+ Pokaż spis treści

Kazimierz Wielki - dobry gospodarz

Kaziemierz Wielki dobrym gospodarzem


"Roku Pańskiego 1333 (...) Kazimierz ze czcią koronowany w katedrze krakowskiej na króla Polski, przez czcigodnych w Chrystusie ojców: Jarosława, arcybiskupa gnieźnieńskiego oraz biskupów - Jana krakowskiego, Jana poznańskiego, Michała  kujawskiego i Stefana lubuskiego, w obecności wielu książąt, panów i szlachty polskiej"
(Kronika katedralna krakowska, tłum. Józef Żerbiłło, Kraków 1996, s. 13)  

Kazimierz Wielki - grafika Aleksandra Lessera (fot. wikimedia)1.   Kazimierz objął rządy w kraju tylko częściowo zjednoczonym. Poza granicami królestwa pozostawały takie ziemie, jak Śląsk, Pomorze Zachodnie, Pomorze Gdańskie, Kujawy, Mazowsze, ziemia dobrzyńska, czy chełmińska. Król obejmując władzę po swym ojcu władał niedużym państwem złożonym z ziem: Wielkopolski i Małopolski oraz ziemi łęczycko-sieradzkiej, krajem pozbawionym sprężystej administracji, łupionym przez rabusiów i łotrzyków, zagrożonym zewnętrznie przez krzyżaków. Toteż zanim rozpoczął walkę o odzyskanie utraconych ziem rozpoczął działania  zmierzające do umocnienia państwa.

2.   Król budował zamki (około 53) i okalał miasta murami obronnymi (23). Fortyfikacje powstawały od granic państwa krzyżackiego po Kraków na południu. Do XIV wieku warownie miały konstrukcje drewniano-ziemne. Za czasów Kazimierza Wielkiego zaczęto wznosić budowle  z łamanego kamienia i cegły spajanych wapienną zaprawą.

3.   Zamki i warownie król obsadzał załogami rycerzy z tzw. pospolitego ruszenia lub żołnierzami zaciężnymi, zamków prywatnych broniły załogi składające się z rycerstwa pozostającego na służbie biskupów, czy możnych. Miast bronili mieszczanie podlegający obowiązkowi wojskowemu. Każdy cech, czy konfraternia kupiecka była zobowiązania do obrony wyznaczonej części murów, bram i baszt miejskich, posiadała własne zapasy amunicji
Reforma obronności nie zawężała się tylko do budowy sieci umocnień nakładała ponadto powszechny obowiązek wojskowy na całe rycerstwo:

4.   Terytorium państwa Kazimierza powiększyło się 2,5 razy. Odrzucony od Pomorza przez Krzyżaków król widział szansę otwarcia państwa na Morze Czarne.
Walka o granice nie polegała tylko na wygrywaniu bitew, często opierała się na żmudnych rokowaniach i mediacjach, a niekiedy należało słono opłacić bezpieczeństwo kraju. Kazimierz Wielki był doskonałym dyplomatą.

5.   Powstające nowoczesne państwo polskie musiało posiadać ujednolicony system prawny. W czasie rozbicia dzielnicowego prawie każda ziemia wytworzyła własny kodeks oparty na prawie zwyczajowym. Kazimierz doprowadził do spisania prawa w tzw. statutach.  Statuty te docenili następcy króla, przepisując je tak, że dotrwały jako prawo do końca XVIII wieku.

6.   Król Kazimierz przeprowadził również reformę pieniądza - wprowadził nową monetę: grosz polski.

"Skoro jeden jest władca, to i jedno prawo i także jedna powinna obowiązywać moneta w całym królestwie, która winna być wieczysta i dobra w swej wartości, by przez to tym chętniej była przyjmowana"
(Kronika Wielkopolska, za: Feliks Kiryk, Wielki król i jego następca, Dzieje narodu i państwa polskiego nr 9, Kraków 1992, s.23)

7.   W czasach panowania Kazimierza prężnie rozwijało się górnictwo. Wiele miast małopolskich opierał swój handel o żupy (kopalnie) solne w Wieliczce, czy Bochni. Handel starał się zmonopolizować Kraków, gdzie powstał główny skład solny. Sól eksportowano do Czech, Moraw, na Węgry. Można było za nią sprowadzać miedź, żelazo, a nawet złoto. Dochody z żup były olbrzymie, stanowiły bowiem całego budżetu państwa.

8.   Rozwój gospodarczy kraju wywołał zmiany w układzie społecznym, zaczęły kształtować się stany, czyli grupy społeczne podlegające takim samym prawom i obowiązkom.
Podstawę społeczeństwa (70%) stanowili chłopi, zaś około 20% mieszczanie. Kazimierz popierał  rozwój osadnictwa tak miejskiego, jak wiejskiego. Historycy określają, że w samej Wielkopolsce przybyło ponad 50 miast.
Inicjatywa króla nie ograniczała się tylko do popierania zakładania miast i wsi, przejawiała się również w budowie dróg, organizacji systemu celnego, targów, a także w nadawaniu przywilejów.

9.   Stanem uprzywilejowanym w państwie Kazimierza było rycerstwo, stanowiące około 10% społeczeństwa. Stan rycerski był wewnętrznie zróżnicowany: od bogatego możnowładztwa do drobnego rycerstwa. Cechą wspólną tego stanu było dziedziczne posiadanie ziemi, względnie uzyskanie szlachectwa, czego zewnętrznym znamieniem był herb i zawołanie. Z tego stanu rekrutowała się armia królewska.
Oddzielnym stanem  było duchowieństwo.

10.   Kazimierz Wielki  nie zaniedbywał nauki i sztuki. Fundował nowe kościoły, ozdabiał i wyposażał już istniejące. Do dziś zachowały się katedra krakowska na Wawelu, katedra w Sandomierzu, kolegiata w Wiślicy, kolegiata w Stopnicy, kościoły w Szydłowie i Niepołomicach.
Jednym z najdonioślejszych dokonań Kazimierza Wielkiego było powołanie w 1364 roku uniwersytetu krakowskiego, który miał kształcić przyszłych urzędników królewskich i światłych ludzi.