+ Pokaż spis treści

Obieg informacji


Wciąż wielki odsetek ludności, przede wszystkim w Królestwie Polskim i Galicji, stanowili analfabeci. Znacznie jednak wzrosła liczba osób korzystających ze słowa pisanego oraz informacji drukowanych. Szybko zwiększała się produkcja wydawnicza książek i czasopism. Tuż przed I wojną światową publikowano już ponad tysiąc tytułów czasopism w języku polskim.
Nastąpiło umasowienie czytelnictwa gazet. Najpopularniejszy w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych "Kurier Warszawski" miał 30 tys. abonentów. Wciąż zwiększała się jego objętość, a w 1883 roku zaczęły się ukazywać dwa wydania dziennie - poranne i popołudniowe. Na przełomie wieku XIX i XX "Gazeta Grudziądzka" przekroczyła 120 tys. nakładu, a wydawany w Warszawie w języku jidysz "Hajnt" nawet 150 tys. Nowym zjawiskiem na początku XX wieku stała się polska prasa brukowa, która miała w sposób sensacyjny informować jak najszersze grono czytelników.


W okresie tym nastąpił także rozkwit periodyków. Ukazywały się liczne tygodniki ilustrowane o treści literackiej, tygodniki społeczne, czasopisma naukowe. Wzrosło znaczenie prasy dla ludu, na przykład "Gazety Świątecznej" wydawanej w Warszawie, "Pszczółki" we Lwowie, czy "Katolika" w Bytomiu. W przeciwieństwie do swych poprzedników tytuły te zarzuciły naiwną dydaktykę starając się rzeczywiście wyjść naprzeciw oczekiwaniom odbiorców z warstw ludowych.


Prawdziwą rewolucją dla techniki pisania było upowszechnienie maszyn do pisania. Już w latach osiemdziesiątych XIX wieku pojawiły się one w redakcjach gazet, administracjach fabryk, banków i firm handlowych. Zwykle były to urządzenia importowane ze Stanów Zjednoczonych. Pojawienie się maszyn do pisania zmniejszyło rolę kaligrafii i usprawniło tworzenie dokumentów.


W obiegu informacji wielką rolę odgrywało usprawnianie usług pocztowych. Od połowy XIX wieku wprowadzono ujednolicony system opłat za listy. Upowszechniło się także stosowanie kopert. W 1869 roku poczta Austro-Węgier jako pierwsza w świecie wprowadziła tańszą formę przesyłek - karty pocztowe. Wkrótce stały się one niezwykle popularne nie tylko w Galicji, ale i w innych zaborach. Wiadomości można było przekazać również telegrafem, który wszedł do cywilnego użycia.


Ogromnym przełomem w przekazywaniu informacji stał się telefon. Pierwsze telefony na ziemiach polskich uruchomiono w latach osiemdziesiątych XIX wieku. W Warszawie i Wrocławiu pierwsze instalacje powstały w 1881 roku, w ?odzi w 1884, a w Poznaniu i Lwowie w 1885 roku. Rozwój telekomunikacji, mimo że spotykała się ona z ogromnym zainteresowaniem, był jednak dość powolny. Tuż przed I wojną światową w Królestwie Polskim 1 telefon przypadał na 288 mieszkańców, podczas gdy w Niemczech na 49, a we Francji na 150. Centrale telefoniczne obsługiwane były ręcznie. Pierwszą centralę automatyczną zainstalowano dopiero w 1909 roku w Krakowie.


Jeszcze dwa inne wynalazki wpłynęły znacząco na obieg informacji. Po pierwsze fotografia. Znano i stosowano już wcześniej, jednak dopiero w końcu XIX wieku zaczęła się upowszechniać dzięki wynalezieniu celuloidowego filmu taśmowego. Uproszczenie obsługi aparatów fotograficznych i produkcja lekkich kamer przenośnych spowodowała rozwój fotografii prasowej i amatorskiej.


Drugim przełomowym wynalazkiem było kino. Pionierskie na ziemiach polskich pokazy filmowe miały miejsce we Lwowie w 1896 roku. Pierwsze stałe kino powstało w 1899 roku w ?odzi pod nazwą Teatr Żywych Fotografii. Wyświetlane wówczas filmy miały charakter montażu atrakcji. W ciągu 15-20 minut seansu pokazywano kilka krótkich, nie powiązanych ze sobą obrazków. Obok scenek inscenizowanych były wśród nich także zapisy dokumentalne. W 1911 roku w Warszawie było już 30 kin. Równym zainteresowaniem cieszyły się filmy fabularne, jak i krótkometrażówki pokazujące aktualne wydarzenia. Zdecydowana większość pokazywanych filmów pochodziła z zagranicy. Część jednak produkowano w kraju - już w 1896 roku pionier polskiej kinematografii Kazimierz Prószyński nakręcił kilka scen dokumentalnych w Warszawie.