+ Pokaż spis treści

Legiony rzymskie

Legiony rzymskie


  1. Sukcesy Rzymu nie byłyby możliwe bez doskonale zorganizowanej armii. Do wojska powoływano wszystkich obywateli od siedemnastego do czterdziestego szóstego roku życia, należących do 5 klas majątkowych. Obywatele nie mający ziemi i odpowiedniego stałego dochodu nie byli pociągani do regularnej służby. Początkowo armię powoływano jako pospolite ruszenie, jednak od III w. p.n.e., stopniowo żołnierze zaczęli otrzymywać żołd (stipendium).
    Żołnierz miał obowiązek stawić się na wojnę z pełnym ekwipunkiem; w zależności od stanu majątkowego służył w konnicy, ciężko- lub lekkozbrojnej piechocie. Piechota rzymska uzbrojona była w pancerz, hełm, nagolenniki, tarczę, miecz, włócznie i rodzaj krótkiego (1,5 m) oszczepu, pilium. Jazda była uzbrojona w tarcze, włócznie i miecze (2 razy dłuższe niż piechota).

  2. Obóz rzymskiArmia była podzielona na legiony (początkowo całe wojsko rzymskie stanowiły 4 legiony). Legion składał się z 30 manipułów po 2 centurie ciężkozbrojnych (3000 żołnierzy), 10 manipułów lekkozbrojnych (1200 żołnierzy) i 10 turm jazdy (300 jeźdźców). Ugrupowanie legionu składało się z 3 linii po 10 manipułów (w pierwszej linii walczyli młodzi żołnierze, w drugiej bardziej doświadczeni, w trzeciej weterani, którzy stanowili odwód i niejednokrotnie decydowali o losach walki). Pomiędzy manipułami pozostawiano przerwy, tak że cały szyk przypominał szachownicę. Manipuł ustawiał się w 10 szeregach. Taka organizacja wojska wymagała stałych ćwiczeń we władaniu bronią i formowaniu szyków bojowych.

  3. W wypadku rozlokowania wojska na postój Rzymianie zawsze budowali obóz. Był on najczęściej kwadratowy lub prostokątny, otoczony wałem i palisadą oraz głębokimi fosami. Miał 4 bramy. Wewnątrz rozmieszczano namioty, między którymi biegły ulice.

  4. Konieczność kontrolowania rozległego państwa przyczyniła się do budowy sieci dróg, łączących wszystkie prowincje Imperium ze stolicą - stąd powstało powiedzenie, że "wszystkie drogi prowadzą do Rzymu".
    Podboje prowadzone przez Rzymian spowodowały, że w III w. p.n.e. rozwinęła się technika i sztuka oblężnicza. Do uzbrojenia włączono machiny oblężnicze: balisty, katapulty, tarany itp.

  5. Na szczególna uwagę zasługuje niezwykle surowa dyscyplina i karność wśród żołnierzy rzymskich. Za wszelkie wykroczenia natychmiast karano m.in. naganą, zmniejszeniem żołdu i racji żywnościowych, degradacją, karami cielesnymi, aż do kary śmierci włącznie. Tą ostatnią karano nieposłuszeństwo, tchórzostwo i dezercję. Jeżeli zawinił cały oddział - dziesiątkowano go.
    Wyróżniających się w służbie dowódców i żołnierzy nagradzano. Najwyższą nagrodą dla zwycięskiego wodza było udzielenie przez senat zgody na odbycie w Rzymie triumfu. W wieńcu laurowym, purpurowej, wyszywanej złotem todze, wjeżdżał wtedy zwycięzca na rydwanie do Rzymu, w otoczeniu swojego wojska, prowadząc jeńców i wioząc łupy. Triumf kończył się złożeniem ofiar Jowiszowi na Kapitolu i uroczystą ucztą.

  6. Za panowania Oktawiana Augusta zmieniono charakter wojska. Konieczność obrony rozległych granic sprawiła, ze powstała stała armia regularna, w której służyli zawodowi żołnierze (czas trwania służby wynosił 20 lat, a nawet dłużej).
    W czasie pokoju żołnierze wykonywali różne prace publiczne: budowali warowne obozy, wznosili pograniczne fortyfikacje, budowali drogi, a także gmachy publiczne, mosty, wodociągi, osuszali bagna i nawadniali obszary pustynne.
    Armia składała się z czterech zasadniczych formacji:

    • oddziałów gwardii cesarskiej (pretorianów), zorganizowanych w kohorty
    • formacji ciężkiej piechoty zorganizowanej w legiony
    • oddziałów tzw. wojsk posiłkowych
    • na sposób wojskowy zorganizowanych oddziałów policji miejskiej i straży ogniowej.


  7. Armia rzymska stała się najemnym wojskiem zawodowym. Służba trwała 20 lat w piechocie i 10 w konnicy. Zawodowi żołnierze z czasem zaczęli coraz mocniej wiązać swoją karierę z osobą dowódcy.

  8. W połowie II wieku zreorganizowano wojsko. Trzy manipuły połączono w 1 kohortę, składającą się z 6 centurii po 100 ludzi. Zniesiono lekkozbrojną piechotę i usunięto ze składu legionu jazdę. Legion składał się teraz z 10 kohort ustawionych w szachownicę. Kohorty uformowane były w czworobok mogący prowadzić samodzielne działania (!). To nowe zgrupowanie legionu uważane jest za największe osiągnięcie świata starożytnego w dziedzinie taktyki.

  9. Na przełomie III i IV wieku siły zbrojne, w wyniku reformy Dioklecjana i Konstantyna Wielkiego, zostały podzielone na dwie kategorie: wojska pograniczne (stale rozmieszczone na granicach państwa) i rezerwowe (w razie potrzeby przerzucane w zagrożone miejsce).
    Zwiększyła się liczba wojska. Za panowania Augusta armia liczyła ok. dwudziestu pięciu legionów, a zaś na początku IV wieku sześćdziesiąt osiem, w których służyło około pół miliona żołnierzy. Do wojska werbowano coraz częściej barbarzyńców, głównie Germanów.