+ Pokaż spis treści

Mięczaki

Przyroda - Szk. podst.
[-]

Mięczaki


Mięczaki to dziwna grupa, do której należą tak niepodobne do siebie zwierzęta jak ślimaki, małże oraz głowonogi (ośmiornice i mątwy). Pomimo ich ogromnego zróżnicowania, mają jedną wspólną cechę: miękkie ciało. Stąd też wywodzi się nazwa grupy - mięczaki. I chociaż w pradawnych czasach tzn. ok. 500 lat temu, miały jeszcze wiele cech wspólnych to w procesie ewolucji utraciły niektóre z nich. Dlatego dzisiaj tak bardzo różnią się miedzy sobą. Mięczaki mają ciało podzielone na głowę ( wyjątek stanowią małże), nogę oraz worek trzewiowy, zawierający większość narządów wewnętrznych. Ciało większości mięczaków okrywa muszla (wyjątek stanowią głowonogi i niektóre ślimaki)

Ślimaki mogą występować zarówno na lądzie jak i w wodzie. Większość ślimaków wodnych żyje w ich pierwotnym środowisku, tzn. w morzach; pozostałe zamieszkują wody słodkie. Tylko niektóre gatunki żyją na lądzie - a spośród nich, nieliczne mogą żyć na stepach i pustyniach. Ślimaki lądowe i większość słodkowodnych oddycha przy pomocy płuc, natomiast ślimaki słonowodne oddychają skrzelami. Większość ślimaków lądowych ma muszle. I chociaż u niektórych gatunków są one kolorowe i mają barwne desenie (np. u wstężyków), to u większości ślimaków lądowych muszle są skromnie ubarwione. Nieliczne ślimaki lądowe są "nagie", tzn. nie mają muszli. Należą do nich wszystkie pomrowy - pospolici mieszkańcy ogrodów i lasów. Niezwykle bogactwo wielkości, kształtów i kolorów mają muszle ślimaków morskich. Spośród nich najpiękniejsze muszle mają niewątpliwie porcelanki. Nazwa porcelanki wywodzi się stąd, że ich muszle wyglądają jakby wykonano je z porcelany .Porcelanki to morskie ślimaki prowadzące nocny tryb życia. Wraz z zapadnięciem zmroku wyruszają na łowy w poszukiwaniu pokarmu. I chociaż niektóre należą do roślinożerców to większość z nich to gatunki mięsożerne, odżywiających się różnymi koralowcami, m.in. ukwiałami oraz gąbkami. Wiele ślimaków morskich ma zredukowane muszle, a niektóre, podobnie jak ich niektórzy lądowi kuzyni nie mają ich w ogóle. Dzięki temu mogą pływać w toni wodnej poruszając się tak jakby tańczyły w takt jakiejś niesłyszalnej muzyki. Stąd niektórym gatunkom nadano odpowiednie do tego nazwy, np. hiszpańska tancerka. Morskie ślimaki dzięki swoim barwom i wzorom na ciele, odznaczają się wyjątkową urodą. Ich jaskrawe kolory ostrzegają wrogów przed zawartą w ciele ślimaków trucizną, odstraszając "śmiałków" przed ewentualnym zjedzeniem.

Na głowie ślimaków znajdują się ruchliwe czułki. U wielu gatunków mogą być ich dwie pary i często wciągane w głąb ciała. Czułki są narządami dotyku i smaku. Wszystkie ślimaki mają oczy. Są one osadzone albo na szczycie albo u nasady czułków.
Ślimaki poruszają się (pełzają) przy pomocy nogi, chociaż jak już wiesz niektóre ślimaki morskie mogą pływać w toni wodnej wyginając ciało na boki.

Dalekimi kuzynami ślimaków są głowonogi. Należą do nich ośmiornice i mątwy. Ich budowa bardzo różni się od innych mięczaków. Większość ma muszlę obrośnięta fałdami ciała i schowaną w ich wnętrzu. U niektórych głowonogów ( ośmiornice) muszla całkowicie zanikła. Noga przekształciła się w ramiona ("nogi"), znajdujące się na głowie (stad nazwa głowonogi). Częścią przekształconej nogi jest tzw. lejek, umięśniony narząd w kształcie lejka, znajdujący się pod głową, w okolicy otworu gębowego. W przeciwieństwie do innych mięczaków głowonogi prowadza bardzo aktywny tryb życia. Do szybkiego przemieszczania się głowonogi wykorzystują siłę odrzutu wody wyrzucanej przez lejek. Ośmiornice mogą również kroczyć po dnie przy pomocy ramion.

Wiele głowonogów ma worek atramentowy zawierający czarną ciecz tzw. "atrament". W momencie zagrożenia wyrzucają one atrament przez otwór lejka, osłaniając się przed wrogami czarną zasłoną. Wszystkie głowonogi są drapieżnikami; polują na różne skorupiaki, a także na ryby.
Jak większość organizmów wodnych oddychają przy pomocy skrzeli.
Głowonogi są bardzo stara grupą, która dominowała przez miliony lat w morzach i oceanach. Współcześnie, w różnych osadach dennych można spotkać ich, często doskonale zachowane, skamieniałe muszle.

Małże nie maja wyodrębnionej głowy. Noga, inaczej niż u ślimaków, nie ma podeszwy. Wszystkie małże mają wapienne muszle złożone z dwóch połówek połączonych specjalnym "zamkiem" lub więzadłem. Większość gatunków małży odżywia się filtrując (odcedzając) pokarm z wody wciąganej do obszernej jamy ograniczonej dwiema połówkami muszli. W jamie znajdują się skrzela oraz umięśniona noga.

Zwierzęta te prowadzą mało aktywny tryb życia. Większość z nich żyje zagrzebana w mule lub piasku, bądź przytwierdzona do stałego podłoża, np. skały. Niektóre małże są przytwierdzone do podłoża na stałe, np. ostrygi jadalne. Inne, np. żyjące w naszych wodach racicznice, zakotwiczone są przy pomocy specjalnych nici. Wśród małży występują również gatunki bardzo aktywne. Należy do nich przegrzebek, poruszający się metodą odrzutową, dzięki szybkiemu składaniu obu połówek muszli. Rekordzistką pod względem wielkości jest przydacznia, której muszla może osiągać wielkość do 1,5 m długości i ciężar 250 kg.