+ Pokaż spis treści

Klimat


Na klimat naszego kraju działają dwie grupy czynników:

Czynniki meteorologiczne:

  • rodzaje mas powietrza napływające nad nasze terytorium
  • rozkład frontów atmosferycznych w różnych porach roku
  • rozmieszczenie głównych niżowych i wyżowych ośrodków barycznych

Czynniki niemeteorologiczne:

  • szerokość geograficzna ( zależna od niej wysokość Słońca nad horyzontem w różnych porach roku)
  • odległość od większych zbiorników morskich
  • ukształtowanie powierzchni (wysokość nad poziomem morza, charakter i przebieg większych form rzeźby)
  • charakter podłoża (rodzaj szaty roślinnej; wody powierzchniowe, pokrywa śnieżna)

Czynniki te działając wspólnie i równocześnie, tworzą obraz klimatyczny naszego kraju.

Klimat Polski jest typem klimatu przejściowego (między morskim a kontynentalnym) strefy umiarkowanej.

Dla tego typu klimatu charakterystyczne jest:

  • duża zmienność (kapryśność) pogody
  • wzrost rocznych amplitud temperatury ku wschodowi
  • oddziaływanie dwóch głównych mas powietrza polarnego (morskiego i kontynentalnego)
  • różnice między przebiegiem pogody w poszczególnych latach
  • sześć termicznych pór roku (2 dodatkowe: przedwiośnie i przedzimie)


Masy powietrza

O właściwościach naszego klimatu decyduje 5 różnych mas powietrza i układ wiążących się z nimi frontów atmosferycznych:

  1. (Pm) - powietrze polarnomorskie
    napływa ze stałego niżu islandzkiego, związane ze zbiornikiem wodnym - Atlantykiem, tworzą się tu masy powietrza o cechach morskich, które powoduje latem zachmurzenie, ochłodzenie i wzrost wilgotności, zimą natomiast ocieplenie i częste mgły
  2. (Pk) - powietrze polarnokontynentalne
    napływaja z głębi Eurazji, gdzie zimą kształtuje się wyż baryczny, wpływający na pogodę suchą, mroźną i słoneczną, latem zaś kształtuje się niż wpływający na piękną, upalną i suchą pogodę,
  3. (Zm) - powietrze zwrotnikowo - morskie
    napływa z wyżu azorskiego i Morza Śródziemnego latem przynosi upały i częste burze, zimą zaś gwałtowne odwilże
  4. (Zk) - powietrze zwrotnikowo - kontynentalne
    napływa z wyżu Azji Mniejszej i Bałkanów, rzadziej napływa latem i wiosną, jesienią przynosi suchą pogodę tzw. polska złota jesień
  5. (A) -powietrze arktyczne
    napływa z wyżu nad Oceanem lodowatym - Północnym dociera do nas tylko jedynie przez kilka dni w roku, przynosząc znaczny spadek temperatury i obfite opady śniegu.


Warunki termiczne

Rozkład temperatur w Polsce zależy od:

  • wysokości Słońca nad horyzontem
  • ukształtowania powierzchni
  • wysokości nad poziomem morza
  • rodzajów mas powietrza i związane z tym kierunki wiatrów
  • ubocznych skutków aktywności gospodarczej człowieka

Układ temperatur i izoterm w zimie (styczeń) jest zbliżony do południkowego (oprócz obszarów górskich i pobrzeża Bałtyku). Jest to wynikiem siły oddziaływania kontynentalnych mas powietrza, słabnącej w miarę posuwania się na zachód. W lecie (lipiec) przy znacznie wyższych temperaturach (wzrasta kąt padania promieni słonecznych) izotermy układają się równoleżnikowo bądź są do tego układu zbliżone.

Średnie roczne temperatury powietrza wynoszą 7 - 8,5°C. Temperatury lata są wyższe na obszarach położonych niżej i spadają w miarę wzrostu wysokości. W górach (Tatry, Karkonosze) w ciągu całego roku są one determinowane wysokością nad poziomem morza.

Najniższe (poza górami) temperatury powietrza notuje się w Polsce północno - wschodniej. W miarę przesuwania się na południowy zachód rosną one systematycznie od ok. 6°C na Pojezierzu Suwalskim do 8°C na nizinie Śląskiej, w centrum Wielkopolski oraz w rejonie Krakowa i Przemyśla.

Dla rolnictwa bardzo ważny jest czas trwania okresu wegetacyjnego*. Długość okresu wegetacyjnego zależy od:

  • przestrzennego rozkładu temperatur rocznych
  • od czasu trwania wiosny, lata i jesieni (przedzimia i przedwiośnia)

Długość okresu wegetacyjnego:

  • 180 dni - Pojezierze Suwalskie i Ełckie
  • 190 dni - Pojezierze Mazurskie i Kaszubskie
  • 200 dni - wschodnia część Pojezierza Pomorskiego
  • 210 dni - Nizina Podlaska, Mazowiecka i pas wyżyn
  • 220 dni - Wielkopolska, Kujawy i Podkarpacie
  • powyżej 220 dni Polska zachodnia, Nizina Śląska i Kotlina Sandomierska


Opady atmosferyczne

W Polsce zależą od:

  • wysokości nad poziomem morza
  • ukształtowania powierzchni
  • ekspozycji stoków
  • od wpływu odległości Oceanu Atlantyckiego

Przeważające wiatry znad Atlantyku przynoszą znaczne ilości wilgoci najpierw nad zachodnie obszary kraju. Warunki ukształtowania powierzchni (brak większych wzniesień) nie sprzyja powstawaniu opadów. Tam gdzie powinny być największe opady notuje się najmniejsze sumy roczne.

Opady pojawiają się na wystawionych ku zachodowi stokach pagórków morenowych Pojezierza Mazurskiego i Pomorskiego (600 - 800 mm), a także w Karpatach i Sudetach (800 - 1500mm) - obszary te należą do najwilgotniejszych w naszym kraju. Żuławy Wiślane, Kujawy i wschodnia Wielkopolska leżą w tzw. "cieniu opadowym" Pojezierza Pomorskiego (450 - 500 mm).

Średnia roczna suma opadów w Polsce wynosi 600 mm. Przeważają opady półrocza letniego (2/3 rocznych opadów) - głównie czerwiec, lipiec, i sierpień, w półroczu zimowym ich kulminacja przypada na styczeń i luty.

Wiatry

Polska leży w strefie wiatrów zmiennych z przewagą wiatrów zachodnich (południowo - i północno -zachodnich). Wiatry wschodnie wieją głównie zimą.

Pewne odchylenia od tego schematu występują w górach i w strefie wybrzeża. W górach występują wiatry typu fenowego (halny*), zaś w strefie wybrzeża (pas szerokości ok. 20 -30 km) obserwuje się działanie bryz*.