześ nie wszystkich Szwedów pościnał.
1599
     VII - Doszło do detronizacji Zygmunta III Wazy w Szwecji przez Riksdag. Parlament szwedzki zaproponował koronę jego synowi Władysławowi, pod warunkiem, że przyjedzie on do Szwecji i przejdzie na luteranizm - królewicz miał wówczas zaledwie trzy lata. Propozycja jednak stała się nieaktualna, bowiem Zygmunt III odrzucił ją. W tej sytuacji Riksdag zdecydował się przekazać koronę królewską Karolowi Sudermańskiemu.  
     W kraju ukazał się pełny przekład Biblii na język polski dokonany przez Jakuba Wujka, który zmarł tuż przed wydaniem tego dzieła.  
1600
     26 IIIKról Zygmunt III Waza ogłosił inkorporację Estonii, dotychczas posiadłości szwedzkiej do Polski. Fakt ten doprowadził do długoletnich wojen polsko-szwedzkich toczonych przez większą część XVII wieku. Pierwsza odsłoną wieloletniego konfliktu była wojna inflancka z lat 1600-1611. Stroną ofensywną początkowo byli Szwedzi, którzy jeszcze w 1600 roku opanowali większość zamków i miast w Inflantach i Kurlandii.
     Hetman wielki koronny Jan Zamoyski, wspólnie z hetmanem polnym Stanisławem Żółkiewskim, przeprowadzili wyprawę na Wołoszczyznę w celu wzmocnienia wpływów polskich w księstwach naddunajskich i pokonania wrogiego Polsce hospodara Michała Walecznego. Akcja przyniosła pełne powodzenie - po przekroczeniu Dniestru przywrócono władzę hospodarską Jeremiemu Mohyle, a następnie 20 X w bitwie pod Ploesti nad rzeką Telezyną rozbito wojska Michała Walecznego.
 
     W Rakowie rozpoczęła działalność jedna z największych drukarni ariańskich w Polsce. Pisał później Jan Zamoyski królowi: Rozproszone jest wojsko nieprzyjacielskie po górach, po równinach; trup bardzo gęsty. Chorągwi 90 mi oddano, drugie też na podszewki sobie chudzi pachołcy pobrali. Dział kilka w lesie odbito, drugie uchodząc miotał. Więźniów siła narodów. Sam Michał szedł w góry. Niestety, sukces ten był jednak krótkotrwały, gdyż osadzony na tronie w Bukareszcie Semen Mohyła został po odwrocie wojsk polskich obalony, a Wołoszczyzna ponownie wróciła pod protektorat Turcji.
1601
     23 VI - Prowadzący kontrofensywę przeciwko Szwedom w Inflantach hetman wielki litewski Krzysztof Radziwiłł "Piorun", odniósł nad nimi świetne zwycięstwo pod Kokenhausen. Wnet po tym zwycięstwie do Inflant przybyło wojsko koronne dowodzone przez Jana Zamoyskiego i wojska szwedzkie zostały wyparte z całej prowincji.  
 
 
1602
 
 
     W Rakowie założono ariańskie gimnazjum, czyli tzw. Akademię Rakowską, szkołę znaną niemal w całej niemal Rzeczpospolitej z wysokiego poziomu nauczania.
     Ogłoszona została kanonizacja św. Kazimierza, jednego z synów króla Kazimierza IV Jagiellończyka.
 
1603
 
 
     Wojewoda krakowski Mikołaj Zebrzydowski ufundował niedaleko Lanckorony klasztor bernardynów. W następnych latach powstały tam klasztor i kościół, a po 1605 roku kalwaria, zwana Kalwarią Zebrzydowską, czyli kapliczki przedstawiające kolejne etapy męki Pańskiej. Kalwaria Zebrzydowska będąca wiernym odzwierciedleniem kalwarii jerozolimskiej stała się bardzo szybko ważnym ośrodkiem kultu religijnego i celem wielu pielgrzymek.  
1604
     25 IX - Podczas toczonej w Inflantach wojnie polsko-szwedzkiej hetman polny litewski Jan Karol Chodkiewicz odniósł wielkie zwycięstwo nad Szwedami pod Białym Kamieniem.
     Rozpoczęła się tzw. pierwsza dymitriada, dająca początek wieloletnim walkom o tron moskiewski na początku XVII wieku, w które od początku zaangażowana była polska szlachta kresowa a z czasem na oficjalną interwencję w Moskwie zdecydowały się Szwecja i Rzeczpospolita. Wszystko zaczęło się od tajemniczej śmierci syna Iwana IV Groźnego, Dymitra w 1591 roku, którego prawdopodobnie kazał zamordować późniejszy car Borys Godunow. Gdy w pierwszych latach XVII wieku pojawił się na Ukrainie tajemniczy mnich podający się za cudem ocalałego carewicza Dymitra, poparli go polscy magnaci, a zwłaszcza wojewoda sandomierski Jerzy Mniszech, środowisko kościelne, a nawet sam król Zygmunt III Waza. Dymitr Samozwaniec ruszył na czele prywatnych wojsk szlacheckich na Moskwę i zyskał szybko duże poparcie bojarów, stojących w opozycji do Borysa Godunowa, który zresztą przerażony rozwojem wydarzeń zmarł.
 
 
 
1605
     I - III - Na sejmie walnym doszło do ostrego zwarcia króla z opozycją. Jej przywódca kanclerz Jan Zamoyski bardzo surowo ocenił politykę królewską, zarzucając Zygmuntowi III zbyt dużą zależność od Habsburgów, popieranie Dymitra Samozwańca, nieudolną politykę zagraniczną, a także dążenie do naruszenia praw Rzeczpospolitej.
     11 V - Bez zgody sejmu Zygmunt powierzył administrację Prus Książęcych i opiekę nad chorym umysłowo Albrechtem Fryderykiem Hohenzollernem Joachimowi Fryderykowi Hohenzollernowi, elektorowi brandenburskiemu. Ten w zamian obiecał wesprzeć finansowo Polskę w wojnie ze Szwecją w Inflantach. Decyzję tę sejm walny potwierdził dopiero w 1609 roku.
     <>3 VI - Zmarł kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski. Po jego śmierci przewodniczenie opozycją przejął wojewoda krakowski Mikołaj Zebrzydowski.
     27 IX - Hetman Jan Karol Chodkiewicz zadał druzgocącą klęskę Szwedom w bitwie pod Kircholmem
     11 XII - Bez zgody sejmu król Zygmunt III Waza poślubił arcyksiężniczkę Konstancję Habsburżankę, siostrę pierwszej żony, Anny.
 
     Z poduszczenia jezuitów gromada młodzieży spaliła w Poznaniu zbór braci czeskich. Jeden z inspiratorów zajścia, ksiądz Piasecki z zakonu jezuitów nawoływał z ambony: Nie chce magistrat, nie chce rada miejska, tedy ty, ktokolwiek jesteś z ludu, puść z dymem i w popiół zamień wszystkie zbory heretyckie.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Wojskami szwedzkim dowodził król Karol IX Sudermański, który ledwo uszedł życiem z pola bitwy. Książę Karolus /.../ sam ranny tył sromotnie podać musiał, a ludu jego do dziewięciu tysięcy zabitych szeroko po polach legło. Tamże na placu książę Luneburski, Linderson, i wiele innych znacznych rotmistrzów gardła swe położyło. Ostatek z pogromu za Dźwiną uciekających bito w Kurlandii, /.../ bito po innych stronach: kilkuset do tego więźniów, chorągwi 60, a działek polnych 11 jest wzięto. - pisał do króla z pola walki Chodkiewicz, którego zwycięstwo kircholmskie uczyniło niezwykle popularnym i wybitnym wodzem, znanym w całej Europie. Do Polski napłynęły listy gratulacyjne od papieża, cesarza i króla angielskiego, a sułtan turecki Ahmed I nakazał powiesić portret zwycięskiego wodza w swoim pałacu. Okazałeś się być najchwalebniejszym i najmędrszym wodzem , a my to Twoje celujące męstwo, przez które szlachectwo świetnego rodu Twojego tak bardzo zaszczyciłeś, bardzo chwalimy i Ciebie na to jako syna wielce zasłużonego Bogu ściskamy. - dziękował Chodkiewiczowi w liście papież Paweł V.
Gdy jeden z towarzyszy husarskich próbował, przed bitwą pod Kircholmem policzyć chorągwie nieprzyjaciela i nie mógł się ich doliczyć hetman Jan Karol Chodkiewicz mruknął:
- Policzymy je, gdy pobijemy !
     Niestety, tak to jak i wcześniejsze zwycięstwa nie zostały wykorzystane, gdyż permanentne pustki w skarbcu nie pozwoliły na kontynuowaniem ofensywy przeciwko Szwedom i hetman musiał rozpuścić wojsko, które nie dostawszy żołdu było coraz bardziej skłonne do buntu.

później

Dodaj do swoich materiałów