+ Pokaż spis treści

Klimaty kuli ziemskiej

Pogoda i klimat


Pogoda to aktualny stan fizyczny atmosfery dla danego obszaru.Termin pogoda dotyczy zjawisk krótkotrwałych.

Elementy pogody:

  • ciśnienie atmosferyczne
  • kierunek i prędkość wiatru
  • zachmurzenie nieba
  • temperatura powietrza
  • opady atmosferyczne
  • wilgotność powietrza

Rejestrację elementów pogody prowadzą stacje meteorologiczne za pomocą następujących przyrządów:

  • wiatromierz - przyrząd służący do pomiaru prędkości i siły wiatru
  • deszczomierz - przyrząd służący do pomiaru wielkości opadu atmosferycznego
  • termometr - przyrząd służący do pomiaru temperatury powietrza
  • barometr - przyrząd służący do mierzenia ciśnienia atmosferycznego
  • higrograf - przyrząd służący do pomiaru wilgotności powietrza
  • heliograf - przyrząd służący do zapisu czasu trwania usłonecznienia

Klimat to układ stanów pogody dla danego obszaru, charakterystyczny dla dłuższych okresów czasowych, kształtujący się pod wpływem własności fizycznych i geograficznych tego obszaru. Klimat dotyczy zjawisk długoterminowych.

Czynniki kształtujące klimat:

Czynniki meteorologiczne:

  • rodzaje mas powietrza
  • rozmieszczenie ośrodków barycznych
  • rozkład frontów atmosferycznych

Czynniki niemeteorologiczne (geograficzne):

  • szerokość geograficzna
  • oddalenie od zbiorników morskich
  • prądy morskie
  • ukształtowanie powierzchni
  • charakter podłoża (szata roślinna)
  • pokrywa śnieżna

Oprócz głównych stref klimatycznych można w każdej strefie wyróżnić jednostki klimatyczne niższego rzędu:

  • klimaty lokalne - czyli klimaty miast, nizin czy poszczególnych pasm w górach
  • klimaty miejsca (topoklimaty) - czyli klimaty obiektu dającego się scharakteryzować topograficznie (np. topoklimat stoku, plaży, polany śródleśnej)
  • mikroklimaty - (np. poszczególnych pięter lasu czyli mikroklimat ściółki, runa itp.)

Strefy klimatyczne


Równikowa strefa klimatyczna


  • Średnia temperatura - we wszystkich miesiącach stale powyżej 20oC
  • Roczne amplitudy temperatury - niewielkie do 5o-10oC
  • Opady - bardzo duże, zależne od pór roku, najwyższe przy zenitalnym położeniu Słońca

Typy klimatów tej strefy:


  • równikowy wybitnie wilgotny ( Nizina Amazonki, Kotlina Kongo, Archipelag Malajski)
  • podrównikowy wilgotny (Półwysep Jukatan, Wenezuela, część zachodnia Wyżyny Brazylijskiej, Nigeria, Mozambik, Filipiny)
  • podrównikowy suchy (Kolumbia, północno-wschodnia Brazylia, południowy Sudan, północna Nigeria, Somalia)

Zwrotnikowa strefa klimatyczna


  • Średnia temperatura - w poszczególnych miesiącach od 20 do ok. 10oC
  • Dobowe amplitudy temperatury - bardzo duże
  • Opady - niewielkie głównie w półroczu letnim


Typy klimatów tej strefy:


  • zwrotnikowy suchy (Półwysep Arabski, Sahara, Kalahari, zachodnia i środkowa część Australii)
  • zwrotnikowy morski (Floryda, północno-wschodnia Australia, Zatoka Meksykańska)
  • monsunowy gorący (Indie, Półwysep Indochiński, południowo-wschodnie Chiny, Tajwan)

      

Podzwrotnikowa strefa klimatyczna

  • Średnia roczna temperatura - waha się od 10o do 20oC, przy czym średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca od 10oC i powyżej w klimatach morskich do 0oC i poniżej w klimatach kontynentalnych
  • Opady - głównie w półroczu chłodnym


Typy klimatów tej strefy:


  • podzwrotnikowy suchy (Wyżyna Irańska, Kotlina Kaszgarska w Azji)
  • podzwrotnikowy monsunowy (południowo-wschodnie Chiny, południowa Korea i Japonia)
  • śródziemnomorski (basen Morza Śródziemnego i Czarnego, Kalifornia i południowa część Australii, Tasmania, środkowe Chile)

Umiarkowana strefa klimatyczna


  • Średnia roczna temperatura - od 0o do 10oC (średnia roczna temperatura najcieplejszego miesiąca powyżej 10oC)
  • Roczne amplitudy temperatury - wysokie od poniżej 25oC w klimatach morskich do 45oC w klimatach skrajnie suchych
  • Opady - w różnych porach roku (w klimatach morskich w półroczu jesienno-zimowym, a w kontynentalnych latem)


Typy klimatów tej strefy:


  1. umiarkowanie ciepła:

    - morski (zachodnia Europa)
    - lądowy (wschodnia Europa, południowa Syberia i Kanada)
    - przejściowy (Polska, Białoruś, Litwa, Łotwa i Estonia)
    - monsunowy (północna Japonia, północno-wschodnie Chiny)

  2. umiarkowanie chłodna:

    - morski ( środkowe i północne wybrzeże Norwegii, Islandia)
    - lądowy (północna Szwecja, Finlandia, środkowa Syberia, Półwysep Kamczatka, środkowa Kanada)
        

Okołobiegunowa strefa klimatyczna

  • Średnia roczna temperatura - poniżej 0oC, przy czym temperatura najcieplejszego miesiąca poniżej 10oC
  • Opady - małe do 250 mm rocznie, głównie śnieżne

Typy klimatów tej strefy:

  • subpolarny (północna i wschodnia Syberia, północna Kanada, Alaska)
  • polarny (Grenlandia, wyspy Arktyki, północne krańce Syberii, Antarktyda)

We wszystkich strefach klimatycznych, z wyjątkiem okołobiegunowej strefy klimatycznej, występuje klimat górski.

Formuje się on pod wpływem:

  • zmian wysokości nad poziomem morza
  • ukształtowania terenu

Cechy klimatu górskiego:

  • spadek temperatury wraz z wysokością
  • częste zjawiska inwersji termicznej
  • wzrost opadów atmosferycznych wraz z wysokością
  • powyżej linii wiecznego śniegu pokrywa śnieżna utrzymuje się przez cały rok