+ Pokaż spis treści

Kongres wiedeński


Po pokonaniu Napoleona europejscy mężowie stanu powrócili do rozpoczętych we wrześniu 1814 r. negocjacji. Debaty trwały w Wiedniu do czerwca 1815 r. Najważniejszą rolę odgrywały Anglia, Rosja, Prusy i Francja. Władcy i przedstawiciele dyplomatyczni tych państw kierowali się zasadami legitymizmu, restauracji i równowagi europejskiej. Miały one przywrócić utracone trony odwiecznym dynastiom, a równocześnie zapewnić trwały pokój.

Kongres wiedeński, mal. Jean Baptiste IsabeyLudwik XVIII mógł cieszyć się z utrzymania przez Francję granic sprzed 1790 r. Austrii oddano posiadłości nad Adriatykiem, Tyrol, Salzburg, Wenecję i Lombardię. Cesarz Franciszek I stanął na czele Związku Niemiec-kiego. Prusy uzyskały znaczną część Nadrenii i Westfalii, północną Saksonię i Pomorze Szwedzkie. Rosja utrzymywała zdobyte na początku wieku - Besarabię i Finlandię. Stratę tej ostatniej zrekompensowano Szwecji przekazaniem Norwegii, którą z kolei odebrano Danii. Belgię przyłączono do Holandii, tworząc Królestwo Ni-derlandów. Burbonowie objęli we władanie Hiszpanię. Odtworzono Państwo Kościelne. Państwa włoskie, do których powróciły dawne dynastie, znalazły się pod wpływami Habsburgów. Do budzących największe kontrowersje należała sprawa polska. Z ziem Księstwa Warszawskiego część zachodnią przekazano Prusom, więk-szość obszaru przypadła Rosji jako Królestwo Polskie, zaś z Krakowa utworzono Wolne Miasto pod protekcją trzech mocarstw rozbiorowych.

Na straży tak zorganizowanej Europy stanąć miało Święte Przymierze. Powołujący je do życia akt stwierdzał, że monarchowie europejscy będą kierować się w swej polityce zasadami wiary. W istocie chodziło o utrzymanie w ryzach poddanych i świadczenie wzajemnej pomocy w razie wystąpień rewolucyjnych.

A było się czego obawiać. Zapadłe w roku 1815 postanowienia satysfakcjonowały koronowane głowy, arystokrację, elitę burżuazji. Budziły równocześnie wrogość społeczeństw, lekceważyły bowiem polityczne i narodo-we dążenia rozbudzone w epoce rewolucji i Napoleona. Stąd też większa część XIX wieku upłynęła Europej-czykom pod znakiem walki z duchem kongresu wiedeńskiego.

Sprawa polska na kongresie wiedeńskim

Rozwiązanie kwestii polskiej stanowiło jeden z najpoważniejszych problemów kongresu wiedeńskiego. Ziemie Księstwa Warszawskiego znalazły się pod okupacją rosyjską i to Aleksander I odgrywał najważniejszą rolę w podejmowaniu decyzji o ich losie. Car, zainteresowany rozszerzeniem swego stanu posiadania, dążył jednocześnie do pozyskania poparcia Polaków. Jego planom przychylne były Prusy, zjednane obietnicą uzyskania odpowiedniej rekompensaty terytorialnej. Wzrost potęgi Rosji budził natomiast niepokój Anglii, Austrii i Francji. Po żmudnych negocjacjach osiągnięto kompromis.

Zachodnia część Księstwa z Poznaniem i Bydgoszczą przypadła Prusom, zachowując pewną autonomię jako Wielkie Księstwo Poznańskie. Wszelkiej odrębności pozbawione zostały obszary wokół Torunia, wcielone bez-pośrednio do Królestwa Pruskiego.

Kraków z okolicami stanowić miał Wolne Miasto pozostające pod kontrolą trzech państw zaborczych. Austria, która musiała pogodzić się z pozostawieniem Rosji trzeciego zaboru, odzyskiwała okręg tarnopolski.

Większość ziem Księstwa Warszawskiego włączona została do Cesarstwa Rosyjskiego jako autonomiczne Kró-lestwo Polskie pod berłem cara.

Decyzje wiedeńskie oznaczały nowy podział ziem polskich. Trudno, doprawdy, uznać je za katastrofę. Dwadzie-ścia lat wcześniej zaborcy skazywali Polskę na wieczny niebyt. Napoleon, z którym Polacy związali nadzieje na odzyskanie wolności poniósł całkowitą klęskę. W 1815 r. powstawały natomiast dwa państwa o ograniczonej wprawdzie suwerenności, ale o polskim charakterze. Pewnymi swobodami cieszyli się polscy poddani króla pruskiego. Nowa rzeczywistość stwarzała spore możliwości pracy dla dobra narodu.