+ Pokaż spis treści

Kultura i sztuka w Rzymie

Kultura i sztuka w Rzymie


  1. KapitolNarodzinom sztuki rzymskiej w Italii patronowała istniejąca tam wcześniej wysoko rozwinięta sztuka etruska. Dotarła ona do Rzymu poprzez władców z dynastii Tarkiwiniuszy i miała duży wpływ na rozwój kultury rzymskiej aż do podboju przez Rzym Grecji w II w. p.n.e. W tym okresie wykształcony i kulturalny Rzymianin posługiwał się językiem etruskim.
    Rzymianie zawdzięczają wpływom etruskim bardzo dużo. To właśnie dzięki nim nauczyli się budowy świątyń, dróg i ścieków, obróbki brązu oraz przejęli wiele obrządków religijnych, w tym zwyczaj zasięgania rady bogów poprzez objaśnianie przepowiedni. Warto ponadto wspomnieć o przejęciu wzorca organizacji militarnej. W dziedzinie obyczajowości Etruskowie nauczyli Rzymian zamiłowania do wydawania wielkich uczt, w których brały udział także kobiety, jedzenia posiłków w pozycji wyciągniętej, na boku. Etruscy królowie wprowadzili zwyczaj urządzania wyścigów rydwanów. W okresie republiki strój wyższego urzędnika wzorowany był na stroju etruskich królów. Rzymscy wodzowie tryumfalnie wjeżdżający do miast zakładali togi haftowane złotem, ich skronie zdobił wieniec laurowy. (identyczny stój znajdujemy na malowidle etruskim z IV w. p.n.e.) Etruskowie upowszechnili w Italii kulturę grecką i Wschodu.
    Najbardziej znanymi rzymskimi przykładami sztuki etruskiej były Świątynia Jowisza na Kapitolu oraz "Wilczyca kapitolińska". Po podboju Etrurii Rzymianie wchłonęli cały dorobek kulturalny Etrusków, a sztuka etruska wygasła ustępując miejsca rzymskiej.
    Twórcami i wykonawcami większości rzymskich dzieł sztuki byli Grecy. Jednak pracowali dla Rzymian, na ich zamówienie, zgodnie z ich gustami i oczekiwaniami. Stąd też problem oryginalności sztuki rzymskiej jest bardzo złożony. Na pewno można powiedzieć, że Rzymianie wiele czerpali z kultury greckiej.

  2. W architekturze Rzymianie udoskonalili i zastosowali na szeroką skalę konstrukcje łukowe i sklepienia. Do budowy zaczęli stosować wypaloną cegłę łączoną cementem, a ściany pokrywali tynkiem. Rozbudowywali fasady budynków. Stosowali, co prawda, greckie porządki kolumnowe, ale straciły on charakter kanonu i zostały uzupełnione kolumną jońsko - koryncką i porządkiem etruskim. W architekturze sakralnej pojawiły się świątynie okrągłe.
    Opanowanie konstrukcji łukowych pozwalało nie tylko na budowę akweduktów i mostów, ale umożliwiało wznoszenie wielopiętrowych budowli. Założenia urbanistyczne wzorowane na hellenistycznych i etruskich (siatka przecinających się pod kątem prostym ulic, dwie główne arterie, forum) zostały udoskonalone przez system komunikacji i kanalizacji.
    Do zabytków architektury zaliczamy również takie monumentalne pomniki, jak łuki triumfalne i kolumny zwieńczone posągami cesarzy.

  3. Szczególnie rozwinęła się w czasach Cesarstwa rzeźba portretowa i typ "oficjalnego portretu" panujących. Obok idealizujących, wzorem greckim, wygląd twarzy i sylwetki, rzeźbiono również popiersia portretowe, w których bardzo wiernie oddawano rysy twarzy, uwypuklając wszelkie deformacje i oszpecenia spowodowane chorobą lub podeszłym wiekiem.
    Rzymianie na wielką skalę kopiowali arcydzieła rzeźby greckiej. W Grecji, a od I w. p.n.e. również w Rzymie, powstawały specjalne warsztaty rzeźbiarzy-kopistów. Kopie wykonywano z marmuru, często odtwarzając rzeźby wykonane z brązu, co wymusiło pewne modyfikacje w technice rzeźbienia.
    Rozwinął się relief dekoracyjny o tematyce historycznej. Umieszczano go na ścianach budowli publicznych, pomnikach, łukach triumfalnych i kolumnach. Upamiętniano w ten sposób ważne wydarzenia, będące dumą Rzymian.

  4. MozaikaMalarstwo rzymskie znane jest przede wszystkim z dekoracji ściennych. Przedstawiano sceny mitologiczne, krajobrazy, sceny z ludźmi w bujnej zieleni, martwe natury i egzotyczne zwierzęta oraz architekturę. Artyści w mistrzowski sposób stosowali perspektywę i światłocień.
    Posadzki domów, a niekiedy również ściany, zdobiono mozaikami. Układano je z kostek kamiennych, terakotowych i szklanych. W I w. p.n.e. pojawiła się mozaika dwubarwna (czarne motywy na jasnym tle), a w III w. n.e. utrwalił się podział posadzki na kwatery z pojedynczymi motywami figuralnymi.

  5. Zwrócić należy uwagę na działalność Caiusa Cilniusa Maecenasa, przyjaciela i bliskiego współpracownika cesarza Oktawiana Augusta. Był on protektorem artystów, zwłaszcza pisarzy i poetów. Przez ich twórczość wpływał na kształtowanie opinii publicznej tak, aby cesarz uzyskał jak największe poparcie dla swoich poczynań. Imię Mecenasa przetrwało jako synonim patrona sztuki i literatury.
    Rozkwit literatury rzymskiej przypadł na czasy panowania Oktawiana Augusta. Wśród licznych twórców należy zwrócić uwagę na czterech:

    • Wergiliusz był autorem "Eneidy", epopei opiewającej tradycyjnego protoplastę Rzymian, Trojańczyka Eneasza,
    • Horacy tworzył drobniejsze formy poetyckie, był autorem m.in. "Satyr" i "Pieśni",
    • Owidiusz był najwybitniejszym przedstawicielem poezji miłosnej, autorem "Miłostek", "Listów miłosnych" i "Sztuki kochania", które były poradnikiem dla uwodzicielek i uwodzicieli,
    • Tytus Liwiusz napisał monumentalne "Dzieje Rzymu od założenia miasta".

    Niezbędnym warunkiem zrobienia kariery w Rzymie była sztuka wymowy. Niekwestionowanym mistrzem w tej dziedzinie był Cyceron. Był on także teoretykiem wymowy; uważał, że mówca musi być wszechstronnie wykształcony i musi znać literaturę, historię, prawo i filozofię. Na jego "Mowach" uczyły się sztuki wypowiedzi pokolenia rzymskich polityków.
    Warto jeszcze zwrócić uwagę na najsłynniejszego literata wśród polityków jakim był Gajusz Juliusz Cezar. Pozostawił on utwory, w których relacjonował prowadzone przez siebie kampanie wojenne: "O wojnie galijskiej" i "O wojnie domowej".

  6. Średniowieczne, nowożytne i współczesne systemy prawne oparte są na prawie rzymskim. Już w początkach Republiki spisano zbiór zwany "Prawem XII Tablic". W I wieku p.n.e. rzymscy prawnicy, czyli teoretycy i znawcy prawa, stworzyli pojęcie prawa jako zespołu ogólnych zasad rozpatrywania poszczególnych przypadków łamania obowiązujących norm. Prawo miało być niezależne od szeroko rozumianej polityki. W III wieku zebrano składające się na rzymskie prawo pojęcia i reguły w system, który później został spisany.
    W 529 roku, po opracowaniu przez powołaną przez cesarza specjalną komisję został ogłoszony Kodeks Justyniana - Codex Iustinianus. W 533 roku ukazały się Digesta, które zawierały zestawienie opinii prawników na określony temat, nierzadko ze sobą sprzecznych; wybrane fragmenty obu dzieł umieszczono w Institutiones, które pełniły rolę podręcznika prawa.