+ Pokaż spis treści

Młoda Polska

Granice epoki


Ustalenie ram, w które można wpisać różnorodne zjawiska z pogranicza estetyki, filozofii, psychologii oraz form obyczajowości, zawsze nastręcza wiele kłopotów. Sposób wykrojenie z całości kultury pewnego obszaru wpływa nieuchronnie na jego odbiór, w pewnym sensie jest już zawsze interpretacją. Bez takich problemów nie obejdzie się także w wypadku Młodej Polski. W podręcznikach historii literatury przyjęło się określać terminem Młoda Polska pewien zespół zjawisk literackich między 1891 a 1918 rokiem. Od początku widać już pierwszy problem. Przyjęte daty nie należą do tego samego porządku: o ile druga oznacza wydarzenie historyczne w skali ogólnoświatowej (koniec I wojny światowej) i naszej polskiej (jednym z efektów ustaleń pokojowych było przywrócenie niepodległości Polsce), o tyle pierwsza związana jest bezpośrednio z życiem literackim - na rok 1891 przypada debiut trzech młodopolskich poetów: Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Andrzeja Niemojewskiego, Franciszka Nowickiego. Trudno jednoznacznie utożsamiać te debiuty z początkiem epoki. Pojawienie się nowego pokolenia artystów nie przekreśla automatycznie twórczości takich pisarzy jak: Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa i Henryk Sienkiewicz. Pozytywizm osiąga dojrzałość w dziedzinie literatury na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Wystarczy przypomnieć daty napisania poszczególnych utworów: "Emancypantki" Prus kończy w 1893, w tym samym roku Sienkiewicz wydaje "Bez dogmatu". Biografie i twórczość pozytywistów przekraczają, jak widać, ustalone układy chronologiczne. Jednocześnie przed rokiem 1891 pojawiają się zjawiska prekursorskie, zapowiadające nową epokę, np. redagowany przez Zenona Przesmyckiego Miriama tygodnik literacki "Życie", w którym ukazują się przekłady utworów pisarzy kształtujących wrażliwość i styl wstępującego pokolenia, np. Baudelaire'a, Swinburne'a. Musimy zatem przyjąć umowność zaproponowanego przez historyków literatury podziału.