+ Pokaż spis treści

Morze Bałtyckie


Zdjęcie satelitarne Morza Bałtyckiego (fot. NASA / wikimedia)Bałtyk jest małym szelfowym morzem śródlądowym. Zajmuje powierzchnię 385 tys. km2 (bez cieśniny Kattegat). Dzięki połączeniu z płytkimi cieśninami (m. in. Bełty i Sund) z Morzem Północnym, Bałtyk jest częścią Oceanu Atlantyckiego. Na obszarze zlewiska Morza Bałtyckiego znajdują się obecnie terytoria 14 krajów, w tym 9 krajów leżących nad brzegiem morza.

Bałtyk, podobnie jak inne morza śródlądowe,ma dobrze rozwiniętą i urozmaiconą linię brzegową. Długość linii brzegowej wynosi ok. 15 tys. km. Urozmaicenie linii brzegowej przejawia się w istnieniu licznych wysepek, półwyspów, zatok i zalewów. Żeglugę utrudnia występowanie wzdłuż wybrzeży Skandynawii tysięcy szkierów, czyli różnej wielkości wysepek, powstałych w wyniku zalania przez morze granitowych mutonów* porysowanych i wygładzonych przez lodowce plejstoceńskie.

Głębokość

Średnia głębokość morza wynosi 53 m. Największe głębokości to : Głębia Ladsort w rejonie Gotlandii ( 459 m.) oraz Alandzka (335). Najmniejsze głębokości (płycizny) to: Ławica Słupska i Borholmska (6 - 8 m.).

Zasolenie wód

Bałtyk jest morzem słonawym. Zasolenie jego wód powierzchniowych wynosi 8% i zwiększa się wraz z głębokością oraz w poszczególnych porach roku, w zależności od:

  • kierunków wiatrów w cieśninach duńskich i związanego z tym zróżnicowanego dopływu wód z Atlantyku.
  • wielkości dopływu słodkich wód lądowych
  • temperatury wód powierzchniowych
  • Stosunkowo niewielkie zasolenie wody morskiej świadczy o śródlądowym charakterze morza.


Dynamika wód

Dynamika morza przejawia się w falowaniu i prądach. Mimo śródlądowego charakteru morze odznacza się sporym falowaniem wiatrowym. Podczas przeciętnego sztormu powstaje fala wysokości 4 - 5 m. i długości 60 - 80 m.

Pod wpływem wiatrów występują na Morzu Bałtyckim dryfty, czyli przypowierzchniowe prądy morskie. Wzdłuż polskiego brzegu morskiego biegnie z zachodu na wschód prąd powierzchniowy o prędkości kilku do kilkunastu centymetrów na sekundę, wywołany wiatrem zachodnim. Wyrównuje on linię brzegową oraz sprzyja narastaniu piaszczystych mierzei. Główny prąd wodny biegnie zaś ze wschodu na zachód wzdłuż wybrzeży Szwecji i jest wywołany odpływem wód bałtyckich do Morza Północnego.

Zasilanie wód

Dopływ rzeczny do Morza Bałtyckiego odznacza się sporą stabilnością w czasie i osiąga ok. 470 km3 rocznie. Do Bałtyku uchodzi ponad 250 rzek, co wpływa na znaczne wysłodzenie jego wód. Główne dopływy to: Newa, Wisła, Odra, Niemen, Dźwina. W zasilaniu morza zdecydowanie przeważają wody roztopowe. Pod względem wielkości obszar zlewiska przekracza czterokrotnie powierzchnię morza.

Warunki termiczne

Temperatura wody kształtuje się pod wpływem następujących czynników:

  • temperatury powietrza
  • przenikania promieniowania słonecznego w głąb morza
  • wlewów oceanicznych
  • opadu atmosferycznego
  • dopływu rzecznego

Najwyższa temperatura powierzchniowej warstwy południowej części morza osiąga przy brzegach (lipiec, sierpień) 23 - 25 °C. Najniższa temperatura wód otwartego morza wynosi około 2 °C (styczeń, luty), a u wybrzeży ok. 0°C. Średni przebieg temperatur kształtuje się od 1°C (luty) do 17 - 19°C (lipiec, sierpień), jedynie w części północnej Morza Bałtyckiego osiąga 12 - 13°C. Na 4 - 5 miesięcy w roku północna część Bałtyku ulega zlodzeniu (głównie Zatoka Botnicka).

Wybrzeże Morza BałtyckiegoŻycie organiczne Bałtyku

Zarówno świat zwierząt jak i roślin jest ubogi w porównaniu z otwartym Morzem Północnym.

  • flora - liczne glony (zielenice, krasnorosty, brunatnice) oraz rośliny kwiatowe (trawy morskie, rdestnica grzebieniasta)
  • fauna - wśród kręgowców dominują ryby (dorsze, śledzie, szproty, makrele) oraz ryby wędrowne (węgorze, łososie, trocie), rzadsze są ssaki: główne grupy to płetwonogi (foki) oraz walenie (morświny); bezkręgowce reprezentowane są przez: mięczaki (małże i ślimaki) oraz skorupiaki

Historia Bałtyku

Morze Bałtyckie zaczęło tworzyć się w plejstocenie, pod koniec zlodowacenia bałtyckiego (północnopolskiego). Bałtyk powstawał w kilku etapach:

  • Bałtyckie Jezioro Lodowe - powstało w wyniku gromadzenia się wody z topniejącego lądolodu przed jego czołem (ok. 12 tys. lat temu)
  • Morze Yoldiowe , którego nazwa pochodzi od żyjącego w morzu małża Yoldia, powstało dzięki podniesieniu się poziomu wody w Bałtyckim Jeziorze Lodowym w wyniku gwałtownego ocieplenia klimatu. Doprowadziło to do połączenia z wodami Morza Północnego.
  • Jezioro Ancylusowe, którego nazwa pochodzi od żyjącego w nim ślimaka Ancylus, powstało w wyniku podnoszenia się Skandynawii i zerwania połączenia Morza Yoldiowego z Morzem Północnym (ok. 9 tys. lat temu).
  • Morze Litorynowe, którego nazwa pochodzi od żyjącego w nim ślimaka Littorina, powstało dzięki połączeniu się Jeziora Ancylusowego z Morzem Północnym. Nastąpiło to na skutek podniesienia się poziomu wód w wyniku dalszej ablacji lądolodu. Zasięg Morza Litorynowego był znacznie większy niż obszar dzisiejszego Bałtyku (ok. 8 tys. lat temu).
  • Około 2 tys. lat temu powstał Bałtyk o współczesnych rozmiarach. Jego powierzchnia zmniejszyła się wskutek ciągłego podnoszenia się Skandynawii. Zmniejszał się również dopływ wód słonych do Bałtyku, który powoli stawał się zbiornikiem słonawowodnym.

Przedstawiona wyżej krótka historia Bałtyku uświadamia nam, że Bałtyk jest stosunkowo młodym morzem.