+ Pokaż spis treści

Korelacja budowy tkanki nerwowej z pełnioną funkcją


Rolą komórek nerwowych jest odbieranie i przewodzenie bodźców. Aby to było możliwe komórki muszą charakteryzować się wrażliwością - zdolnością do odbierania informacji ze środowiska zewnętrznego komórki, czyli wszelkiego rodzaju bodźców zarówno chemicznych jak i mechanicznych czy świetlnych. Wrażliwość jest cechą błony komórkowej każdej komórki, ale neurony mają tę cechę rozwiniętą perfekcyjnie.
Aby komórka mogła odebrać i przekazać dalej bodziec potrzebne jest spolaryzowanie błony komórkowej, czyli nierównomierny rozkład ładunków elektrycznych po obu stronach błony (na zewnątrz komórki ładunek dodatni, a wewnątrz - ujemny). Docierająca do komórki informacja powoduje depolaryzację, miejscowe odwrócenie ładunków, które zaowocuje powstaniem impulsu elektrycznego. Tak powstały impuls wędruje wzdłuż sieci neuronów, przekazując informacje o różnorodnym charakterze.
Tkanka nerwowa powstaje u wszystkich zwierząt z ektodermy (drugiego listka zarodkowego).

Podstawową jednostką tkanki nerwowej jest neuron, czyli komórka nerwowa. Jest to komórka o charakterystycznym kształcie składająca się przeważnie z trzech części:

  • Neuronciało komórki nerwowej (= perykarion) z pojedynczym jądrem komórkowym, dużą liczbą mitochondriów i tigroidów (= ciałek Nissla) - gęstych skupień RNA i rybosomów; taka budowa perykarionu świadczy o intensywnym metabolizmie komórki; w komórkach nerwowych, których zadaniem jest wydzielanie neurohormonów, np. komórki podwzgórza, w cytoplazmie występuje dużo aparatów Golgiego; ciała komórek nerwowych tworzą zwoje nerwowe
  • wypustka doprowadzająca (= dendryt) przewodzi bodźce do ciała komórki, jest zwykle krótka i silnie rozgałęziona
  • wypustka odprowadzająca (= neuryt) przewodzi bodźce z ciała komórki, jest zwykle długa (niektóre neuryty mogą przekraczać swoją długością 1 m) i rozgałęzia się dopiero na końcu tworząc tzw. drzewko końcowe neurytu; taka budowa neurytu umożliwia szybkie i bezkolizyjne przewodzenie bodźca.

Wypustki nerwowe (głównie neuryty) tworzą włókna nerwowe.

Wyróżniamy, ze względu na ich budowę i liczbę wypustek, kilka typów neuronów:

  • rzekomojednobiegunowe
  • jednobiegunowe
  • dwubiegunowe
  • wielobiegunowe - to najczęściej występujący typ komórek nerwowych, mają wiele dendrytów i jeden neuryt (najczęściej zwany aksonem)

Ze względu na funkcje dzielimy neurony na:

  • czuciowe (dośrodkowe) - łączą receptor, strukturę, która odbiera bodźce, z ośrodkiem nerwowym; są to zwykle neurony rzekomojednobiegunowe
  • ruchowe (odśrodkowe) - łączą ośrodek z efektorem, narządem "wykonującym polecenia" układu nerwowego; są to neuronu wielobiegunowe z długimi aksonami
  • kojarzeniowe - łączą neurony czuciowe i ruchowe; są to neuronu wielobiegunowe z krótkimi aksonami.

Szybkość przepływu informacji zależy od cech włókien nerwowych. Długie gwarantują bezkolizyjną wędrówkę bodźca na znaczne odległości, grube stawią mniejszy opór elektryczny, a zaopatrzone w osłonki, izolowane zmniejszą straty energetyczne. Dlatego jeżeli istotne jest tempo przekazywania bodźca związane z jak najmniejszymi stratami, włókna nerwowe powinny być wydłużone i zabezpieczone osłonkami, stąd wyróżniamy:

  • bezrdzenne - włókna nagie, pozbawione osłonek, cienkie; przewodzą impulsy wolno (ok. 1 dm/sek)
  • rdzenne - włókna posiadające osłonkę zbudowaną z lipoproteidu mieliny, o doskonałych właściwościach izolujących; większość włókien poza ośrodkowym układem nerwowym posiada dwie osłonki (obie zbudowane z komórek Schwanna, w których błonie komórkowej jest dużo mieliny):
    - osłonka mielinowa - wewnętrzna, utworzona z komórek Schwanna, które owijają się kilka razy wokół aksonu
    - osłonka komórkowa (= neurylemma) - zewnętrzna, zbudowana z komórek Schwanna (zwanymi tutaj też lemocytami) leżących wzdłuż aksonu.



Pomiędzy komórkami Schwanna są przerwy, zwane przewężeniami Ranviera, umożliwiające skokowy przekaz impulsu nerwowego. Tylko w przewężeniu możliwe jest zajście depolaryzacji (mielina jest izolatorem!). Taki sposób przewodzenia zwiększa szybkość przepływu informacji.

Przekazywanie impulsu nerwowego pomiędzy neuronami, neuronem a komórką efektora odbywa się za pomocą synaps. Wyróżniamy, ze względu na charakter przesyłanego bodźca, dwa typy synaps:

  • Synapsasynapsy chemiczne - łączące najczęściej dwa neurony: neuryt jednego z dendrytem lub perikarionem drugiego (ten typ synaps łączy także komórki nerwowe z komórkami efektorów: mięśni lub gruczołów wydzielniczych); składające się z błony presynaptycznej (błony neurytu), błony postsynaptycznej (błony dendrytu czy perikarionu) i szczeliny synaptycznej, czyli przestrzeni pomiędzy nimi

    - w cytoplazmie neurytu znajdują się pęcherzyki zawierające neurohormony (= mediatory, neuroprzekaźniki), najczęściej jest to acetylocholina
    - dotarcie fali depolaryzacji uwalnia neurohormon z pęcherzyków do szczeliny synaptycznej
    - neurohormon dyfundując w szczelinie, trafia na swoje receptory w błonie postsynaptycznej
    - reakcja neurohormon + swoisty receptor wywołuje depolaryzację dendrytu lub perikarionu komórki następnej
    - przesyłanie impulsu nerwowego w synapsie chemicznej ma charakter jednokierunkowy - od neurytu jednej komórki do dendrytu lub perikarionu drugiej

  • synapsy elektryczne - łączące dwa neurony (w ośrodkowym układzie nerwowym); tutaj szczelina synaptyczna nie występuje, a błony presynaptyczna i postsynaptyczna stykają się ze sobą; to powoduje, że impuls przewodzony jest skokowo i w obydwu kierunkach.